PlusAchtergrond

‘Hoe verdeel je geld dat er niet is?’ Uitdagende nieuwe coalities in gemeenten rondom Amsterdam

Tien weken na de verkiezingen kruipen in de buurgemeenten de eerste coalities uit het ei. Op de meeste nesten is het nog een kwestie van doorbijten.

Patrick Meershoek
Hans Prins (Ons Diemen), Jeroen Klaasse (D66), Matthijs Sikkes-van den Berg (GroenLinks) en Marian Everhardt (PvdA), het nieuwe college van Diemen. Beeld GERRIT ALINK
Hans Prins (Ons Diemen), Jeroen Klaasse (D66), Matthijs Sikkes-van den Berg (GroenLinks) en Marian Everhardt (PvdA), het nieuwe college van Diemen.Beeld GERRIT ALINK

Net als de natuur laat het bestuur zich niet dwingen. De vorming van een nieuwe coalitie heeft een onbekende hoeveelheid tijd nodig. Er moet worden onderhandeld over verkiezingsbeloften, goede voornemens, het verdelen van het beschikbare geld en de onvermijdelijke pijn, en over de namen van de wethouders die het samen moeten doen.

In de ene gemeente gaat dat snel, in de andere duurt het lang. Maar het heeft ook geen zin om in het weiland met een kookwekker naast het nest van een broedende grutto te gaan staan: het werk is klaar als het klaar is.

Diemen en Oostzaan

Dat gezegd hebbende: hulde aan de onderhandelaars in Diemen, die vorige week een akkoord bereikten voor de komende vier jaar en enkele dagen later in de gemeenteraad meteen ook de wethouders konden presenteren. Een nieuw college binnen tien weken na de verkiezingen, dat is een keurige prestatie.

De vier partijen leveren alle vier een wethouder. Matthijs Sikkes-Van den Berg van GroenLinks en Jeroen Klaasse van D66 zijn oudgedienden, Hans Prins van Ons Diemen schuift door van de raad naar het college en nieuwkomer Marian Everhardt van de PvdA maakt de overstap van het onderwijs naar het openbaar bestuur.

Met een nieuw college in tien weken was de gemeente Diemen vrij snel. Beeld Evert Elzinga/ANP
Met een nieuw college in tien weken was de gemeente Diemen vrij snel.Beeld Evert Elzinga/ANP

Ook in het kleine Oostzaan was het snel gepiept. De moeizame verhouding tussen de VVD en GroenLinks in de vorige bestuursperiode maakte dat de onderhandelaars van VVD en PvdA elkaar opgelucht en enthousiast in de armen vielen: zo kan het ook. Het nieuwe college wordt maandagavond geïnstalleerd.

Voormalig fractievoorzitter Eelco Taams wordt namens de PvdA wethouder, de VVD behoudt wethouder Rosemarijn Dral en komt met een verrassing op de proppen: fiscalist Martin Wörsdörfer, die de afgelopen vier jaar tamelijk onopvallend lid was van de Tweede Kamer en eerder fractievoorzitter was in de gemeenteraad van zijn woonplaats Den Haag.

Ingewikkelde puzzel

In Zaanstad gaat het nog wel even duren, voorspelt Harry van der Laan van de Partij voor Ouderen en Veiligheid. De sfeer is goed, bezweert de grote winnaar van de verkiezingen, maar er ligt een ingewikkelde puzzel op de tafel van de zes onderhandelende partijen, naast de POV ook PvdA, VVD, GroenLinks, CDA en Rosa. “Voor iedere partij moet er wat te halen zijn,” legt Van der Laan uit over het proces dat onder leiding staat van de formateur Jantiene Kriens en Dennis Straat. “Het probleem is dat we de komende vier jaar niet ruim in de middelen zitten. Hoe verdeel je geld dat er niet is?”

Waterland leek eerder deze maand dicht bij een akkoord te zijn, maar het voorstel van Waterland Natuurlijk om bij wijze van experiment een bondig bestuursakkoord op hoofdlijnen te presenteren aan de raad, leidde tot weinig enthousiasme bij de beoogde partners van D66 en PvdA.

“Misschien hebben we te veel haast gehad,” blikt Yvonne Gras namens Waterland Natuurlijk schuldbewust terug. Inmiddels is burgemeester Martijn Smit van Beverwijk als informateur ingevlogen om een ouderwets degelijke coalitie in elkaar te timmeren. Gras: “Alle opties zijn weer open, maar we hopen eind van de week meer duidelijkheid te hebben.”

Landsmeer en Amstelveen

In het voormalige eierdorp Landsmeer weten ze alles van broedsels, maar erg voorspoedig gaat de vorming van een nieuwe coalitie daar toch niet. Lokaal Landsmeer heeft een concept-bestuursakkoord overhandigd aan burgemeester Léon de Lange, met het verzoek het stuk door te nemen op de praktische haalbaarheid. Dat klinkt weinig bemoedigend. Wethouder Mandy Elfferich van D66 voerde de druk op door op te stappen, met de mededeling dat zij ernstig twijfelt aan de realiteitszin in de gelederen van Lokaal Landsmeer. GroenLinks, Positief Landsmeer en CDA zijn nog van de partij, de VVD is net als D66 afgehaakt.

In Ouder-Amstel en Amstelveen laten de broedende kippen weten dat zij niet willen worden gestoord. In Haarlemmermeer laat formateur Pieter Litjens weten dat de onderhandelingen tussen VVD, HAP, CDA en D66 in de finale fase is beland. In een schriftelijke verklaring kondigt hij een ‘samenhangend akkoord met nieuwe ambities’ aan. Dat wordt naar verwachting in de eerste week van juni gepresenteerd, samen met de wethouders van de verschillende partijen. De nieuwe ambities komen waarschijnlijk van de zittende wethouders, want de verwachting is dat de meesten van hen voor vier jaar bijtekenen.

Kramer versus Kramer

Wethouderskandidaat voor de VVD is Jurgen Nobel. Vader en oud-wethouder voor de PvdA Jeroen Nobel is neergestreken in Zandvoort om daar de formatie vlot te trekken. Aan tafel zitten Jong Zandvoort, de Ouderen Partij Zandvoort, VVD en CDA, samen goed voor 11 van de 17 zetels. Opvallend: ook de onderhandelaars Jerry Kramer (JZ) en Peter Kramer (OPZ) zijn zoon en vader. Het verleidde het Noord-Hollands Dagblad tot de kop Kramer versus Kramer, maar Jerry Kramer verzekert dat de onderhandelingen in goede harmonie verlopen en dat de resultaten mogelijk deze week nog naar buiten komen.

In Almere, ten slotte, heeft informateur Henk Jan Meijer de groslijst van negen partijen voor een kansrijke coalitie teruggebracht tot zeven: VVD, D66, SP, Partij voor de Dieren, Leefbaar Almere, Christen-Unie en CDA. Met deze partijen wordt verder gesproken over de vorming van een stabiel bestuur, voor zover je met een coalitie van zeven partijen in een versnipperde raad van een stabiel bestuur kunt spreken. Opvallend is de afwezigheid van de ervaren bestuurspartijen GroenLinks en PvdA. Die wachten af wat er op het nest gebeurt en bereiden zich intussen voor op vier jaar oppositie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden