PlusExclusief

Kan het Marengoproces na de moord op Peter R. de Vries wel op dezelfde manier verder?

De Lange Leidsedwarsstraat begin juli, nadat Peter R. de Vries was neergeschoten. Beeld Joris van Gennip
De Lange Leidsedwarsstraat begin juli, nadat Peter R. de Vries was neergeschoten.Beeld Joris van Gennip

Met Peter R. de Vries is een derde betrokkene bij het Marengoproces vermoord. Kan deze zaak tegen Ridouan Taghi en consorten nog wel op deze voet verder gaan? ‘Had ik dit geweten, was ik er nooit aan begonnen’.

Hij zal dinsdag niet binnenkomen in de pers­kamer en plaatsnemen aan zijn vaste tafeltje, rechts bij de deur. Hij zal niet zijn laptop open­klappen en een graai doen in de zak met krentenbollen naast hem. Collega’s met wie hij goed was, zullen niet door hem worden begroet en collega’s met wie hij minder was, zullen niet het minzame knikje krijgen.

Journalisten zullen zich niet fluisterend beklagen over het feit dat Peter R. de Vries, in zijn rol als vertrouwenspersoon van de kroongetuige, toch een van de schaarse persplekken toegewezen heeft gekregen, terwijl zij moeten rouleren (wie niet in de zwaarbeveiligde rechtbank in Osdorp past, moet de zaak volgen via een videoverbinding).

Uiteraard zal een moment worden stilgestaan bij de moord op de derde (!) niet-criminele betrokkene bij het veelvoudige liquidatieproces die op klaarlichte dag is doodgeschoten, daarna zal het business as usual zijn – voor zover dat rond deze megazaak bestaat.

Beveiligd

In de straten rondom de ‘bunker’ in Osdorp ­zullen opnieuw gemaskerde, in kogelwerende vesten en gevechtstenue gehulde politiemensen staan met zware wapens. In de lucht zal weer een helikopter cirkelen met een scherpschutter, terwijl verdachten in konvooien van snelle pantserwagens worden aangevoerd. Rechters en officieren van justitie zullen in even­eens zwaarbeveiligde transporten worden aangevoerd – ook zij leven al jaren in verschillende mate van beveiliging. Boven de parkeergarage bij het winkelcomplex met de Mediamarkt zal weer de drone in de lucht zoemen waarmee de politie de omgeving observeert.

Besluit misdaadjournalist John van den Heuvel de zitting bij te wonen, dan wordt hij begeleid door een cordon beveiligers, want hij zit al sinds december 2017 in het zwaarst denkbare beveiligingsregime vanwege zijn berichtgeving over dit proces.

Verslaggevers zal weer met klem worden gevraagd géén namen van aanklagers en rechters te vermelden. Rechtbanktekenaars zal ­worden verzocht de magistraten niet al te ­herkenbaar te tekenen.

Grauwsluier

In de afgeschermde getuigencabine waar kroongetuige Nabil B. en zijn verdediging plaatsnemen, ontbreekt zijn aanvankelijke advocaat Derk Wiersum. Die is twee jaar geleden doodgeschoten. Op de locatie waar familieleden van Nabil B. de zitting via een videoverbinding kunnen volgen, ontbreekt broer Reduan. Hij is in maart 2018 doodgeschoten, zes dagen nadat Nabil B. als kroongetuige was gepresenteerd.

In maart 2018 werd de broer van kroongetuige Nabil B. doodgeschoten in zijn bedrijf in Amsterdam-Noord door een man die zich had voorgedaan aan sollicitant. Beeld MICHEL VAN BERGEN/ANP
In maart 2018 werd de broer van kroongetuige Nabil B. doodgeschoten in zijn bedrijf in Amsterdam-Noord door een man die zich had voorgedaan aan sollicitant.Beeld MICHEL VAN BERGEN/ANP

Dit is de grauwsluier die over een van de twee grootste liquidatieprocessen ooit hangt. (Op andere dagen dient in dezelfde bunker de zaak Eris, tegen nog 21 verdachten die voor onder anderen Marengohoofdverdachte Ridouan Taghi zouden hebben gemoord).

Het is bijna niet meer voor te stellen, maar het proces Marengo begon bijna vier jaar geleden als een betrekkelijk eenvoudige strafzaak. Die draaide toen nog om één liquidatie en twee verdachten. Op dat moment werd de combinatie van toen nog drie rechters aan de zaak verbonden. Inmiddels zijn ze met vier, plus twee griffiers.

In vier jaar tijd zagen die rechters de zaak voor hun ogen uit zijn voegen barsten. Die twee verdachten werden er zeventien. Eén moordzaak werden er zes, plus een trits moordplannen. Een van de aanvankelijke verdachten, Nabil B., wierp zich op als kroongetuige. Hoofdverdachte Ridouan Taghi was voortvluchtig (tot hij in december 2019 werd gearresteerd in Dubai). Dat was allemaal bijzonder, maar niet uniek in de Nederlandse rechtsgeschiedenis.

De moord op de broer van de kroongetuige veranderde alles. Niet eerder was een onschuldig familielid van een procesdeelnemer uit wraak geliquideerd. De moord op advocaat Wiersum, in september 2019 was een vergelijkbare aanslag op de rechtsstaat die geen enkel rationeel doel leek te dienen, anders dan wraak.

Voor de moord op De Vries geldt dat ook, met één groot verschil: ten tijde van de moorden op de broer van de kroongetuige en raadsman Wiersum was Ridouan Taghi nog voortvluchtig. De moord op De Vries vond plaats terwijl Taghi al lang en breed in de Extra Beveiligde Inrichting in Vught zat, de zwaarst beveiligde gevangenis van Nederland.

Gerrit van der Burg, de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, stelde na de dood van De Vries in televisieprogramma Nieuwsuur dat de koppeling tussen die moord en Taghi ‘waarschijnlijk’ is. Opsporingsinstanties gaan ervan uit dat ook de moorden op broer Reduan B. en advocaat Wiersum zijn terug te voeren op Taghi.

Op eieren

Dat is geen georganiseerde misdaad meer zoals we die kenden, dat is terreur.

Dat voelt iedereen in de zittingszaal, dinsdag. Rechters, officieren van justitie, advocaten, ­verdachten, journalisten, rechtbanktekenaars, voorlichters en parketwachten: allemaal zijn ze ervan doordrongen dat die moorden op slachtoffers uit de bovenwereld op het conto geschreven worden van hoofdverdachte Taghi, die vooraan in de beklaagdenbanken zit. Zoals ook de aanslagen op de redacties van Panorama en De Telegraaf hem worden toegerekend, en de moord op misdaadblogger Martin Kok in december 2016.

Nabil B.'s advocaat Derk Wiersum werd in september 2019 doodgeschoten bij zijn huis in Buitenveldert toen hij in zijn auto wilde stappen. Beeld Olivier Middendorp/Hollandse Hoogte
Nabil B.'s advocaat Derk Wiersum werd in september 2019 doodgeschoten bij zijn huis in Buitenveldert toen hij in zijn auto wilde stappen.Beeld Olivier Middendorp/Hollandse Hoogte

Toch is Taghi vooralsnog niet aangeklaagd voor de moorden op de broer, de advocaat en de vertrouwensman van de kroongetuige. Die zaken zijn niet, zoals dat heet, gevoegd in het Marengoproces. Daarmee spelen ze formeel geen rol in de strafzaak. Toch hangen ze als een donkere wolk boven alle aanwezigen.

De drie moorden leggen inmiddels een sfeer van maximale dreiging over het proces. ‘Als ik dit allemaal van tevoren had geweten, was ik er nooit aan begonnen’, is een veelgehoorde verzuchting onder betrokkenen bij het proces, uit alle gremia.

Het roept de vraag op of de zaak in zijn hui­dige vorm nog beheersbaar is. Het is eigenlijk wonderlijk dat de rechtbank na de moord op De Vries geen gezamenlijke, informele bijeenkomst met alle procespartijen heeft gehouden met als centrale vraag: hoe nu verder? Dergelijke besloten zittingen zijn in andere megazaken om veel minder belegd.

De rechters wekken nu en dan de indruk op eieren te lopen. Exemplarisch was een discussie waarin Ridouan Taghi de rechtbankvoor­zitter paranormaal begaafd noemde, omdat die tijdens een zitting zou hebben gezegd dat hij kon zien dat Taghi de kroongetuige in de zaak herkende. Iets dat Taghi met klem ontkent. Nadat de rechter wat stamelend had uitgelegd dat de verdachte hem fout had begrepen, beet Taghi hem toe: “Wat denk ik nu dan? Aangezien u over paranormale gaven beschikt?!” Diezelfde Taghi werd niet tot de orde geroepen toen hij smalend naar de drie officieren van justitie verwees als ‘de K3-dames’.

Zoals de zaak ook uit de bocht vloog toen kroongetuige Nabil B. uitviel tegen advocaat Nico Meijering. Critici zien in dergelijke momenten het bewijs dat het proces niet strak wordt geleid – zoals in ‘spiegelproces’ Eris wel het geval is. Daarin staat Taghi niet terecht.

Splitsen

Is die houding ingegeven door angst of proberen de rechters krampachtig elke schijn van vooringenomenheid weg te nemen? In het Marengoproces is de rechtbank al eens gewraakt door nota bene de advocaten van Nabil B. en een nieuwe poging de rechtbank te laten wegsturen hangt steeds in de lucht.

Daarmee komt de belangrijkste vraag aan de orde: krijgen de verdachten, Taghi incluis, wel een eerlijk proces? De rechtbank wordt geacht onbevangen en onbevooroordeeld naar een zaak te kijken. De vraag is of dat mogelijk is wanneer rechters tot in hun privéleven zelf onderworpen worden aan strenge veiligheidsmaatregelen en een constante dreiging voelen – net zoals de aanklagers en een aantal advocaten. Kunnen zij onder die omstandigheden nog staan voor de rechtsstaat?

Vanwege die hamvraag gaan hier en daar stemmen op om de zaak op te splitsen en (groepen) verdachten afzonderlijk te berechten. Tegenstanders noemen dat ‘praktisch niet haalbaar’, al is het maar omdat de kroongetuige dan in de verschillende zaken herhaaldelijk moet worden verhoord om zijn betrouwbaarheid te toetsen, net zoals andere getuigen. Nabil B. sloot zijn deal in Marengo.
Voor­lopig lijkt de rechtbank ‘gewoon’ verder te willen.

Zoals een advocaat het onlangs treffend samenvatte: “De verdachten, advocaten, rechters, officieren en journalisten zitten allemaal in hetzelfde schuitje, maar de trein moet kennelijk door.”

Taghi ontkent

Ridouan Taghi ontkent alle beschuldigingen aan zijn adres ten stelligste. Advocaat Inez Weski van Taghi vindt dat haar cliënt ten onrechte en zonder deugdelijke onderbouwing aan de moorden op Reduan B., Derk Wiersum en Peter R. De Vries plus de aanslagen op de Telegraaf en Panorama wordt gelinkt. “Dat Van der Burg dit stelt, is al in strijd met de principes van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het herhalen is naar mijn mening lichtzinnig,” stelt Weski. “Het beroepen op opsporingsdiensten die kennelijk diezelfde principes schenden, maakt de berichten niet gerechtvaardigd. Duidelijk is juist dat in al die processen die tot nu toe werden gevoerd uitgebreid onderzocht is door de diensten en niets aan bewijs tegen cliënt is vast gesteld. Ook rechters hebben daar in hun oordeel zelfs over gesproken.”

“Je kunt je afvragen hoeveel jaar men dergelijke kwade geruchten met vergaande ontregelende gevolgen kan blijven herhalen en zelfs dan verwachten dat die steeds weer moeten worden betwist door de beschuldigde. Zeker met dergelijke beschuldigingen moet er echt inmiddels meer zijn dan die algemene vermoedens die kennelijk slechts verblind en elkaar bevestigend een enkel scenario nastreven.”

In de nieuwste aflevering van De Taghi Podcast praten Paul Vugts en Wouter Laumans door over het vervolg van Marengo: over het effect van de lege stoel van Peter R. de Vries in de rechtszaal en over de dreiging die voor iedereen voelbaar is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden