Plus

Is er nog plek voor zondagsvliegers?

Het wil maar niet veiliger worden in de 'algemene luchtvaart'. En met steeds minder ruimte in de lucht en op de grond, zal dat niet snel veranderen. Wat maakt sport-, zaken- en lesvliegtuigerij zo kwetsbaar?

Op Lelystad Airport moeten volgend jaar zo'n 60.000 'kleine' vluchten verdwijnen. Beeld anp

lk jaar als de zon gaat schijnen, kiezen sportvliegers, zweefvliegers en parasailers massaal het luchtruim. En elk voorjaar piekt het aantal ongelukken en bijna-ongelukken. Zoals deze week, toen een lesvliegtuigje bij vliegveld Hilversum in de bomen terechtkwam. Wonderwel bleven de twee inzittenden nagenoeg ongedeerd. Eind december kwam op Hilversum nog een vlieger om.

Toen in 2012 de 'algemene luchtvaart' (sport-, les- en zakenvliegerij) met 39 ongelukken en incidenten haar annus horribilis beleefde, greep de onafhankelijke Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in. "Aanvankelijk verbeterde de situatie," zegt een woordvoerder van de OVV nu, "maar de laatste jaren zien we dat het aantal ongelukken en incidenten niet meer afneemt."

Gemiddeld doen zich jaarlijks ruim 25 ongelukken en 'ernstige incidenten' voor die zo ernstig zijn dat de OVV ze onderzoekt. Wat maakt de kleine luchtvaart zo kwetsbaar?

In het drukke luchtruim zitten verkeersvliegtuigen en sportvliegtuigjes elkaar in de weg...
Het gaat niet enkel om vliegtuigjes die in bomen terechtkomen. Het aantal keren dat sportvliegers rondom Schiphol te dicht bij volgepakte verkeersvliegtuigen kwamen, werd de afgelopen jaren zo alarmerend groot dat de Luchtverkeersleiding Nederland eind maart in een straal van vijftien kilometer rondom de luchthaven - inclusief Amsterdam en Haarlem - de vrije sportvliegerij zo goed als verboden heeft. "Wij vinden het vanwege de veiligheid simpelweg niet nodig dat de kleine luchtvaart rond Schiphol vliegt," zegt een woordvoerder.

Zoiets dreigt volgend jaar ook te gebeuren bij Lelystad Airport, zowel in de lucht als op de grond. Lelystad is nu, met 103.000 vluchten per jaar, een van de grootste velden voor de kleine luchtvaart. Volgend jaar zullen er ook grote verkeersvliegtuigen neerstrijken; dan moeten 60.000 sport-, les-, en taxivluchten wijken.

Ook commerciële bedrijven komen daardoor in de problemen. "Wij komen op Lelystad klem te zitten," zegt Gertjan Woudstra van luchttaxibedrijf Special Air Services. "Rond aankomst en vertrek van een burgervliegtuig mag je een kwartier niet met een klein toestel vliegen vanwege de turbulentie. Als dat straks 25 keer per dag gebeurt, heeft het voor ons geen zin meer op Lelystad te blijven. Wij treffen dan ook voorbereidingen om weg te gaan."

Maar die ruimte is er elders niet. "De opvang van al die vluchten is een groot probleem," zegt Bryan Meijers van luchtvaartvereniging KNVVL. "Teuge en Seppe, die overblijven als grote velden voor de kleine luchtvaart, zitten al vol. We vragen ons af of de routes die straks bij Lelystad gelden, afdoende zijn om de overblijvende vluchten op te vangen. De overheid weet ervan, maar lost het probleem niet op."

...'zondagsvliegers' maken relatief weinig vlieguren...
Dat de algemene luchtvaart op steeds drukker wordende vliegvelden in een steeds kleiner stukje luchtruim moet vliegen, zal de veiligheid niet ten goede komen. Volgens Meijers van de KNVVL hoeft de sportvliegerij daardoor niet onveiliger te worden. Dat heeft ook een cynischer reden: "We zien dat recreatieve vliegers door al deze maatregelen afhaken."

Dat het aantal ongelukken en incidenten niet afneemt, kan hij niet verklaren. De commerciële luchtvaartbedrijven kunnen dat wel: "Sportvliegers mogen met tien uur vliegen per jaar hun brevet verlengen," zegt Martin Duijvestijn van brancheorganisatie VNLO.

"Het zijn letterlijk zondagsvliegers. Er zijn er bij die nog mensen meenemen ook. Ik zou er nooit instappen. Professionele vliegers halen 500, 600 uur per jaar. Die weten waar ze mee bezig zijn."

Meijers ziet dat anders. "Het veiligheidsbesef in de recreatieve luchtvaart is de afgelopen vier jaar juist enorm verbeterd. Incidenten worden veel vaker gemeld." Dat blijkt niet uit de cijfers: volgens Luchtvaartinspectie ILT werden in 2017 632 'voorvallen' gemeld, in 2018 383. De Inspectie wil over die verandering 'geen waarde­oordeel' vellen.

Het steekt de professionals dat ze onder de noemer 'kleine luchtvaart' over één kam worden geschoren met de sportvliegerij, waar de bulk van de ongelukken en incidenten plaatsvindt. "Ik kreeg vandaag bij het boeken van vluchten ook weer vragen over het ongeluk in Hilversum," zegt Woudstra van luchttaxibedrijf Special Air Service. "Wij gebruiken toestellen die gemaakt zijn om je veilig thuis te brengen. Sportvliegers hebben vliegtuigen die zo goedkoop mogelijk moeten zijn."

Beeld JDN/ Het Parool

...en de regels voor de kleine luchtvaart zijn complex, de controle gebrekkig
Het wordt de algemene luchtvaart ook niet gemakkelijk gemaakt. Regels en voorschriften van luchtvaartinspectie ILT en luchtvaartdienst
Easa zijn voor professionele bedrijven al onontwarbaar, laat staan voor sportvliegers.

"Vanwege die regels hebben een boel lucht­vaart­bedrij­ven de handdoek al in de ring gegooid," zegt Woudstra. "Het is allemaal moeilijk te vinden en ingewikkeld opgesteld; ik heb hier permanent een jurist rondlopen. Die zou je ­enkel nodig moeten hebben als het misgaat."

Ook bij inspecties en controles hapert het. "We krijgen een paar keer per jaar controle, ook onaangekondigd in het veld. Dan wordt vooral ­gekeken naar papierwerk, niet naar wat er op het gebied van veiligheid echt gebeurt."

"Er is een gebrek aan piloten binnen de Inspectie, dus wordt er onvoldoende meegevlogen. Of een piloot een goede landing uitvoert, wordt nauwelijks gecontroleerd. Ik heb liever dat een papiertje niet klopt, maar dat mensen wel veilig vliegen."

'Risicovolle bedrijven worden vaker bezocht'

Luchtvaartinspectie ILT herkent zich niet in de kritiek. "De Inspectie controleert bedrijven in de algemene luchtvaart door zowel audits (controles) als vluchtinspecties uit te voeren. In beide gevallen zijn inspecteurs ter plekke aanwezig. Risicovolle bedrijven worden vaker bezocht."

"ILT heeft bij herhaling bij de recreatieve en commerciële algemene luchtvaart aandacht gevraagd voor onder meer het hebben van een veiligheidsmanagementsysteem."

Voor sportvliegers zijn de regels en voorschriften ook overzichtelijk beschikbaar in zogeheten 'easy rules'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden