PlusAnalyse

Hoe het OM de verantwoording voor de Dam-demonstratie op Halsema afschoof

Het Openbaar Ministerie probeerde in de dagen na de uit de hand gelopen demonstratie op de Dam de volle verantwoordelijkheid bij burgemeester Halsema neer te leggen. Uiteindelijk draaide het OM bij, maar dat zorgt vier maanden later alsnog voor vraagtekens.

Burgemeester Femke Halsema in gesprek met demonstranten tijdens het protest op de Dam.Beeld ANP

Vrijdag is opnieuw een grote hoeveelheid informatie, bijna 1000 pagina’s, openbaar gemaakt over de gang van zaken rond de demonstratie op de Dam op 1 juni. Het betreft vooral communicatie tussen de hoofdrolspelers bij de gemeente, Openbaar Ministerie en de politie, een overlegorgaan dat de Driehoek wordt genoemd. 

Veel nieuwe feiten die de burgemeester politiek aan het wankelen zullen brengen staan er niet in, maar het geeft wel een saillant beeld van de effecten van de nationale golf van verontwaardiging op de hoofdrolspelers, die volgde op het protest.

Het protest vanwege de dood van George Floyd door politiegeweld op de Dam was veel te druk. In plaats van enkele honderden stonden er plotseling 10.000 mensen op het plein, wat als een volledige verrassing kwam.

Terugtrekkende beweging

Daags na het protest krijgt vooral plaatsvervangend hoofdofficier Jeroen Steenbrink het te heet onder de voeten. De grootste kritiek is dan dat de demonstranten geen anderhalve meter afstand hebben gehouden, en dat ‘Halsema’ die regel niet heeft gehandhaafd. Halsema zegt in interviews en raadsbrieven consequent dat de Driehoek ‘in gezamenlijkheid’ had besloten om het plein niet te laten ontruimen. 

Maar Steenbrink, die blijkbaar vreest dat zijn OM impliciet de schuld krijgt, maakt een terugtrekkende beweging. ‘Voor het OM is daarbij van belang dat wij bij het besluit gisteren niet zijn betrokken waar dit in de communicatie wel wordt gesteld,’ zegt hij in de Driehoek-whatsappgroep.

Driehoeksbesluit

Een paar dagen later, op 5 juni, probeert zijn ondergeschikte, officier Willem Nijkerk, het nog een keer. ‘Voor het OM is van belang dat wij op 1 juni niet bij het besluit om niet op te treden tegen de drukte en daarmee de schending van de 1,5 meter regel zijn betrokken, waar in de externe communicatie wel wordt gesteld dat het een driehoeksbesluit is,’ mailt hij naar ambtenaren van Halsema. 

Pas op 9 juni, een dag voor het spoeddebat, staakt Nijkerk het verzet namens zijn baas. Die heeft dan al met Halsema en Paauw overlegd, en besluit toch verantwoordelijkheid te nemen.

Stilte als instemming

Het laat zich raden waarom het OM de verslaglegging van de crisis achteraf wilde beïnvloeden. Uit de whatsappgesprekken blijkt dat terwijl de gebeurtenissen op de Dam uit de hand lopen, en Steenbrink via een webcam live mee zit te kijken, hij zich tijdens die cruciale momenten niet mengt in het gesprek. 

Later heeft Halsema in het raadsdebat gezegd dat zij de stilte van Steenbrink steeds beschouwd heeft als instemming, omdat hij geen bezwaar maakte tegen de beslissingen van haar en Paauw. Een meerderheid van de gemeenteraad nam hier genoegen mee en steunde een door de VVD-ingediende motie van wantrouwen niet.

De rechtse oppositie verwijt Halsema nu dat zij niets heeft gezegd over de reserves van het OM. Maar de burgemeester kan leunen op de uiteindelijke beslissing van Steenbrink om haar wel te steunen. 

Die steun werd vrijdagochtend door het OM in allerijl herbevestigd: “Aanvankelijk was er wel discussie over betrokkenheid van het OM bij besluit niet te handhaven op de 1,5 meter. Na een gesprek hierover komt de driehoek tot de conclusie dat de besluiten in gezamenlijkheid zijn genomen.”

De kwestie komt op 22 oktober aan de orde in de gemeenteraad. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden