PlusGeschiedenis

Jopie Schouten en Wilem Kila probeerden vergeefs voor Wilhelmina te spelen

Het klikt meteen, als straatzanger Willem Kila en accordeonist Jopie Schouten elkaar in 1914 tegenkomen in Amsterdam. Ze maken samen furore op straat en op kermissen, in theaters en cafés. Ze nemen tientallen platen op, vol smartlappen én aria’s.

Jopie Schouten in 1952 op de brug voor het Centraal Station. Beeld ANP
Jopie Schouten in 1952 op de brug voor het Centraal Station.Beeld ANP

Nadat Johnny Jordaan in 1962 met zijn goede vriendin Tante Leen een café was begonnen in Rotterdam, reisde hij elke vrije maandag met de trein naar Amsterdam. Hij liep dan altijd even over de brug voor het Centraal Station, waar Jopie Schouten met zijn accordeon zat. Jopie speelde dan De ­parel van de Jordaan, Johnny’s eerste plaatje, waarop Johnny een rijksdaalder in de hoed liet vallen.

Jopie werd als Josephus Ignatius Schouten op 30 juli 1885 in Amsterdam geboren. In 1903 kwam hij in de muziek terecht, na de sluiting van suikerfabriek Het Bolwerk in de Marnixstraat. Dat had hij te danken aan een zingende buurman, die hem meenam naar Oostzaan, zo vertelde hij in juli 1953, bij zijn vijftigjarig jubileum als artiest, aan Henri Knap van Het Parool: “Buurman zingen en ik spelen op de harmonica. Een werkman verdiende toen twaalf gulden in een hele week en ik ving ƒ6,75 op één dag. Zo kwam ik erin en ik bleef erin.”

Zingen zonder vergunning

Zijn doorbraak kwam als begeleider van ­Willem Kila, de in Rotterdam geboren ‘koning van de straatzangers’, die met zijn stem de toehoorders tot tranen toe wist te raken. In arme buurten als de Jordaan waren zijn smart­lappen over verdronken honden en gestorven kinderen, zeer populair: ­iedereen kende wel iemand die een kind had verloren. Na het optreden ging Jopie met zijn mansbakje rond. Ze verdienden nog wat extra met verkoop van de liedteksten. Ander repertoire hadden Kila en Schouten ook, van dubbelzinnige liedjes tot bekende aria’s uit de opera’s van Giuseppe Verdi en Giacomo Puccini. Hun versie van It’s a long way to Tipperary was in 1914 een grote hit.

Ze zongen op straat zonder vergunning, voortdurend alert op surveillerende politieagenten. Straatzangers zonder vergunning riskeerden een proces-verbaal wegens het ‘zingen zonder permissie op den openbaren weg’ of het ‘veroorzaken van volksverzamelingen’. Bij het spotten van een diender verstopte Jopie zijn accordeon onder zijn overjas en namen ze de benen. Vaak zonder de uit de ramen gegooide centen.

Koningin Wilhelmina

In Volendammer klederdracht ging het tweetal kermissen in heel Nederland af en trad ook in theaters op, volgens Jopie soms voor hoog ­publiek. In Utrecht was prins Hendrik bij een concert aanwezig; hij vond hun optreden ‘schön’, zei hij tegen hen. Na een optreden bij een grote tentoonstelling had koningin Wilhelmina beiden de hand geschud en gezegd: “Als ik vijftig jaar word, moeten jullie in de residentie komen spelen.” En dat hebben ze ook gedaan, zei Jopie. “Vier dagen lang in Den Haag, maar de koningin heb ik niet meer gezien.”

Tussen 1927 en 1929 woonde Willem Kila in Leeuwarden, zonder zijn vrouw en kinderen. Hij zong er op straat en in cafés, belandde na een vechtpartij in een bierhuis voor twee weken in de cel. In januari 1930 keerde Willem Kila terug naar Amsterdam, om drie jaar later naar Den Haag te verhuizen. Zo goed als zeker kwam daarmee een einde aan zijn samenwerking met Jopie Schouten. Mogelijk traden de mannen al langer niet meer samen op. Kila verdiende in Den Haag zijn geld als koopman.

Uit de mode

In juni 1941 werd hij opgepakt voor zwarthandel van boter- en meelbonnen, gestolen bij een inbraak in het kantoor van het Gemeentelijk Distributiebedrijf aan de Tweede Oosterparkstraat. Zes mensen kregen de doodstraf. Kila kwam eraf met drieënhalf jaar tuchthuis, omdat hij niet zo’n grote rol had gespeeld. Hij moest zijn straf uitzitten in Kassel, waar hij op 16 maart 1945 overleed, twee maanden voor de Duitse ­capitulatie. In de overlijdensakte staat als doodsoorzaak vermeld: Allgemeine Körper­schwäche, mogelijk door het zware werk in een steengroeve.

Na de bevrijding betrok Jopie de brug bij het Centraal Station. Drie dagen in de week zat hij daar te spelen op zijn accordeon, mét vergunning. Een oude hoed lag voor hem op straat. De rand had hij afgeknipt, ‘want anders is het zo erg een hoed’. Wie wat wilde geven, kon zijn centen daarin kwijt. Om geld vragen deed hij niet. In Het Parool noteerde Henri Knap: “Ik zit hier maar zo’n beetje op die brug m’n laatste ­jaren te slijten. Ik ben uit de mode, meneer. Mensen op leeftijd geven nog, die zeggen: ‘Ha die Jopie, hier hejje wat.’ Met slecht weer, als je zit dood te vriezen, vang je goed. Dan hebben ze medelijden. Maar met zulk weer als nou denken ze: zit-ie effe fijn in het zonnetje? Dan zijn ze nog jaloers ook.” Omdat hij zijn vijftigjarig jubileum als straatmuzikant vierde, voegde hij eraan toe: “Meneer, zet er vooral bij dat ik Karthuizerstraat 22 tweehoog woon. Je kunt niet weten. Misschien dat de een of ander nog komt opdraven voor m’n gouden jubileum.”

Jopie Schouten overleed op 22 december 1966 in Amsterdam.

Zanger Willem Kila met accordeonist Jopie Schouten, omstreeks 1919. Beeld
Zanger Willem Kila met accordeonist Jopie Schouten, omstreeks 1919.

Plaatopnamen

Willem Kila maakte in de periode 1914-1923 meer dan 230 plaatopnamen voor maatschappijen in Amster­dam, Rotterdam, Berlijn en waarschijnlijk Parijs. Hij had drie verschillende accordeonisten als begeleider. Behalve Jopie Schouten waren dat Willem van Bekkum en Gerrit Hermans.

Opnamen met Schouten voor Polyphon kwamen uit onder de naam Willem en Jopie, de bekende Amsterdamsche straat­zangers. Schouten, in 1953, in Het Parool: “Die platen liepen geweldig. Voor de eerste kreeg ik een riks, later vijftig pop, maar ja, het was stom dat we de auteursrechten hadden afgestaan. Als u het mij vraagt, gaan die platen nóg wel.”

Martin Maas is muziekhistoricus. In het februarinummer van Ons Amsterdam staat een uitgebreide versie van dit verhaal. Zie ook: onsamsterdam.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden