Plus Ten Slotte

Joosje Lakmaker (1950-2019): chroniqueur van joods Amsterdam

Ze was een socialist, een ras­feminist die zich ontwikkelde tot stadschroniqueur van joods Amsterdam. Twee weken geleden overleed schrijfster Joosje Lakmaker (1950) aan darmkanker.

Joosje Lakmaker in 2008, rond het verschijnen van Voorbij de Blauwbrug. Beeld -

De in Amsterdam opgegroeide Lakmaker raakte als jonge vrouw betrokken bij verschillende activistische en politieke bewegingen, waar ze haar feminisme ontwikkelde. Ze sloot zich begin jaren zeventig aan bij Wij Vrouwen Eisen en FemSoc: groepen die ten tijde van de tweede feministische golf parallel aan de Dolle Mina’s ontstonden. Ook ging ze cursussen geven bij VOS: Vrouwen Oriënteren zich op de Samenleving.

“Ze had een heel positieve inslag, het ging er bij haar vooral om hoe het allemaal beter kon worden,” aldus haar weduwnaar, historicus Tom van der Meer. Ze leerden elkaar in 1969 kennen bij de socialistische jeugdbeweging. De twee bleven bevriend in de jaren dat Lakmaker onder meer bij het Instituut voor Publiek en Politiek (de voorganger van ProDemos) en de kamerfractie van de PSP werkte. Begin jaren negentig ontwikkelde de vriendschap zich tot een relatie. In 1994 werd dochter Sofie geboren.

Zwijgzame grootvader

In die tijd begon Lakmaker haar zoektocht naar haar familiegeschiedenis. Haar zus Henriëtte: “Onze vader, waar Joosje een diepe band mee had, pleegde zelfmoord. Hij was een zwijgzame man, die nooit sprak over zijn ouders en familie die tijdens de oorlog gedeporteerd en vergast waren. Joosje was geïntrigeerd en dook uit interesse in zijn achtergrond in zijn familiegeschiedenis.”

Zo vond ze informatie over haar grootvader, Leman Lakmaker, die opgroeide als kind van analfabete ouders in een Amsterdams arbeiders­gezin en zich ontwikkelde tot uitgever en socialist. In eerste instantie wilde ze zijn verhaal vooral voor kinderen en eventuele kleinkinderen optekenen. Tom van der Meer stimuleerde haar om een boek te maken.

Zo geschiedde: in Voorbij de Blauwbrug (2008) vertelt Lakmaker over haar grootvader en schetst ze tegelijk een beeld van het arme Joodse milieu in de vooroorlogse Waterloopleinbuurt, waarin hij opgroeide, bevolkt door diamantarbeiders, sigarenrollers en sjouwers. “Joosje had zich nooit Joods gevoeld, ook vanwege haar politieke overtuiging inzake Israël,” zegt haar zus. “Door dat boek werd ze wel trots op haar grootvader.”

Het boek werd een succes. “Het sprak veel mensen aan: Joden, Amsterdammers, socialisten.” Ze droeg bij aan een nieuw bewustzijn onder de tweede generatie oorlogsslachtoffers, die de Joodse wereld van voor de Tweede Wereldoorlog herkenden.

Biografie

Het eerste boek smaakte naar meer. “Joosje werd het meest bevredigd door boeken schrijven,” vertelt haar weduwnaar. Er volgde een biografie van de Joodse actrice Esther de Boer-van Rijk en een serie artikelen in Ons Amsterdam. Recent werd haar laatste grote werk gepubliceerd: een geschiedenisboek over 100 jaar Openbare Bibliotheek Amsterdam. “Bij de presentatie van het boek, niet ver voor ze overleed, was ze nog zo scherp. Ze heeft het boek zelf overhandigd aan burgemeester Halsema,” aldus Leo Willemse, oud-medewerker van de OBA, die Lakmaker aandroeg als schrijfster.

“Typisch voor Joosje is dat de rol die vrouwen in de ontwikkeling van de bibliotheek speelden zo centraal staat,” aldus haar zus .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.