Plus

Hoe de fiets de auto uit Amsterdam verjoeg

Amsterdam en de fiets: nu zijn ze onlosmakelijk met elkaar verbonden. In het Stadsarchief is te zien hoe de fiets de stad wist te veroveren op de auto.

Landelijke fietsdemonstratie voor de herdenking van verkeersslachtoffers. Beeld Nationaal Archief

Stop de kindermoord' stond op affiches die in 1973 ook in Amsterdam te zien waren. Daarbij was een tekening van een aangereden fiets en de slogan 'jacht op klein wild, 't hele jaar door'. Het ging om een protestactie gericht tegen de 'gruwelijke' onveiligheid in het verkeer, waarbij veel fietsende scholieren de dood ­vonden.

Een afbeelding van dat affiche is te zien op de overzichtelijke tentoonstelling Fietsstad Amsterdam in de centrale hal van het Stadsarchief.

Ze gaat over de stad en de fiets, die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. De tentoonstelling opent met het bekendste beeld waarin de stad Amsterdam en de fiets zijn samengebracht: een zwart-witfoto van een gracht met op de brug een rode fiets. Ikea maakte er een poster van die al 427.000 keer verkocht was toen programmamaker Tom Roes er de documentaire Vilshult over maakte.

Fietsstad Amsterdam
Wat Fietsstad Amsterdam vooral duidelijk maakt, is dat relatief prettig en veilig fietsen in de hoofdstad niet altijd een vanzelfsprekendheid is geweest. De fiets heeft de stad voor een deel op de auto - die symbool stond voor vooruitgang - moeten veroveren.

Eva Flipse, projectmedewerker van het Stadsarchief, stelde de tentoonstelling samen met initiatiefnemer Marjolein de Lange.

De Lange is zelfstandig adviseur-onderzoeker op het gebied van (fiets)verkeer en verkeersveiligheid, en verbonden aan de Fietsersbond. Ze werkte samen met Fred Feddes aan het boek bij de tentoonstelling: Fietsstad Amsterdam. Hoe Amsterdam fietshoofdstad van de wereld werd.

Het is opmerkelijk dat er nooit eerder een boek is geschreven over Amsterdam als fietsstad," zegt De Lange, "want de stad is de laatste veertig jaar echt enorm veranderd, mede door de fietser en het fietsbeleid van de gemeente."

Ze leest van een van de panelen van de tentoonstelling de actuele cijfers voor: "Er zijn in Amsterdam 880.000 fietsen, ruim 650.000 fietsverplaatsingen per dag, goed voor 2 miljoen fietskilometers."

De tentoonstelling laat zien hoe die cijfers de stad hebben gedwongen te veranderen: hoe de auto langzaam werd en wordt teruggedrongen. Zo was het eens niet vanzelfsprekend om bij de bouw van een brug rekening met fietsers te houden.

Ook was er het angstaanjagende plan van hoofdcommissaris van politie Kaasjager, die in 1954 opperde om een groot aantal grachten te laten dempen om daar parkeerplaatsen van te maken. Verder laat de tentoonstelling zien hoe de autolobby op 'Stop de kindermoord' en het groeiende verzet tegen de auto reageerde met de actie 'Blij dat ik rij'.

Verkeersellende
De Lange staat stil bij een foto van een volledig verblikte Kinkerstraat in 1974. "Ik wilde verkeersellende zien, maar de meeste foto's in het Stadsarchief tonen vrij lege straten. Gelukkig vind ik deze serie over de Kinkerstraat. Je ziet alleen maar auto's, voor de tram was er ook geen doorkomen aan.

Er is veel veranderd, want nu geldt daar eenrichtingsverkeer en liggen er aparte, smalle fietspaden. Die zijn nu voer voor discussie vanwege de toenemende drukte. Moet de fietser meer ruimte krijgen?"

Straatje voor straatje
Meer ruimte kreeg de fietser al van gemeenteraadslid Michael van der Vlis, op de foto met zijn karakteristieke sandalen, die zijn voorstellen, verwoord in de pioniersnota Fietsen in Amsterdam in 1978 na de gemeenteraadsverkiezingen als wethouder mocht gaan uitvoeren. Dat deed hij met actievoerders van de Fietsersbond, die hij uitnodigde om samen knelpunten op te lossen. Daarmee werd de fiets voor het eerst vast verankerd in het gemeentelijke beleid.

Straatje voor straatje is de situatie voor de fietser verbeterd. Het Hoofd- en Plusnet Fiets - een netwerk van snelle, veilige en aantrekkelijke fietsroutes door de stad - is voor 95 procent voltooid. De Lange: "Elke straat is veilig gemaakt en het autoparkeren wordt teruggedrongen, maar het blijft hard werken om het zo te houden, én te verbeteren."

Fietsstad Amsterdam, Stadsarchief, t/m 30/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden