PlusAchtergrond

Hoe had Halsema de demonstratie veiliger kunnen laten verlopen?

Volgens burgemeester Femke Halsema was de keuze tijdens de demonstratie op de Dam: niets doen of politieoptreden. Hoe denken veiligheidsexperts daarover?

Op de Dam verzamelden zich maandagavond zo'n 5000 mensen.Beeld Dingena Mol

Het verdiepen in de mensen die komen, het faciliteren binnen de grenzen en een duidelijke communicatie: crowd management begint met een goede voorbereiding, zegt gedragswetenschapper Otto Adang. Hij is hoogleraar Veiligheid en Collectief gedrag aan de Universiteit van Groningen en lector Openbare Orde & Gevaarbeheersing aan de Politieacademie. 

Door de hoge opkomst waren zowel de organisatie als de overheid verrast. “Dan wordt een goede samenspraak cruciaal,” zegt Adang. “Als de organisatie van goede wil is, kan het een optie zijn in goed overleg een beroep te doen op de betogers dat het niet de bedoeling is de volksgezondheid te bedreigen en zelf op te roepen de demonstratie te beëindigen.”

Het was wellicht mogelijk de betogers te verwijzen naar andere locaties of te vragen terug naar huis te gaan. Adang: “Maar ook mentaal was de organisatie daar niet op voorbereid.”

Politiesocioloog Jaap Timmer van de Vrije Universiteit vindt het opmerkelijk dat de overheid niet zag aankomen dat er niet honderden, maar duizenden mensen naar de demonstratie zouden komen. Timmer: “Plan A was dat honderd mensen kwamen, maar ik neem aan dat er ook een plan B was bij een hoger oplopend aantal mensen en een plan C als het eventueel uit de hand zou lopen.”

Op dat moment nog voor een andere locatie kiezen, valt lastig uit te voeren, aldus Timmer, maar de demonstratie had van statisch naar dynamisch kunnen gaan. “Iedereen staat op de Dam. Dan had plan B kunnen zijn: we blijven demonstreren, maar we gaan rustig lopen, richting het Rokin bijvoorbeeld. Dan maak je beter gebruik van de ruimte.”

Klein bier

Timmer twijfelt überhaupt of de demonstratie uit de hand is gelopen. “Vijfduizend mensen op de Dam is klein bier vergeleken met Koningsdagen. Ik hoor ooggetuigen die zeggen dat er nog genoeg ruimte tussen de demonstranten was en dat die ook op de daartoe aangewezen plekken stonden. De organisatie had ook kunnen vragen iets meer te verspreiden. De Dam is 20.000 vierkante meter. Dat is met 4 vierkante meter per persoon ruim zat.”

“Daarnaast is de verspreiding van het virus buiten minder dan binnen. In het ov aanvaarden we ook dat we de anderhalve meter afstand niet kunnen waarmaken en daarom zijn mondkapjes in het ov verplicht. De meeste demonstranten droegen vrijwillig een mondkapje. Zij hebben zich heel verantwoordelijk opgesteld.”

Afblazen was volgens Timmer dan ook geen optie. “Ik vind de opvatting dat het allemaal te veel en te dol was niet onderbouwd. Ik zie geen goede reden, naast het grondrecht om te demonstreren, om te interveniëren. Als je de demonstratie afblaast, heb je bovendien niet echt controle meer over wat de mensen daarna gaan doen. Dan is het beter om mee te veren. Bijvoorbeeld door te zeggen: we gaan bewegen, jongens.”

Landelijke richtlijn

Directeur Syan Schaap van het Event Safety Institute pleit voor een landelijke richtlijn voor demonstraties in coronatijd. Schaap: “Zo’n protocol is nodig. Want bijzonder is wel dat burgemeester Remkes van Den Haag eerder een demonstratie van taxichauffeurs verbood.”

Volgens Schaap had Halsema juridisch ook weinig armslag. “Het demonstratierecht is in de grondwet verankerd. Je mag bijvoorbeeld niet eisen dat een leider van een demonstratie de hele groep in het gareel houdt. Je kunt een organisatie alleen aanspreken de goede vrede en harmonie in de groep te bewaren. Dat kan een organisatie beter zelf doen dan de politie.”

Een oproep van de organisatie om de demonstratie vreedzaam te beëindigen behoorde wel degelijk tot de mogelijkheden. Schaap: “Uit onderzoek blijkt dat heel veel mensen naar een demonstratie gaan voor de beleving, voor de collectieve sfeer. Op de tweede plek komt de boodschap. Spreek hen daarom op het groepsgevoel aan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden