PlusAchtergond

Kantelpunt Amsterdamse haven: omslag van fossiele naar biobrandstoffen

Overslag van steenkool in de Amsterdamse haven. Beeld Koen Suyk/ANP
Overslag van steenkool in de Amsterdamse haven.Beeld Koen Suyk/ANP

Met de energietransitie staat ook de Amsterdamse haven op ‘een kantelpunt’, zegt havendirecteur Koen Overtoom. De overslag van steenkool is al met 60 procent teruggelopen.

Nog maar vier jaar geleden verraste de Amsterdamse haven met het voornemen om per 2030 te stoppen met steenkool. Maar met de kennis van nu was de tweede steenkoolhaven van Europa daarmee mooi op tijd. De Hemwegcentrale is gesloten en kolen zijn minder in zwang door de lage gasprijs. In vier jaar is de kolenoverslag met 60 procent teruggelopen.

In de nieuwe strategie voor de komende vier jaar maakt havendirecteur Koen Overtoom zich op voor de volgende stap in de overgang op duurzame energie. Eerder ontvouwde plannen voor meer biobrandstoffen in de grootste benzinehaven van de wereld en leidingwerken voor waterstof en CO2 komen hierin terug. “Waarschijnlijk gaat het sneller dan we tot nog toe dachten.”

Cruisebranche

Het coronavirus heeft erin gehakt. Voor de cruisebranche viel het hele jaar in het water, de olieprijs kelderde en containerdiensten konden even niet de grens over. De recordoverslag van vorig jaar, 87 miljoen ton, zakt in 2020 naar zo’n 74 miljoen ton. Maar Overtoom ziet het totaal van import en export ook de komende vier jaar niet boven de 80 miljoen ton uitkomen.

De neergang van steenkool, vorig jaar goed voor 15,6 miljoen ton, is structureel en ook in benzine zit geen grote groei meer, integendeel. Aan de andere kant: als logistiek knooppunt voor de bevoorrading van de regio en als vestigingslocatie voor circulaire bedrijven die van afval nieuwe grondstoffen maken, bleef de haven groeien alsof er niets aan de hand was.

Overtoom spreekt van ‘een kantelpunt’. Voor de energiehaven, die voor driekwart van de lading teert op fossiele brandstoffen, wacht een nieuwe toekomst. De komende vier jaar moet het aandeel van alternatieve, schonere brandstoffen zoals lng (vloeibaar aardgas) en biobrandstof meer dan verdubbelen van 5 naar 12,5 procent. De omzet van het havenbedrijf was vier jaar terug nog voor de helft afhankelijk van fossiele brandstoffen en dat moet in 2024 hooguit een derde zijn. “Dan zijn we echt de slag aan het maken naar een andere haven.”

Vrees blijft wel dat de haven in de knel komt. De stad rukt snel op en de overgang op duurzame energie en circulaire industrie vergt meer ruimte. Als alle bedrijven die concrete belangstelling hebben getoond daadwerkelijk neerstrijken, dan heeft het havengebied minder dan 5 procent vrije ruimte over.

Houtrakpolder

Grote bedrijven als ICL en Cargill kunnen volgens afspraken met de stad tot 2040 blijven op hun plek binnen de Ring-A10. Als Amsterdam toch wil dat ze eerder vertrekken vanwege de bouw van de nieuwe wijk Haven-Stad, dan is er volgens Overtoom geen ontkomen aan dat de haven uitbreidt naar de Houtrakpolder.

Over deze polder net buiten Amsterdam is in 2013 met de regio de afspraak gemaakt dat de haven mag uitbreiden als alle mogelijkheden om ruimte intensiever te gebruiken zijn uitgeput. Overtoom denkt bijvoorbeeld aan een parkeergarage bij autoterminal Koopman. Tegelijk kan een besluit over de Houtrakpolder niet op de lange baan worden geschoven. Met voorbereidingen zoals de aanvraag van vergunningen zijn zo vijftien jaar gemoeid.

In de havenvisie die wethouder Victor Everhardt onlangs liet verschijnen staat een kaart met grote vlekken van terreinen die nu nog voor steenkool en benzine worden gebruikt. Maar de gedachte dat deze ruimte allemaal vrijkomt, is te optimistisch, waarschuwt Overtoom. Voor alternatieve brandstoffen als bio-lng en wellicht synthetische kerosine worden toch echt dezelfde terminals gebruikt die nu vol benzine zitten.

Toch is Overtoom dik tevreden met de havenvisie van de gemeente. Vanuit de haven werd de laatste jaren met argusogen gekeken naar de uit zijn voegen barstende stad die voorrang gaf aan de bouw van woningen en fietsbruggen over het IJ. Er leek weinig aandacht voor de werkgelegenheid in de haven – 31.000 banen, direct en indirect –, los van wat nutsfuncties als afvalverwerking en waterzuivering of de bevoorrading van de stad.

In de havenvisie van Everhardt blijft de haven meer dan dat. Ook de industrie, de mogelijkheden voor een circulaire economie en het nautisch knooppunt voor het Europese achterland worden uitdrukkelijk benoemd als publiek belang – Overtoom is er blij mee.

Punt van zorg is nog wel scheepswerf Damen, die in de verdrukking komt door Haven-Stad. Een nieuwe plek is beschikbaar op het vroegere ADM-terrein, maar Damen hikt aan tegen de reusachtige investeringen die met een verhuizing gemoeid zijn. Overtoom hoopt dat gemeente en rijk zo nodig financieel bijspringen. Een reparatiewerf die grote schepen niet alleen kan oplappen maar ook repareren is van vitaal belang. “Het raakt de haven, het raakt de banen.”

Scheepswerf Damen

Victor Everhardt wil scheepswerf Damen behouden voor de Amsterdamse haven. Dat zei de havenwethouder vrijdag in de livestream die dit jaar in de plaats kwam van het traditionele Havengildediner. Het is eerst aan Damen om het eens te worden over een nieuwe locatie, maar Everhardt onderzoekt graag de mogelijkheden om zo’n verhuizing te ondersteunen.

Vanwege het coronavirus werd ook het Havengildediner dit jaar online gehouden. Sneu, want organisator Amports wilde dit jaar het 75-jarig bestaan vieren. Everhardt is enthousiast over de doelen van de haven voor de komende jaren. Die sluiten mooi aan bij zijn eigen havenvisie. “De haven toont aan dat er ook met circulair en minder fossiel geld te verdienen valt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden