Nieuws

Hoe een Duitse uitgever níet misstapte met boek over verraad Anne Frank: ‘Dit is een verstandig voorbeeld’

De Duitse uitgever HarperCollins Deutschland heeft zich niet laten ringeloren door de geheimhoudingsverklaring over het boek Het verraad van Anne Frank van Rosemary Sullivan. De uitgever besloot het boek niet meteen uit te geven maar het manuscript eerst te laten beoordelen door twee experts.

Hanneloes Pen
In het boek Het verraad van Anne Frank wordt de Joodse notaris Arnold van den Bergh als verrader aangewezen. Beeld Anne Frank Stichting
In het boek Het verraad van Anne Frank wordt de Joodse notaris Arnold van den Bergh als verrader aangewezen.Beeld Anne Frank Stichting

De Duitse uitgever wilde op een verantwoordelijke manier met dit gevoelige onderwerp omgaan. Ze trok zich niets aan van de in Amerika bedachte mediastrategie, waarbij een keihard embargo was gesteld en nationale en internationale media klaar stonden om ‘de onthulling’ zo snel mogelijk naar buiten te brengen.

Na de publicatie uitten tal van historici in Nederland kritiek op het onderzoek van het coldcaseteam, waarin de Joodse notaris Arnold van den Bergh ‘met onvoldoende bewijs’ als verrader van Anne Frank werd aangewezen. “De Duitse uitgever heeft aangevoeld hoe precair het onderwerp is. In Duitsland ligt dit onderwerp extra gevoelig,” zegt Bart Wallet, hoogleraar Joodse studies aan de Universiteit van Amsterdam.

Verstandig voorbeeld

De Nederlandse uitgever, Ambo/Anthos, had dit ook moeten doen, stelt Wallet. “De zorgvuldigheidseisen hadden in acht moeten worden genomen. Maar de uitgever heeft gedacht: we willen op de eerste rang zitten. De Duitse uitgever geeft een verstandig voorbeeld.”

Wallet wordt ook vaak gevraagd manuscripten te beoordelen. “Het is volstrekt gebruikelijk in de wetenschappelijke wereld onderzoek door peers te laten doen. De peer maakt dan een rapport op en vermeldt de fouten. Na het lezen van dit boek, had ik gezegd: niet publiceren. Ik keek mijn ogen uit. Van den Bergh wordt niet alleen aangewezen als verrader van Anne Frank, maar ook als verrader van een heleboel andere onderduikers. Er ligt flinterdun bewijs en een deugdelijke analyse ontbreekt.”

Broddelwerk

Emile Schrijver, directeur van het Joods Cultureel Kwartier, kreeg het boek donderdag – vier dagen voor publicatie – aangeboden van de uitgever met het verzoek het te lezen. Een geheimhoudingsverklaring hoefde hij niet te tekenen, wel vroeg de uitgever Schrijver zich te houden aan het embargo van maandagochtend. “Ze vroegen of ik vervolgens bereid was maandag de pers te woord te staan over het boek.”

Tijdens het lezen zijn bij hem de nodige vragen gerezen. “Het was broddelwerk, met veel veronderstellingen en een flinterdun bewijs. Ik heb geen gedetailleerde kennis van deze zaak en ben geen expert zoals David Barnouw en Bart Wallet. Ik werd in de positie gedrukt dat ik met hen vanwege het embargo geen ruggespraak kon plegen. Ik ben een nette man en hield me aan dat embargo. De pers hield zich er ook aan.”

Dat de Joodse notaris door het coldcaseteam zonder overtuigend bewijs werd aangewezen als de verrader, noemt hij een ‘zware beschuldiging’. “Het is een ongelooflijk precair onderwerp. Maar als er onomstotelijk bewijs voor is, dan moet je dat publiceren. Maar dat bewijs was er niet.”

Subsidieaanvraag

Hij waarschuwde Ambo/Anthos niet voor het ‘broddelwerk’. “Ik voel geen verantwoordelijkheid jegens de uitgever.” Ook voelde hij die verantwoordelijkheid niet tegenover nazaten van Van den Bergh, van wiens bestaan hij ook niet op de hoogte was. “Het kwam gewoonweg niet in me op. Daarbij was het proces al gaande. Kranten en televisie stonden klaar om het onderzoek naar buiten te brengen.”

Schrijver heeft zich wel voorgenomen niet meer mee te werken aan embargoconstructies. “Ik doe dit niet meer. En de media moeten hier ook niet meer aan meedoen. Ik laat me niet meer gijzelen.”

Intussen is duidelijk geworden dat namen van prominente deskundigen zijn gebruikt bij een subsidieaanvraag voor het boek, zonder dat zij daarvan op de hoogte waren. De projectleiding voerde de experts op in een aanvraag bij de gemeente Amsterdam terwijl ze geen onderdeel uitmaakten van het onderzoeksteam, meldde Trouw. Door de namen te gebruiken van de overigens zeer kritische onderzoekers, leek het alsof zij het project onderschreven. De leiding kreeg een bedrag van 100.000 euro van de gemeente.
Het college van burgemeester en wethouders komt waarschijnlijk deze week met een brief met uitleg aan de raad. Ook gaat het om de tafel met projectleider Pieter van Twisk.

Uit de schappen

Het Centraal Joods Overleg wil dat het boek uit de schappen wordt gehaald. Het Europees Joods Congres (EJC), een verzameling van 42 Europese Joodse organisaties, dringt er in een brief bij uitgeverij HarperCollins op aan het boek in andere landen niet langer uit te brengen, of in elk geval te stoppen met drukken totdat de claims in het boek zijn hardgemaakt. Het EJC roept de uitgever ook op afstand te nemen van de controversiële beweringen in het boek. HarperCollins heeft de wereldwijde publicatierechten in bezit en bepaalde de inhoud van het boek.

Uitgever Ambo/Anthos stuurde maandag 31 januari een brief rond waarin verontschuldigingen werden aangeboden ‘aan eenieder die zich door het boek gegriefd acht’. Daarnaast maakte de uitgever bekend dat het boek voorlopig niet zal worden bijgedrukt.

Schrijver deed op 1 februari in The New York Times een oproep aan internationale uitgevers – en dus ook aan de Amerikaanse uitgever van Het verraad van Anne Frank – zich uit te spreken over deze kwestie. De verschijning van de Duitse vertaling van het boek staat vooralsnog gepland voor 22 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden