Plus

Hoe een statutenwijziging woningvereniging ‘Samenwerking’ splijt tot op het bot

De Harmoniehof in Amsterdam-Zuid, die behoort tot woningvereniging ‘Samenwerking’. Beeld Hollandse Hoogte

Wordt woningvereniging ‘Samenwerking’ officieel een ‘blanke elite-enclave’ in Amsterdam-Zuid? Dat is wel de angst van het verenigingsbestuur. Bewoners die in de statuten willen laten vastleggen dat hun nazaten lid kunnen worden, hebben meer dan zeshonderd handtekeningen en steunbetuigingen van medeleden verzameld.

Volgende week donderdag hebben voorstanders een vergadering belegd in de RAI om te stemmen over dit omstreden plan, dat volgens een advies van het College voor de Rechten van de Mens een verboden onderscheid op grond van ras maakt. Volgens het bestuur is het de eerste buitengewone ledenvergadering in de geschiedenis van de ruim 100 jaar oude vereniging, die bijna 4300 leden telt.

De vereniging werd vooral opgericht voor middeninkomens, maar kent inmiddels veel kapitaalkrachtigere bewoners. De kwestie van het ‘kindlidmaatschap’ vormt al jaren een splijtzwam in de vereniging, die bijna 900 woningen bezit op de meest gewilde en duurste locaties in de stad.

Niet officieel, wel praktijk

Het kindlidmaatschap is nergens officieel vastgelegd, maar al ongeveer twintig jaar praktijk in Samenwerking. Voorstanders vrezen dat het bestuur hiermee gaat breken, onder druk van de gemeente. Daarom willen ze de praktijk nu formaliseren.

De gemeenteraad sprak in 2017 uit dat woningverenigingen alleen nog erfpachtkortingen kunnen krijgen als ze voor iedereen toegankelijk zijn. Ook wil de gemeente dat de vereniging een bovengrens stelt aan de inkomens voor nieuwe huurders.

Enclave

In een notitie voor de leden – in bezit van deze krant – waarschuwt het bestuur dat het formaliseren van het kindlidmaatschap slecht zal vallen in het stadhuis. Terwijl ‘de woningen van Samenwerking (..) zonder financiële hulp van de gemeente Amsterdam en de rijksoverheid nooit gebouwd hebben kunnen worden’. Het bestuur benadrukt dat met de gemeente moet worden onderhandeld over erfpachtkortingen. ‘Het beeld van een witte hoogopgeleide enclave in Amsterdam die ook nog eens haar woningen uitsluitend voor kinderen van de eigen bevoorrechte leden wil bestemmen, helpt daar niet bij.’

Ook stelt het bestuur dat het toch al relatief geringe aantal leden met niet-westerse migratieachtergrond (nu: 7,4 procent, tegen ruim 35 procent in heel Amsterdam) verder zal afnemen.

Overspannen woningmarkt

Voorstanders van het kindlidmaatschap noemen in een brief aan de leden vijf argumenten: kinderen kunnen makkelijk mantelzorg verlenen, het bevordert de sociale cohesie in de buurt, stimuleert het onderhoud van monumentale panden, zorgt voor aanwas van jonge leden en biedt kinderen de kans ondanks de overspannen woningmarkt in Amsterdam te wonen.

Dat het College voor de Rechten van de Mens in 2017 oordeelde dat kindlidmaatschap indirect onderscheid naar ras maakt, maakt weinig indruk. ‘Dit oordeel is juridisch niet bindend, is op basis van eenzijdig door het bestuur aangedragen informatie tot stand gekomen, is mede gebaseerd op niet gefundeerde aannames en rammelt qua argumentatie,’ aldus de brief.

‘Indirecte discriminatie’

Een van de indieners van het voorstel is rechter Guusje Beunk. “Het belangrijkste argument is dat (groot)ouders, kinderen en kleinkinderen (..) bij elkaar in de buurt kunnen (blijven) wonen,” schreef zij in 2017 in het verenigingsblad. In datzelfde nummer diende een ander verenigingslid – criminoloog en emeritus-hoogleraar Frank Bovenkerk – haar van repliek. Hij stelde dat het kindlimaatschap een deel van de bevolking uitsluit en ‘indirecte discriminatie’ oplevert.

Vorig jaar wilde Bovenkerk een proefproces uitlokken om de rechter te laten vaststellen dat het kindlidmaatschap onrechtmatig is. Hij vond twee mensen zonder familiebanden met zittende leden bereid een lidmaatschapsaanvraag in te dienen, die volgens verwachting werd afgewezen. Vooralsnog zet hij het proces niet door, omdat het bestuur – dat beducht is voor imagoschade door een rechtszaak – een tijdelijke ledenstop heeft afgekondigd voor kinderen van leden.

Statutenwijziging

Het bestuur waarschuwt dat voorstanders van kindlidmaatschap waarschijnlijk massaal naar de RAI zullen komen en roept tegenstanders op hetzelfde te doen. De gehuurde zaal biedt plaats aan ruim achthonderd mensen. Doorgaans komen slechts tachtig tot honderd leden naar vergaderingen. Voor een statutenwijziging is minimaal driekwart van de uitgebrachte stemmen nodig.

Ingewijden bij Samenwerking zeggen dat de gemeente zich niet kan neerleggen bij het opnemen van het kindlidmaatschap in de statuten, nu er een harde uitspraak van het College voor de Rechten van de Mens ligt. “De gemeente zal weg willen blijven van het verwijt discriminatie te tolereren en de vereniging geen subsidies meer geven,” aldus een bewoner die anoniem wil blijven.

Afzonderlijk van het voorstel voor het kindlidmaatschap willen de indieners ‘uit democratisch oogpunt’ ook stemmen over het ‘periodiek’ toelaten van ‘een aantal andere personen’ als lid.

De Fries Harke Keegstra, ambtenaar achter de Amsterdamse gemeentegiro, richtte in 1908 de Amsterdamsche Coöperatieve Woningvereeniging (ACW) “Samenwerking” op. De Woningwet van 1901 bood mogelijkheden voor financiële steun aan bouwprojecten. Keegstra wilde dat ook groepen als docenten en ambtenaren konden profiteren. Hun middeninkomens waren te hoog voor sociale huur en te laag voor het kopen van een huis.

Samenwerking kocht bouwblokken in Amsterdam-Zuid. Het eerste blok omvatte 122 woningen rond de Hobbemakade en de Gerard Terborgstraat. Daarachter ontstond de Harmoniehof, een oase van groen. De huizen van Samenwerking zijn vanwege de architectuur en locatie zeer gewild.

Inmiddels telt de vereniging 4295 leden en verhuurt 889 woningen aan 1100 leden. De potentiële wachtlijst telt 3100 kandidaten. Samenwerking ontvangt directe en indirecte subsidies. De erfpacht is 220.000 euro per jaar, ongeveer twee tientjes per maand per woning. Ook kan de vereniging goedkoop met gemeentegarantie lenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.