Amsterdam Bewaar

Je zou Halsema een geboren politica kunnen noemen

Femke Halsema.
Femke Halsema. © Sjoukje Bierma

Femke Halsema is woensdagavond door de gemeenteraad aangewezen als de nieuwe burgemeester. Er is scepsis over de benoeming van de politica uit Oost, maar Halsema heeft negatieve verwachtingen al vaker overwonnen.

Humor kun je Halsema niet ontzeggen. "Het is mij menens. Ik ga niet de wachtkamer in van het politieke bestuur om na een paar jaar weer tevoorschijn te komen en een Senaatszetel te beklimmen of een burgemeestersketting om te hangen. Het afscheid van de politiek is definitief," schrijft zij in haar politieke autobiografie Pluche.  

Nee, van de vele eigenschappen waar de nieuwe Amsterdamse burgemeester volgens de profielschets over moet beschikken, is humor niet het probleem. Sinds Femke Halsema (52) in verband wordt gebracht met het burgemeesterschap van Amsterdam, klinkt de weerstand tegen haar benoeming vooral vanwege het gebrek aan bestuurlijke ervaring. Geen gek verwijt, want meer dan een fractie Tweede Kamerleden bestuurde zij nooit.  

Geboren politica
Bij de ruim 7000 ondertekenaars van de petitie 'Houd Halsema uit de Stopera', zit de frustratie nog dieper. 'Geen linkse luchtfietsers in Amsterdam', of 'Ik heb een hekel aan politiek correcte linksdraaiende zakkenvullers', lezen de verwijten. Het is het scherpe politieke profiel waarmee Halsema groot werd in Den Haag en die de woede nu voedt.  

Een geboren politica zou je Halsema wel kunnen noemen.

Haar moeder was PvdA-wethouder in Enschede, vader was gemeenteambtenaar. Zelf noemt ze het 'een politiek nest', ouders die hart hadden voor de publieke zaak in de traditie van premier Joop den Uyl.

Er volgt een voor Twentse begrippen opstandige jeugd. Er is wat hasj, er wordt New Wave geluisterd, de havist blijft een keertje zitten. De wilde jaren eindigen na een mislukt avontuur op een lerarenopleiding achter de bar van Utrechtse studentencafés waar ze tegen die tijd woont.

Klassieke burgemeestertaken
Pas als Halsema 22 is begint ze aan een studie sociologie, met uiteindelijk criminologie als afstudeerrichting. Het is geen rechten, maar affiniteit met de klassieke burgemeesterstaken openbare orde en veiligheid kun je haar dus niet ontzeggen.  

De politiek lonkt al kort na het afstuderen. Hoewel Halsema grote hoogten bereikte als politiek leider van GroenLinks, begint haar politieke carrière op het partijkantoor van de PvdA, als medewerker van het Wetenschappelijk bureau, de Wiardi Beckmanstichting. 

Dat eindigt al na een paar jaar, uit onvrede over de gezapigheid binnen de PvdA. Hoewel ze na een slechte start wel wordt herkend als talent - ze krijgt bij haar opzegging in 1997 op de valreep nog een PvdA-Kamerzetel aangeboden - heeft Halsema haar aandacht voor de politiek alweer verloren, zo lijkt.   

Column
Halsema is inmiddels verhuisd naar de Amsterdamse Albert Cuypstraat waar ze een kleine etage heeft gekocht. Als zelfstandige maakt ze programma's in debatcentrum De Balie en mag ze een column schrijven in Het Parool. Tot GroenLinks-voorman Paul Rosenmöller belt.

Die zet haar als derde op de kieslijst van zijn partij voor de Kamerverkiezingen van 1998. De partij moet wennen aan de 'overloper' uit de grachtengordel die in GroenLinks geparachuteerd wordt. Maar als specialist justitie in de Tweede Kamer doet Halsema het goed en de kritiek verstomt.   

Vier jaar later treedt Rosenmöller af en is Halsema de kandidaat om hem op te volgen. In een interview met het Utrechts Nieuwsblad geeft ze haar drijfveren prijs: "Ik wil mij verzetten tegen de verharding in de samenleving. Ik pleit voor minder stress, egoïsme en onverdraagzaamheid. Ik ben voor zachtaardige omgangsvormen en elementair fatsoen in de politiek."   

Haar eigen toon
Als politiek leider van GroenLinks kent ze een moeilijk begin. De partij haalt acht Kamerzetels met Halsema als lijsttrekker, een verlies van twee. In de oppositie heeft ze het in eerste instantie zwaar tussen de ervaren SP-leider Jan Marijnissen en de frisse nieuwkomer Wouter Bos (PvdA). Maar door de jaren heen vindt ze een eigen toon, die steeds effectiever wordt en, belangrijker nog, die kiezers steeds beter gaan herkennen.

In 2010 haalt de partij 10 zetels in de Kamer en is GroenLinks voor het eerst in beeld als coalitiepartij. Halsema zegt het politiek filosoof Karl Popper graag na. "Er is een plicht tot optimisme. Daarmee bedoelt hij dat er misschien geen reden tot optimisme is, maar dat dat ons niet ontslaat van de plicht om onze toekomst zo goed mogelijk vorm te geven."  

Politie machine
De coalitieonderhandelingen in 2010 met D66 en GroenLinks mislukken, omdat VVD en CDA uiteindelijk liever met de PVV in zee gaan. Halsema heeft dan al voor zichzelf bedacht dat het voor haar de laatste termijn in de Tweede Kamer is en op 17 december 2010 kondigt zij haar vertrek uit Den Haag aan. In navolging van Hans van Mierlo is Halsema het beu om een politieke machine te zijn, die altijd het juiste zegt op het juiste moment. "Denken en spreken moeten weer in gelijke tred worden gebracht," zegt zij hem na.  

Er volgen jaren van relatieve rust, met meer tijd voor partner Robert Oey, haar dochter en haar zoon, in Oost. Even nog komt 'de macht langs', zoals Halsema het zelf omschrijft. In 2012 benadert PvdA'er Lodewijk Asscher haar met de vraag of ze minister wil worden in het kabinet Rutte-Asscher. Er is interesse, maar dan gooit de VVD de deur dicht. De liberalen willen Halsema niet terug in Den Haag.

Halsema slijt haar jaren als documentairemaker, bijzonder hoogleraar (Tilburg) en is betrokken bij de oprichting van De Correspondent. 29 januari 2018 gaat ze in debat met Thierry Baudet. Ze is scherp en weet moeiteloos om te gaan met de ontregelende stijl van Baudet die zoveel andere politici in de verdediging dwingt.

"Het is een bevrijding de politiek te hebben verlaten. Tegelijkertijd houd ik er onverminderd van," schrijft ze in haar politieke memoires.  

Geruchten
Wat uiteindelijk de doorslag heeft gegeven om te solliciteren, is niet duidelijk. In april zegt ze te piekeren over het sturen van een sollicitatie. De Amsterdamse GroenLinks-voorman Rutger Groot Wassink heeft dan al gezegd dat zijn partij de opvolger van wijlen Eberhard van der Laan zou moeten leveren. Officieel is haar sollicitatie nooit uitgelekt, maar dat de geruchten onweersproken blijven is genoeg. 

Begin deze week wordt er op de voorpagina van de Telegraaf nog een felle aanval uitgevoerd op Halsema, omdat zij vanwege haar gebrekkige bestuurlijke ervaring ongeschikt zou zijn voor de ambtsketen van de hoofdstad. 'Dat kan ze nooit', de geschiedenis herhaalt zich.

Voor de gemeenteraad is de ketelmuziek niet overtuigend genoeg. Op de zomerdag van 27 juni 2018 draagt een meerderheid van de 45 raadsleden Femke Halsema voor als de eerste vrouwelijke burgemeester van Amsterdam.