PlusReconstructie

Hoe het Spinoza Lyceum in Zuid een brandhaard werd: ‘Dat feestje was niet zo handig’

Voor het onderwijs komt de ‘gedeeltelijke lockdown’ als geroepen. Middelbare scholen zijn al snel een brandhaard als het leven buiten het schoolplein goeddeels doordraait, ondervond het Spinoza Lyceum in Zuid. 

Na de herfstvakantie gaat het Spinoza op halve kracht live verder: ’s ochtends komt de onderbouw, ’s middags de bovenbouw.Beeld Dingena Mol

Rector Jan Paul Beekman vroeg het zich tijdens de zomervakantie al af. Was het, zo na de ‘intelligente lockdown’ en het wekenlange onderwijs op 1,5 meter dat erop volgde, wel verstandig om alle leerlingen weer tegelijk op school te hebben? Maar scholieren en docenten hadden zin om te komen, en dus verwelkomde hij, net als andere scholen, iedereen half augustus. “Dat voelde toen prima.”

Een paar weken later kwam het Spinoza als een van de eerste scholen in Nederland groot in het nieuws als covidbrandhaard. Met de teller op 61 besmette leerlingen en 11 positief geteste docenten werd het besluit genomen bijna alle leerlingen de laatste week voor de herfst­vakantie weer vanuit huis les te laten volgen. Hoe heeft het zo snel mis kunnen gaan op de school in Amsterdam-Zuid?

De school is in augustus net drie dagen open als de GGD aan de lijn hangt om te melden dat een leerling positief is getest. Het gaat om een jongen uit 4 vwo. De eerste brief plingt in de mailbox van de klasgenoten. “Die jongen moet het in de zomervakantie hebben opgelopen,” zegt de moeder van een andere 4 vwo’er.

Voor de school is het alle hens aan dek. Beekman: “Je kon erop wachten, maar ik vond het wel erg snel. Dat was schrikken.” De opluchting is groot als het bij een enkel geval blijft.

Dat duurt echter niet lang. Twee weken later heeft de GGD een hotline met het Spinoza. De ene na de andere leerling van een 3 gymnasiumklas test positief. Elf meiden blijken in de nacht van 5 op 6 september een slaapfeestje te hebben gehad voor een verjaardag. Ze eten pizza en spelen een spelletje monopoly. Daarna kruipt het groepje op de bank voor Wie is de Mol? en een horrorfilm. In de kelder, waar de bedden klaarliggen, kletsen ze nog wat voordat ze in slaap vallen. Na het ontbijt de volgende ochtend vertrekken ze weer richting hun eigen huizen, vertelt een van de meisjes.

Een dag na het feestje krijgt de eerste klachten. Ze is verkouden en laat zich testen. Op donderdag hoort het meisje dat het raak is. Via een bericht in de groepsapp vertelt ze de anderen dat ze thuis moeten blijven en zich moeten laten testen bij klachten.

In de dagen die volgen komt er elke dag wel zo’n berichtje langs. De een na de ander is besmet, negen in totaal. Plus nog drie klasgenoten die mogelijk zijn besmet in de paar dagen dat de feestgangers nog wél naar school kwamen. Het gaat nu om zoveel leerlingen dat de school ­besluit de hele klas naar huis te sturen.

Brandjes uittrappen

Het was niet zo handig, een slaapfeestje in deze tijd, zegt een van de vaders achteraf. “Maar we dachten dat het wel moest kunnen, omdat ze toch al bij elkaar in de klas zaten. Wat voor kwaad kan zo’n feestje dan?”

Het slaapfeestje veroorzaakt een flinke piek in het aantal coronabesmettingen op het Spinoza Lyceum. De rector kan niet anders dan alle ouders over de stand van zaken informeren. Dertig leerlingen en vijf docenten zijn inmiddels besmet. De school roept ouders op om kinderen met klachten écht thuis te houden, niet uit ­elkaars waterflesje te laten drinken en feestjes even te mijden. Beekman: “Feestjes zijn altijd erg leuk, maar ik vroeg me meteen af of het slim was om dat in deze tijd te doen.”

Al snel volgen meer besmettingen in 5 vwo en 6 vwo. Het lijken losse gevallen, maar zeker weet het Spinoza dat niet. Het blijkt vrijwel onmogelijk om te achterhalen waar de scholieren corona hebben opgelopen. “Mijn kind hoorde in het weekend van 12 september dat een vriend een positieve test had. We kregen gelijk die maandag een brief van school, dat werd ruim een week thuisblijven,” vertelt een moeder. In diezelfde week wordt een meisje in de zesde ziek. Haar smaak was weg. “Nou, dan weet je genoeg.”

Er gaat geen week voorbij zonder dat er nieuwe besmettingen bij komen. De school heeft de handen vol aan het uittrappen van brandjes. Een reeks besmettingen in 5 havo volgt. Allemaal losse gevallen, luidt de conclusie van de school. Beekman: “Ik dacht wel: kunnen we niet een keer een weekje rust krijgen? We hadden vooral veel positief geteste bovenbouwleerlingen. Ik denk dat die elkaar ’s avonds en in de weekenden toch vaker opzoeken.”

In heel Amsterdam loopt het aantal besmettingen snel op. De schoolleiding beseft: we kunnen de RIVM-richtlijnen strikt volgen, maar het virus valt niet tegen te houden als het leven van leerlingen buiten school grotendeels doordraait. Ook ouders met kinderen in andere klassen worstelen met het verschil tussen de maatregelen binnen en buiten school. “Mijn dochter had een verjaardagsfeestje met vier kinderen, dat kun je moeilijk verbieden,” zegt een vader met een dochter in de tweede. “Wat dat betreft was de lockdown duidelijker.” Ook de moeder van een 5 vwo’er denkt niet dat het Spinoza de ­besmettingen buiten de deur had kunnen houden. “Je kunt niet op een clubje of sport komen of er is wel iemand besmet. De virusdruk in de stad is zo hoog. Dat komt zo de school binnen.”

Naast tientallen besmette leerlingen zijn er ook elf docenten ziek thuis. Twee hebben het flink te pakken. Ook hier lijkt het te gaan om losse gevallen.

Niet meer veilig

Het Spinoza heeft intussen zoveel besmettingen dat de GGD uit zichzelf met de rector belt – om te vragen of het allemaal wel goed gaat. “Ik zei dat ik het heel vriendelijk vond dat ze belden. Maar we hebben geen enkel moment het gevoel gehad dat we de situatie niet onder controle hadden.” Wel heerst er een gevoel van machteloosheid. Keer op keer doorlopen de schoolleiders en docenten alle getroffen maatregelen. Er wordt gelet op afstand houden, de handen wassen, maar het helpt niet.

De onrust in de school neemt toe. Niet alle docenten voelen zich meer veilig, ook een groepje leerlingen en ouders begint vragen te stellen. Het bron- en contactonderzoek verloopt intussen steeds moeizamer. Met name de daltonuren – vrije uren waarin leerlingen zelf mogen bepalen van welke docent ze extra les willen hebben – zijn een crime. Leerlingen weten niet goed meer bij wie ze in de klas zaten, kennen niet eens alle klasgenoten omdat scholieren van de hele school door elkaar zitten. Voor het Spinoza reden om in de week van 28 september de dalton­uren stil te leggen.

Het is de eerste maatregel in een reeks die volgt. Diezelfde week krijgen de docenten een enquête in de mailbox. Welk scenario vinden zij dat de school moet volgen? Doorgaan in de hoop dat het een fase is, met halve bezetting verder, een weekje digitaal of zelfs even een week helemaal niets meer. De conclusie: een week voor de herfstvakantie overstappen op online onderwijs. “We wilden dat virus even helemaal uit de school krijgen,” zegt Beekman.

Koploper

Met een totaal van 72 besmettingen blijft het Spinoza de dubieuze koploper van Nederland. Of het dat daadwerkelijk is, is overigens de vraag. De school heeft besloten zoveel mogelijk open kaart te spelen, juist om geruchten te voorkomen.

Na de herfstvakantie gooit het Spinoza het over een andere boeg. Vanaf maandag gaat de school live op halve kracht verder; ’s ochtends komen de onderbouwleerlingen lessen volgen, ’s middags de bovenbouwers. De overige uren zitten de scholieren thuis achter het beeldscherm. Want op die ene vraag wat de school kan doen om de besmettingen zoveel mogelijk buiten de schoolmuren te houden, antwoordde de GGD dat het verstandig is om niet opnieuw alle 1280 leerlingen tegelijk binnen te hebben.

Achteraf denkt Beekman: waren we tóch maar gelijk met halve bezetting begonnen na de ­zomervakantie. “Ik weet niet of het iets had geholpen. Je kunt de kinderen ook niet vertellen wat ze wel en niet mogen doen in hun vrije tijd.” Hij vermoedt daarom dat de gedeeltelijke lockdown die nu van kracht is kan helpen het virus binnen school in toom te houden, áls iedereen zich aan de richtlijnen houdt. “Ik heb goede hoop.”

Vaak niet gerelateerd

Meer middelbare scholen worstelen sinds de zomervakantie met corona­besmettingen. Volgens Scholenmeldpunt, dat coronagevallen in de klas registreert, kwamen ruim 380 meldingen van honderden middelbare scholen. Waarom de ene school meer besmettingen heeft dan de ander heeft volgens GGD Amsterdam verschillende oorzaken. Op veel scholen zijn de besmettingen niet aan elkaar gerelateerd, wat betekent dat factoren buiten school een grote rol spelen. Zo kan de testbereidheid verschillen, maar ook de hoeveelheid buitenschoolse activiteiten en sociale contacten zijn van invloed op de aantallen. 

Dit verhaal is tot stand gekomen na gesprekken met ouders, leerlingen en de rector van het Spinoza Lyceum. Alle namen zijn op de redactie bekend. 

Jan Paul Beekman, rector van het Spinoza Lyceum in Amsterdam Zuid, dat voor de herfstvakantie een week volledig digitaal les gaf in de hoop corona uit school te krijgen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden