Plus

Kinderen tellen weer bijen: 'Dit is een nepperd'

Op honderden plekken in het land werden dit weekend bijen en vooral hommels geteld. 'Groot, dik en flink harig, dus beter aangepast aan de kou.'

Kinderen tellen de bijen en vooral hommels Beeld Jean-Pierre Jans

Is het een vosje? Op het telformulier van nationale bijentelling Nederland Zoemt is dat inderdaad best een dikkerd. Of is het toch een hommel? En is het dan een akkerhommel of een aardhommel? Na ampel beraad met haar vriendinnetjes zet Nina van der Wal (9) een streepje bij de akkerhommel. "Door het gele voorkantje. Daar kan je het aan zien."

Even eerder hebben ze zich bijna laten bedotten door een zweefvlieg die er verdacht veel uitzag als een honingbij. Maar Nina heeft op school les gehad van een imker, dus als bijenteller komt ze beter beslagen ten ijs dan menig volwassene. "Dit is een nepperd," zegt ze beslist. "Hij hangt helemaal stil. Daaraan kan je zien dat het geen bij is."

In stereo ruiken
Bijendeskundige Lisette van Kolfschoten van Naturalis geeft haar groot gelijk. "Anders dan zweefvliegen kunnen bijen in stereo ruiken." Dat vertaalt zich meteen in ander vlieggedrag. "Je ziet ze van links naar rechts bewegen. Omdat ze als het ware diepte kunnen ruiken."

Ze heeft de kinderen dan al meegenomen uit Shaffy's Tuin, de buurtmoestuin aan de Dijksgracht tussen Mediamatic en Hannekes Boom. In Shaffy's Tuin troffen ze alleen maar honingbijen aan. Nogal wiedes, vanwege de drie bijenkasten die de buurtmoestuin heeft staan.

Wegpesten
Even verderop aan de Dijksgracht wordt het tellen voortgezet. Nederland Zoemt, waarvoor Van Kolfschoten werkt als wetenschappelijk onderzoeker, is toch vooral geïnteresseerd in wilde bijen en die zijn zo kort op bijenkasten niet te vinden. "Daar worden ze vaak weggepest. Honingbijen zijn met vijftigduizend en een wilde bij is maar alleen."

In de berm van de spoordijk worden door de kinderen best wat bijen geteld, al is het dan vaak in de categorie 'Bij onbekend'. Nederland Zoemt, een project van onder meer Natuur & MIlieu en het instituut voor natuureducatie IVN, is allang blij met de tellingen. Met een duur woord heet dat: 'citizen science'. De 3500 deelnemers van dit weekend geven een breder beeld dan wanneer alleen deskundigen tellen. De bijentelling, nu voor het tweede jaar op rij, moet een jaarlijkse traditie worden. Vooral de trends zijn interessant voor de onderzoekers. Foute waarnemingen vallen weg in de grote getallen.

In totaal werden ruim 27.000 bijen geteld. De honingbij werd het meest gezien, gevolgd door de aardhommel en de rosse metselbij. De aantallen bleven achter bij die van vorig jaar toen ruim veertigduizend bijen werden geteld. Nederland Zoemt zoekt de oorzaak in de kou. Daarom is de telactie ook opgerekt tot het einde van de week. Op zondag trokken de aantallen al wat bij, maar op de gure zaterdag werden vooral veel hommels geteld. "Die zijn groot, dik en flink harig, dus beter aangepast aan de kou," zegt Van Kolfschoten.

Zij ziet in de cijfers 'geen choquerende dip' in de bijenstand. Het klopt wel dat de bij het zwaar heeft. Van de bijna 360 wilde bijensoorten wordt ruim de helft bedreigd. En dat is zorgelijk want 80 procent van de eetbare planten is afhankelijk van bestuiving door bijen.

Maar hun kwetsbaarheid is niet zomaar af te leiden uit de aantallen van dit weekend. In de eerste plaats omdat trends pas na minstens vijf jaar tellen zichtbaar worden. Verder zijn het vooral de veelvoorkomende soorten die op het telformulier staan, nou net niet de bijen die op uitsterven staan.

Verlies aan diversiteit
Juist de bedreigde soorten zijn schaars dus alleen door experts te tellen. "Die moeten we in natuurgebieden zoeken. Volgens mij zijn we al zo'n dertig bijensoorten kwijt. Ik geloof niet dat we al onze bijen verliezen. Eerst verlies je aan diversiteit. Er zijn best al kleine populaties over van sommige soorten. Zoals de zandhommel die alleen nog voorkomt in de Biesbosch en op het eiland Tiengemeten. Die is afhankelijk van oorspronkelijke landbouw als klaversoorten."

Dat die duizenden tellers zich meer bewust worden van de kwetsbaarheid van bijen ziet Nederland Zoemt als een mooie bijvangst. En ze krijgen meer kennis. Dat je iets kunt doen om het bijen naar de zin te maken door meer bloemen in tuin en balkon. En dat wilde bijen niet zomaar steken. Maar ja, dat geldt dus weer niet voor de honingbij. "Die hebben een fort te verdedigen."

Behaarde pootjes
Als Nina opschrijft dat ze een sachembij heeft gezien, weet de expert wel beter. De sachembij lijkt op het plaatje van het telformulier toch wel erg op een honingbij. Alleen wie goed kijkt ziet het verschil: behaarde pootjes. "Bijna niemand ziet uit zichzelf zijn eerste sachembij."

Zo blijkt maar: het valt nog niet mee om alle bijensoorten te onderscheiden. Het is geen toeval dat Nederland Zoemt voor het voorjaar kiest. Het is nog vroeg in het seizoen en koud, maar het aantal bijen is nog te overzien. Op het telformulier staan nu acht bijensoorten, zeven hommels, vier zweefvliegen en de wesp - en dan vooral de soorten die veel onder de mensen komen. "Als we in de zomer tellen, moeten we tweehonderd soorten uit elkaar houden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden