Hoofd Amsterdamse brandweer: WhatsApp voldoet niet in crisistijd

Commandanten, burgemeesters en crisismanagers gebruiken tijdens een ramp of crisis te veel WhatsApp, daarom wil Amsterdam een alternatief. ‘Via een telefoongesprek heb je altijd antwoord, op WhatsApp weet je dat eigenlijk niet.’

Demonstranten tijdens het protest tegen racisme op de Dam.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

“WhatsApp is onmisbaar geworden in een crisis en daar is het eigenlijk niet geschikt voor,” zegt Tijs van Lieshout, commandant van de brandweer Amsterdam-Amstelland en directeur van de gelijknamige veiligheidsregio. Van Lieshout heeft opdracht gegeven te zoeken naar betere alternatieven voor WhatsApp. Een vergelijkbare app zoals Signal volstaat niet, het moet een nieuw communicatiemiddel worden waarmee bestuurders zoals burgemeesters, brandweer- en politiecommandanten en hoge ambtenaren tijdens een ramp snel en veilig contact met elkaar kunnen onderhouden.

De directe aanleiding voor de wens om WhatsApp te vervangen was de landelijke 112-storing en de coronacrisis. Ook rond de uit de hand gelopen demonstratie op de Dam op tweede pinksterdag bleken de gebreken van WhatsApp. Daar stonden tot verrassing van de gemeente en de politie ineens 10.000 mensen, waardoor het houden van voldoende afstand onmogelijk werd.

In de dagen voor die demonstratie, had de Amsterdamse driehoek – het overleg tussen politiecommandant, de hoofdofficier van justitie en de burgemeester – veel telefonisch contact en via WhatsApp. Het kwam burgemeester Femke Halsema na afloop tijdens een spoeddebat op kritische vragen van raadsleden te staan die onder andere wilden weten waarom de driehoek niet fysiek bij elkaar was gekomen om besluiten te nemen.

De burgemeester beloofde daarop externe onderzoekers om een oordeel te vragen over de crisisstructuur voor en tijdens de demonstratie, of deze in orde was.

Nieuwe realiteit

Volgens Van Lieshout is ‘management by WhatsApp’ in de loop van de jaren een nieuwe realiteit geworden, die nog eens werd versneld door de coronamaatregelen, terwijl er te weinig aandacht is voor de nadelen. “WhatsApp is zeer gebruiksvriendelijk en het werkt nagenoeg altijd, het is gewoon superhandig,” zegt hij in een toelichting. “Maar er zijn allerlei vraagtekens te plaatsen bij de digitale veiligheid, nog even los van nadelen zoals de gebrekkige archivering of de problemen als er een plaatsvervanger bij komt.”

De voordelen van WhatsApp, snel en schriftelijk, zijn tijdens crises juist nadelen. “Via een telefoongesprek heb je altijd antwoord, op Whats­App weet je dat eigenlijk niet. In een groep bestaat bovendien het risico dat men denkt: wie zwijgt stemt toe. Dat is discutabel bij grondige besluitvorming.”

Van Lieshout, die ook voorzitter is van de Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio (RCDV), zit volgens eigen zeggen in zeker 25 verschillende WhatsApp- en Signalgroepen die allemaal te maken hebben met de coronacrisis. Dat gaat meestal goed, maar het is volgens hem niet vol te houden. “Deze zomer is de droogte misschien wel de volgende crisis en dan heb ik te maken met waterschappen en drinkwaterbedrijven en komen er nog meer nieuwe groepen bij. Zo kan het niet doorgaan.”

Ervaring

Hoe de nieuwe app, of berichtenservice, eruit moet gaan zien, weet Van Lieshout nog niet. De uitdaging is dat het een communicatievorm wordt die bestuurders niet alleen in tijden van crisis moeten gebruiken. Anders hebben zij er te weinig ervaring mee als de nood aan de man is en valt iedereen toch weer terug op WhatsApp. “Wat je zelden doet, doe je zelden goed.”

Van Lieshout wil ook dat de communicatie beschikbaar blijft voor externe onderzoekers of, indien rechtmatig, als er een beroep wordt gedaan op de Wet openbaarheid van bestuur (WOB).

Zo raakte de Dam volgepakt met demonstranten

Niemand had verwacht dat de demonstratie op de Dam tegen racisme na de dood van George Floyd zo drukbezocht zou worden. Zelfs de organisatie ‘durfde niet te dromen’ van duizenden aanwezigen. De driehoek communiceerde in de aanloop via WhatsApp. Een reconstructie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden