‘Houd op met lukrake controle door politie’

Zolang etnisch profileren door de politie niet vermindert, moeten agenten in Amsterdam alle controles op straat zonder verdenking opschorten. Een meerderheid van de gemeenteraad verliest zijn geduld.

Controle door de politie. Beeld Robin Utrecht

De politie in Amsterdam moet wat de gemeenteraad betreft voorlopig afzien van proactieve controles, alcoholcontroles uitgezonderd. Dit zijn staandehoudingen die agenten op eigen initiatief doen, zonder concrete verdenking. Het opschorten van deze controles dient als drukmiddel tegen een hardnekkig fenomeen: etnisch profileren.

Dit terugdringen gaat veel progressieve partijen in de raad te traag. “Het probleem van etnisch profileren is zo urgent en slecht voor het vertrouwen in de rechtsstaat dat er heldere maatregelen nodig zijn,” zegt raadslid Reinier van Dantzig van D66. “Het moet geen dag langer duren en daarom geven we nu een stevig signaal af. Ik ga ervan uit dat de politie dit heel serieus neemt,” zegt Femke Roosma van GroenLinks. Denk, Bij1 en de PvdD steunen de oproep.

Volgens burgemeester Femke Halsema en hoofdcommissaris Frank Paauw zijn de proactieve controles effectief en ‘een belangrijk instrument voor het verkrijgen van informatie’, aldus Paauw.

De gemeenteraad dwingt Halsema nu om het onderwerp te agenderen bij de hoofdofficier van justitie en de korpsleiding.

‘Professionele intuïtie’

De discussie over etnisch profileren draait vooral om de moeilijke vraag; wat is het motief voor een agent om iemand staande te houden, als er geen concrete verdenking is? Volgens de politie gaan de medewerkers op straat alleen over tot een proactieve controle op basis van ‘professionele intuïtie’ en ‘jarenlange ervaring’, onderbouwd door objectieve waarnemingen.

Uit onderzoek van organisaties als Amnesty International en Control Alt Delete blijkt dat achter proactieve controles vaak discriminatie schuilgaat. Zo worden Amsterdammers met een migratieachtergrond veel vaker staande gehouden dan witte stadgenoten. Vooral bij identiteitscontroles, verkeerscontroles en preventief fouilleren is er geregeld sprake van etnisch profileren.

De politietop erkent dat etnisch profileren voorkomt en heeft herhaaldelijk maatregelen aangekondigd. Zo moet er per 1 juli in elk team een ‘uitvoeringsplan professioneel handhaven’ liggen om de controles te verbeteren.

Maar het blijkt lastig om dit tussen de oren te krijgen van alle agenten. Van de politieagenten op straat zegt 86 procent niet te merken dat maatregelen tegen etnisch profielen iets aan hun werkwijze verandert, aldus Bureau Beke, dat het politiewerk onderzocht.

Belangrijker dan criminaliteit

De progressieve meerderheid in de raad zegt nu dat zij het tegengaan van etnisch profileren belangrijker vindt dan de criminaliteit die door de controles wordt bestreden. Want hoewel er veel discussie is over wat proactieve controles precies opleveren – sommige onderzoeken zeggen dat 67 procent van de staandehoudingen voor niets is – kan de politie met enige regelmaat melden dat door een ‘toevallige verkeerscontrole’ toch een hoeveelheid drugs, wapens of andere verdachte activiteiten is verstoord.

Pas als een pakket maatregelen dat etnisch profileren terugdringt bij elke agent bekend is, zouden de controles weer door mogen gaan.

De kwestie wordt donderdag besproken in de gemeenteraad.

Proactieve controle

Bij een proactieve controle houden patrouil­lerende agenten iemand op eigen initiatief staande, zonder dat zij een concrete overtreding hebben geconstateerd of een verzoek van de meldkamer hebben ontvangen. Volgens de politie doen agenten dit meestal als er sprake is van afwijkende gedragingen of een verdachte situatie.

Bij een proactieve controle stellen agenten een aantal vragen om vast te stellen of hun vermoeden juist is, ook kunnen zij vragen naar een identiteitsbewijs of de persoon in kwestie preventief fouilleren.

Het gaat bijna altijd om controles in de openbare ruimte; de aangehouden personen zijn daarmee verkeersdeel­nemers en de controlebevoegdheid van de politie heeft dan ook zijn oorsprong in de Wegenverkeerswet. De hoofdofficier van justitie heeft in deze het gezag over de politie en bepaalt of er gehoor wordt gegeven aan de oproep van de gemeenteraad, die Halsema zal moeten agenderen in het ‘driehoeksoverleg’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden