PlusProfiel

Jan Paternotte: van ‘hangjongere’ tot D66-fractieleider in de Tweede Kamer

D66 heeft deze week Jan Paternotte aangewezen als fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Langzaam maar zeker verandert Paternotte in een van de ‘Haagse bijgoochems’ die hij in zijn Amsterdamse tijd zo verfoeide.

Ruben Koops
D66-Kamerlid Jan Paternotte tijdens een debat in de Tweede Kamer. Beeld ANP
D66-Kamerlid Jan Paternotte tijdens een debat in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Met de keuze voor Jan Paternotte (37) als fractievoorzitter van het D66-smaldeel in de Tweede Kamer is het voormalige raadslid uit Amsterdam weer een stapje dichter bij het hart van de macht gekomen.

Nu Sigrid Kaag en Rob Jetten als bewindspersonen deelnemen aan het nieuwe kabinet, wordt Paternotte een van de boegbeelden van de partij, de stem van de fractie én van de leden in het land. Zijn belangrijkste taak wordt om D66 kleur op de wangen te geven nu de partij zo innig verstrengeld blijft met VVD, ChristenUnie en CDA. Betrouwbare samenwerkingspartners, maar ook een stuk conservatiever dan D66.

Natuurlijk beloofde Paternotte dinsdag bij zijn aantreden om de voorstellen van de regering ‘met een open vizier’ te willen bekijken. Maar als fractieleider van de op één na grootste coalitiepartij van het Binnenhof is het onvermijdelijk dat Paternotte een van de sleutelspelers wordt in de machinekamer van het kabinet Rutte IV, een rol waarin hij vooral veel compromissen zal moeten verdedigen.

Een echte ‘Haagse bijgoochem’ dus, een regelaar in de achterkamertjes, zoals hij zijn voorgangers van het kabinet Rutte II een paar jaar geleden noemde toen die vanuit het Torentje een onpraktisch compromis hadden bedacht over de opvang van ongedocumenteerden.

Toch is het geen verrassing dat uitgerekend Paternotte nu deze rol gaat vervullen.

Wekenlang achter de campagnebus van Geert Wilders aanrijden

De verhalen over zijn komeetachtige ontwikkeling tot succesvol politicus zijn bekend. Op zijn 15de wordt hij lid van D66, al snel daarna voorzitter van de Jonge Democraten, waarna hij zich met ludieke acties in de kijker speelt van de partij en haar toenmalig leider Alexander Pechtold.

Dat deed en doet Paternotte altijd met een zeker gevoel voor humor, bijvoorbeeld door in 2005 met een in de kleuren van de Europese vlag beschilderde caravan wekenlang achter de campagnebus van PVV-leider Geert Wilders aan te rijden. In 2010 wordt hij verkozen tot beste raadslid van Nederland en is hij kandidaat-Kamerlid, hoewel de twaalfde plek dan nog niet hoog genoeg is om in het parlement gekozen te worden.

Een geluk bij een ongeluk. Paternotte belandt in Amsterdam vanwege zijn studie en ontwikkelt zich met vallen en opstaan tot lokaal D66-lijsttrekker. In 2014 boekt zijn partij een gigantische verkiezingsoverwinning met veel symboliek, omdat het hem lukt de PvdA voor het eerst in decennia te onttronen als grootste partij van de hoofdstad.

Typische Paternotte-humor

Daar is hij trots op: “PvdA-leider Marjolein Moorman zei laatst nog dat het verkwikkend is geweest om in de oppositie te zitten, dus als de PvdA het zelf al zegt, wie ben ik dan om dat tegen te spreken,” zei hij in 2018 in een gesprek met Het Parool. Typische Paternotte-humor: lollig, maar er moet altijd iemand incasseren.

Tussen 2014 en 2017 bemoeit hij zich, net als nu, als fractievoorzitter van de grootste coalitiepartij vanuit de raad met het bestuur van de stad. In deze periode doen zich ook bedrijfsongelukken voor. Zo betrappen Het Parool en de oppositie hem in 2015 op een leugen als blijkt dat Paternotte een geheim onderwijsrapport kreeg toegespeeld van zijn partijgenoot en wethouder Simone Kukenheim terwijl de rest van de raad in het ongewisse werd gehouden. Tegenstanders gebruiken het om hem een onbetrouwbaar imago aan te smeren.

In de Amsterdamse raad leert Paternotte ook zijn debatteerkunsten te doseren. Zonder ooit lid te zijn geweest, debatteert hij zoals studenten op de soos: snel, spottend en hard op de man of vrouw. Vooral wijlen burgemeester Eberhard van der Laan accepteert de verbale kunstjes die Paternotte flikt vaak niet. Hij noemde hem openlijk een ‘hangjongere’ omdat hij zoveel bij de interruptiemicrofoon stond, en schamperde eens in een debat dat Paternotte misschien zijn studie zou moeten afmaken.

Het is een vormende tijd, en de opmaat voor een debuut in Den Haag.

‘Amsterdamse ziekte’

De parlementaire pers kroont hem bij zijn transfer in 2017 meteen tot gedoodverfde opvolger van Alexander Pechtold, maar het is alsof Paternotte vanaf dat moment bewust de rem intrapt. Hij hamert er vaak op dat er nog tijd genoeg is, en dat er zo veel talentvolle Amsterdamse politici waren – Cohen, Asscher, Wiebes – die het niet lang hebben volgehouden in Den Haag.

De Amsterdamse ziekte wordt dat volgens Paternotte genoemd, kroonprinsen uit de hoofdstad die de verwachtingen niet waarmaken. Het is misschien de reden dat Paternotte in 2018 geen pogingen doet Pechtold op te volgen en er nu bewust voor kiest niet door te stromen naar het kabinet.

De tijd dat Paternotte met een oude caravan achter Geert Wilders aan moest rijden om hem van repliek te dienen, is nu definitief voorbij. Als D66-fractievoorzitter in de Tweede Kamer zal hij, als zijn gelijke, regelmatig een woordenstrijd moeten leveren met de PVV-leider en de andere Haagse sterspelers. Of het daarbij blijft is een vraag die hij zichzelf ook weleens gesteld heeft. “Premier Paternotte, dat klinkt toch fantastisch?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden