PlusAnalyse

Hoe moet het nu verder met de afvalinzameling in Amsterdam?

Een nieuwe manier van afvalinzameling, waarbij alleen de volle ondergrondse containers worden geleegd, moest de hoge vuilniskosten van de gemeente drukken én de Amsterdammer blij maken. Maar de proeven met het zogenoemde ‘dynamisch inzamelen’ zijn mislukt. Hoe nu verder met het afval in de stad?

Tim Wagemakers
De afvalverwerking bij de Amsterdamse dienst die verantwoordelijk is voor de inzameling kampt met grote problemen.  Beeld ANP
De afvalverwerking bij de Amsterdamse dienst die verantwoordelijk is voor de inzameling kampt met grote problemen.Beeld ANP

1. Hoe groot zijn de afvalproblemen in de stad?

Uit het dit jaar verschenen rapport Wonen in Amsterdam blijkt dat het rapportcijfer dat Amsterdammers aan de vervuiling op straat geven, in twee jaar tijd daalde van een 5,9 naar een 5,4. Zwerfvuil en overvolle containers vormen daarbij de grootste irritaties. Vooral in West en Nieuw-West geven inwoners hun buurt een onvoldoende. Ook het aantal meldingen van rattenoverlast nam de afgelopen jaren flink toe, naar meer dan zevenduizend meldingen in 2021.

Toch vindt de gemeente dat er aan de normen wordt voldaan. Dat constateert ze op basis van steekproeven bij twaalfhonderd meetlocaties. Daarbij haalde meer dan 80 procent van de metingen een voldoende. Tegelijkertijd vindt de gemeente dat het beter moet, aangezien iedere Amsterdammer wel eens met zwerfafval of volle zakken naast containers wordt geconfronteerd. En dat beeld blijft hangen.

2. Wat was precies het idee achter de nieuwe manier van inzamelen?

In essentie is het ‘dynamisch inzamelen’ een simpel concept: in plaats van op vaste dagen altijd dezelfde containers te legen, worden alleen de containers opgehaald als ze vól zijn. In 2016 kwam het idee voor het eerst op de politieke agenda. Deze efficiëntieslag zou belangrijk zijn voor de toekomst van de afvaldienst. Het moest niet alleen de afvalinzameling goedkoper maken, maar ook de Amsterdammer tevredener stellen, door minder overvolle bakken op straat.

De hoop was dat er jaarlijks tenminste 3 miljoen euro zou kunnen worden bespaard in de afvalinzameling, op een totaal van 68 miljoen euro. In 2020 begonnen de voorbereidingen; de nieuwe inzamelingswijze werd vervolgens in fases ingevoerd in stadsdeel Zuidoost, Oost en Zuid. Eind 2021 werd de proef voorlopig stopgezet.

3. Waarom werkte het dynamisch inzamelen niet?

Uit een recente externe evaluatie blijkt dat de beloften niet zijn waargemaakt. Zo waren de data onbetrouwbaar en bleken de proeven niet efficiënter te werken. Het aantal klachten van Amsterdammers steeg flink, vooral omdat er meer troep op straat lag. Het zorgde voor flinke frustratie bij vuilnismannen die de routes onlogisch vonden en hun vakkennis genegeerd zagen.

De gemeente heeft zich verslikt in haar ambities, constateert Rogier Havelaar (duo-raadslid CDA). Naast zijn werk als raadslid was hij in het verleden bij PostNL verantwoordelijk voor de stadslogistiek rond goederenvervoer. “Uit ervaring weet ik dus dat het een enorm moeilijke klus is om elke dag nieuwe routes te plannen op basis van realtime data. Zeker als de technologie in ontwikkeling is.”

Maar er speelt meer, constateert HvA-lector stadslogistiek Walther Ploos van Amstel. Afvalinzameling is volgens hem gebaat bij ‘rust, reinheid en regelmaat’ omdat de keten van inzameling tot verwerking naadloos op elkaar moet aansluiten. En precies dat haalde het ‘dynamisch inzamelen’ overhoop.

Zo kan het Afval Energiebedrijf (AEB), het afvalverwerkingsbedrijf waar de vrachtwagens worden geleegd, maar een beperkt aantal wagens per dag aan. Ploos van Amstel: “Als je niet kunt voorspellen met hoeveel volle wagens je komt, verstoor je daar al meteen de keten.”

Hij ziet dat ook in andere steden deze nieuwe manier van inzamelen in de praktijk tegenvalt. “Bij experimenten in de openbare ruimte nemen de klachten meteen heel snel toe.” Daarnaast waren het wel erg veel veranderingen voor de kwetsbare organisatie die de dienst Afval & Grondstoffen is.

4. Waarom is de afvaldienst zo kwetsbaar, welke problemen spelen daar?

De afgelopen jaren zijn de afvaldiensten van de stadsdelen samengevoegd tot de dienst Afval & Grondstoffen. Die reorganisatie vond plaats tijdens een grote crisis rond het bijna omgevallen AEB. De druk op de dienst nam in coronatijd verder toe, met bergen extra particulier afval van de vele thuiswerkers.

Vorig jaar werd de dienst onder verscherpt toezicht geplaatst. Het ziekteverzuim is er hoog, de productiviteit laag en de schade aan vuilniswagens en containers groot. Ook worden de beschikbare budgetten structureel overschreden. Belangrijkste doel van het verscherpte toezicht is dan ook de basiswerkzaamheden op orde te krijgen.

5. Hoe nu verder?

Wethouder Zita Pels (Afval) heeft de voortgang van het dynamisch inzamelen nu op de lange baan geschoven. In het najaar komt ze met nieuwe afvalplannen.

Volgens lector Ploos van Amstel moet de gemeente niet bang zijn voor nieuwe experimenten. “Gebruik nou de data die je hebt om te voorspellen waar het vol zal raken en pas daar je routes op aan. Maar ga niet elke dag je route aanpassen op de meest actuele situatie. Dan ren je continu achter de feiten aan.”

Daarnaast vindt Ploos van Amstel dat er veel meer moet worden geïnvesteerd in kleine elektrische voertuigen om afval in te zamelen. Ook inzameling over het water zou hierbij – zeker gezien de kwetsbare kades en bruggen – een serieuze optie moeten blijven, vindt hij.

Havelaar vindt vooral dat de gemeente meer geld moet vrijmaken. Vaker reinigen, inzet afstemmen op de drukte en door gerichte handhaving ervoor zorgen dat Amsterdammers zich beter gaan gedragen.

6. Welke verantwoordelijkheid draagt de Amsterdammer zelf?

Die heeft zeker ook een rol, vinden Havelaar en Ploos van Amstel. Ondanks het grote aantal containers zetten Amsterdammers namelijk regelmatig afval naast de bakken, bijvoorbeeld omdat die vol zijn. Zelfs als een paar honderd meter verderop wél een lege bak staat. Ook grofvuil wordt geregeld op de verkeerde dagen op straat gezet. De afgelopen twee jaar werden zo’n 30.000 overtredingen geconstateerd.

Veel winst is volgens Havelaar ook te behalen bij de handhaving rond horeca-ondernemers. Zij moeten de 25 meter rond hun zaak schoonhouden, opruimen en vegen, ‘maar dat gebeurt geregeld niet’. Zeker in de binnenstad levert dat een rommelig en smerig straatbeeld op.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden