PlusWereldstad

In Los Angeles is wiet legaal, maar de zwarte markt floreert. Wat gaat daar mis?

Sinds 2016 kun je in Los Angeles legaal wiet kopen, maar weg is de illegale cannabishandel allerminst. Sterker nog, de zwarte markt floreert, terwijl de legale handel via winkels kwakkelt. Wat gaat er mis, en wat kan Amsterdam leren van fouten die in Californië zijn gemaakt?

Tom Kieft
Een legale wietwinkel (weed dispensary) in West Hollywood, Los Angeles.  Beeld ANP/Polaris Images
Een legale wietwinkel (weed dispensary) in West Hollywood, Los Angeles.Beeld ANP/Polaris Images

Het was voor veel wiet rokende inwoners van Los Angeles een droom die uitkwam: net als in de staten Colorado en Washington werd recreatief gebruik van cannabis in Californië in 2016 gelegaliseerd. Wiet van betrouwbare kwaliteit, voortaan gewoon in de winkel te koop en legaal te roken. De tijd van over je schouder kijken tijdens het blowen was voorgoed voorbij.

Proposition 64

Niet alleen de marihuana minnende Californiër was verheugd. Proposition 64, zoals de wet heet, werd toegejuicht omdat die een einde beloofde te maken aan gevangenisstraffen voor cannabisbezit en tegelijkertijd de illegale handel de wind uit de zeilen zou nemen. Ook niet onbelangrijk: de commerciële markt zou naar verwachting jaarlijks miljarden dollars aan belastinggeld in het laatje brengen.

Zes jaar later is inmiddels duidelijk dat dat allemaal een iets te rooskleurige voorstelling van zaken was. De illegale wiethandel en -productie floreert in Californië, terwijl legale wietboeren en -verkopers in de staat moeite hebben de eindjes aan elkaar te knopen.

Overregulering

Dat de illegale handel niet is verdwenen, is op zich geen verrassing. Dat zegt Dale Gieringer, directeur van NORML, een groep die zich inzet voor de versoepeling van de landelijke marihuanawetten. De onderzoeker en activist was in 2016 voorstander van legalisering, maar was naar eigen zeggen destijds al kritisch op de wet.

“Al sinds de jaren zestig is Californië, vanwege zijn gunstige klimaat en omvangrijke wildernis, een enorm grote marihuanaproducent en -exporteur voor de rest van de Verenigde Staten. Zolang elders in het land wiet illegaal is, zal het illegaal kweken van marihuana in Californië lucratief blijven,” zegt Gieringer.

Er is volgens experts en ondernemers echter een andere reden waarom de legale wietindustrie in Californië, anders dan in andere staten, maar niet echt van de grond wil komen: overregulering.

“De belasting op marihuana is in Californië al gauw meer dan 30 procent, veel meer dan elders in de VS,” zegt Gieringer. En dan zijn er nog de kosten voor het voldoen aan alle regelgeving. “Er zijn regels voor het afvoeren van water, rondom veiligheid en het milieu, de marihuana moet worden getest en afval moet volgens de normen worden verwerkt. Daardoor is het heel duur voor kwekers en verkopers om aan de regels te voldoen.” Hij lacht. “Sterker nog, ik ken niemand die in de legale marihuanabusiness van Californië ook maar iets verdient.”

Illegale handel

De hoge kosten werken de illegale handel volgens hem in de hand. Legale verkopers zien zich gedwongen veel hogere prijzen te vragen, waardoor veruit de meeste Californiërs hun rookwaar toch liever blijven kopen bij de illegale concurrenten. En die zijn er in overvloed.

Het aantal beschikbare vergunningen voor legale verkopers is vaak maar beperkt, als er überhaupt al vergunningen worden afgegeven. In heel Los Angeles (een stad met 4 miljoen inwoners) zijn zo’n 180 legale wietwinkels, ofwel weed dispensaries, en meerdere legale bezorgdiensten.

Bezorgers en winkels die zonder vergunning wiet verkopen, zijn er naar schatting vele malen meer. Deze illegale handelaars doen bovendien nauwelijks hun best hun handel te verhullen, blijkt uit onderzoek van The Los Angeles Times, die vorige maand een serie artikelen publiceerde over de problemen met het wietbeleid in Californië.

Winkels waar illegaal wiet wordt verkocht, blijken vaak gewoon op de gevel en online te adverteren. Gepakt worden ze desondanks zelden, omdat justitie niet langer prioriteit geeft aan de wiethandel. Als een illegale handelaar wel wordt aangehouden is de straf bovendien minimaal, tenzij diegene ook andere strafbare feiten heeft gepleegd.

“De heersende houding is: het is gewoon cannabis, daar gaan we geen mensen meer voor opsluiten,” aldus luitenant Howard Fuchs van het narcoticabureau van het Los Angeles County Sheriff’s Department in The Los Angeles Times. “De boodschap die je daarmee aan de legale markt afgeeft is: ‘nou, veel succes.’”

Ingezetenencriterium

De wietmarkt in Los Angeles verschilt op veel vlakken met de al decennia geldende gedoogconstructie voor coffeeshops in Amsterdam. Hier is bezit van wiet wettelijk gezien nog strafbaar en de productie voor verkoop illegaal, waardoor alle coffeeshops wiet ‘via de achterdeur’ inkopen. Nog een verschil: de zwarte markt is hier beperkt.

Maar dat laatste kan zo veranderen, vrezen Amsterdamse politici en coffeeshophouders, als het plan om toeristen te weren bij coffeeshops door zou gaan. De Amsterdamse burgemeester Halsema ziet heil in die maatregel om de cannabismarkt ‘weer beheersbaar’ te maken.

De gedachte is dat met dit ingezetenencriterium, of i-criterium, de cannabismarkt voor zware criminelen minder aantrekkelijk wordt om geld wit te wassen en dat tegelijkertijd overlastgevende toeristen wegblijven. Maar in de gemeenteraad is er onvoldoende steun voor, bleek afgelopen donderdag andermaal.

“Toeristen die willen blowen blijven toch wel komen,” zegt Rob Hofland, gemeenteraadslid voor coalitiepartij D66. “Als je zo’n ingezetenencriterium zou invoeren krijg je er – zonder overdrijven – in een klap honderdduizenden klanten voor straatdealers bij. Dat is iets wat we niet moeten willen.”

De 76-jarige Amerikaanse onderzoeker en activist Gieringer deelt die kritiek. “Het is een heel domme maatregel, die absoluut zal leiden tot een toename van de zwarte markt. Bovendien was jullie omgang met wiet, voor mij als vroegere bezoeker van Amsterdam, juist een van de charmante aspecten van een bezoek aan Nederland.”

In steeds meer landen legaal

Terwijl Nederland, met Amsterdam voorop, zijn best doet zijn imago van wietwalhallah af te schudden, wordt gebruik en verkoop van de drug juist in steeds meer landen in de rest van de wereld gelegaliseerd.

In meerdere Amerikaanse staten is marihuana gelegaliseerd, maar Uruguay was in 2013 het eerste land dat daar volledig toe overging. Later volgden Canada, Georgië, Mexico, Zuid-Afrika en Thailand.

Ook binnen Europa hebben inmiddels landen de stap naar legalisering gezet. Malta was vorig jaar het eerste EU-land dat wiet uit de illegaliteit haalde en de Duitse regering heeft ook beloofd het recreatieve gebruik van marihuana te legaliseren. Wanneer dat precies gaat gebeuren en hoe het vorm moet krijgen, is nog niet bekend.

In veel andere landen is cannabis deels legaal. Zo staat Spanje, met name Barcelona, bekend om de ‘cannabis clubs’. Leden (wie dat zijn is aan de clubs zelf) mogen er cannabis halen, al staat het systeem onder druk na een rechterlijke uitspraak van afgelopen zomer.

Serie Wereldstad

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken, spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden