PlusAnalyse

KLM, Schiphol en GGD maakten al excuses voor coronachaos, volgt minister De Jonge?

KLM, Schiphol en de GGD hebben excuses aangeboden voor de coronachaos op Schiphol dit weekend. Maar waren zij het wel die zich moesten verexcuseren, of lag dat bij minister Hugo de Jonge? Keer op keer ontstaan er problemen als Den Haag de uitvoering van covidmaatregelen bij het bedrijfsleven neerlegt.

Herman Stil
Reizigers uit Zuid-Afrika laten zich bij aankomst op Schiphol testen in een speciaal daarvoor ingerichte teststraat. Beeld ANP
Reizigers uit Zuid-Afrika laten zich bij aankomst op Schiphol testen in een speciaal daarvoor ingerichte teststraat.Beeld ANP

602 reizigers uit Zuid-Afrika zaten dit weekend urenlang opgesloten en moesten machteloos toezien hoe een handjevol medewerkers van de GGD en Schiphol halsoverkop een provisorische teststraat opzette, waar de passagiers vervolgens mondjesmaat werden getest.

Waarom niet is besloten de reizigers met bussen naar de bestaande megateststraat op Schiphol-Noord te vervoeren, is onduidelijk. Het zou te maken hebben met het inperken van de verspreiding van de omikronvariant. GGD Kennemerland wil niet ingaan op vragen over de gang van zaken zolang er een evaluatie naar de gebeurtenissen loopt. De instantie verontschuldigde zich dinsdag wel voor de chaos. Dat deden KLM en Schiphol eerder ook al.

Maar de persoon die aan de wieg stond van de testonrust, minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, heeft geen excuses aangeboden. Volgens een woordvoerder van zijn ministerie is er bij snel genomen maatregelen altijd een kans op aanloopproblemen. De wisselvalligheid was groot: dit weekend ontstond onzekerheid of tests bij aankomst op Schiphol nu wel of niet verplicht waren (niet, ze waren vrijwillig).

Maar woensdagmiddag liet De Jonge aan de Kamer weten dat het kabinet alsnog overweegt reizigers uit zeerhoogrisicogebieden met een zorgelijke virusvariant te verplichten zich ook na aankomst te laten testen, ondanks dat ze bij vertrek al twee recente tests hebben ondergaan. Daarvoor moet wel de wet worden aangepast.

Het is volgens betrokkenen uit de luchtvaartsector het zoveelste voorbeeld van halsoverkop genomen coronamaatregelen, waarbij de politiek onvoldoende rekening houdt met de praktische uitvoering.

Zo moest zaterdag de toch al overwerkte GGD stante pede ook op Schiphol-Centrum extra testfaciliteiten opzetten en daarvoor vijftig mensen optrommelen. Zowel GGD als Schiphol heeft tot nu tevergeefs bij Volksgezondheid aangekaart dat testen op een pier, zoals nu nog altijd gebeurt, niet aan de eisen voldoet.

Beschuldigende vinger

De beschuldigende vinger voor de warboel ging ook dit weekend al snel richting KLM en Schiphol – die zich daardoor uit pr-overwegingen verplicht voelden excuses te maken. Maar de organisatie en uitvoering van overheidsmaatregelen is niet de plicht van vliegveld of luchtvaartmaatschappij, het is een overheidstaak.

KLM houdt vast aan haar lijn dat alleen het controleren van overheidseisen haar taak is en dat die naar behoren is uitgevoerd. De passagiers op de getroffen vluchten gingen vrijdag volgens de oude regels – die immers nog golden – aan boord. Dat hield in dat gevaccineerden geen negatieve testuitslag hoefden te laten zien. Desondanks weigerde KLM zo’n honderd reizigers omdat ze niet over de juiste papieren beschikten.

Bij aankomst op Schiphol bleek een opvallend hoog aantal toch besmet, onder wie dertien personen met de nieuwe variant. Dat kwam niet door slechte KLM-controle of besmetting aan boord (de incubatietijd is gemiddeld vijf tot zes dagen). De regels zijn inmiddels aangepast. Reizen vanuit Zuid-Afrika blijft mogelijk, onder strikte voorwaarden – waaronder een recente PCR- én sneltest ongeacht vaccinatie, en het ‘dringende advies’ bij aankomst nogmaals een test te laten doen en een thuisquarantaine van ten minste vijf dagen aan te houden.

Het was zaterdag ook niet de taak van Schiphol om de tests te organiseren. De luchthaven is alleen verplicht, op aanwijzing van de overheid, ruimte beschikbaar te stellen voor zulke maatregelen op het moment dat de verantwoordelijk gemaakte instantie – de GGD – daarom verzoekt.

Overheidstaak

Door de enorme omvang en het aantal coronamaatregelen worden overheidstaken zoals het controleren van vaccinatiebewijzen steeds meer afgeschoven op het bedrijfsleven – denk aan de QR-controle in de horeca. Maar bedrijven ontbreekt het aan de daarvoor benodigde bevoegdheden.

Zo maakten sommige inzittenden van de KLM-vluchten zich boos dat het dragen van een mondkapje nauwelijks werd gehandhaafd. De vraag hoe dat zou moeten met tien bemanningsleden op vierhonderd reizigers, bleef daarbij onbeantwoord.

Cabinepersoneel staat machteloos als een aanzienlijk deel van de inzittenden zich misdraagt, zoals eerder dit jaar een groep Amerikaanse tieners deed. En het heeft met de reguliere taken – zowel dienstverlenend als op het gebied van coronahygiëne en vliegveiligheid – al genoeg te doen. Bemanning mag onruststokers hoogstens waarschuwen en KLM kan hoogstens besluiten hen in het vervolg te weigeren. Maar het is uiteindelijk aan de Marechaussee om, na tussenkomst van de bemanning, te handhaven.

Hetzelfde geldt voor de naleving van de mondkapjesplicht op de luchthaven, waar ook de hand mee werd gelicht. Schipholmedewerkers kunnen reizigers er slechts op wijzen dat ze een mondkapje moeten dragen of anderhalve meter afstand moeten houden. Handhaving van overheidsregels is de taak van de overheid. Bij overtredingen is het aan de Marechaussee om in te grijpen.

Waarom wordt er nog gevlogen?

Er wordt voortdurend gesproken over een vliegverbod naar Zuid-Afrika, ook in de brief die minister De Jonge woensdag aan de kamer stuurde. Maar van een verbod blijft ook deze keer – net als eerder toen Zuid-Afrika, Latijns-Amerika of Groot-Brittannië ‘op slot’ gingen – geen sprake. Er kan gewoon gevlogen worden, onder strenge voorwaarden.

KLM blijft vooralsnog dan ook naar Johannesburg en Kaapstad vliegen. Ook tijdens de veel omvangrijke reis- en vliegbeperkingen in 2020 en de eerste helft van dit jaar bleef de maatschappij op lage frequentie naar de meeste ‘gesloten’ bestemmingen vliegen, vooral om vracht, waaronder vaccins en andere medische hulpmiddelen, over de wereld te vervoeren en reizigers met een noodzakelijk reisdoel te blijven steunen.

Het RIVM wil nu dat álle reizigers een negatieve PCR-test die niet ouder is dan 48 uur moeten overleggen, of een testuitslag van maximaal 72 uur oud plus een recente zelftest. Daarnaast adviseert het RIVM dat iedereen een zelftest doet op de dag van aankomst en vijf dagen later een test bij de GGD. Ook raadt het de regering aan een quarantaineplicht in te stellen voor ongevaccineerde reizigers van buiten de EU.

Het kabinet liet woensdag weten die aanbeveling nog niet over te nemen, maar hierover te overleggen met andere EU-landen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden