PlusAchtergrond

Hoe Amsterdam in knel komt door fusie kinderdagverblijven

Beeld Amaury Miller/HH

Twee van de grootste kinderopvang­bedrijven gaan samen. Hebben ouders in Amsterdam voortaan weinig anders te kiezen dan deze kinderopvangkolos?

1. Hoe groot is deze nieuwe kinderopvanggigant in Amsterdam?

Sinds vorige maand vallen de crèches en buitenschoolse opvanglocaties (bso’s) van Partou onder KidsFoundation. Partou is overgenomen door twee investeringsfondsen: het Canadese Onex, dat al eigenaar was van KidsFoundation, en de Nederlandse investeerder Waterland. Daarmee komen twee van de grootste kinderopvangbedrijven van het land onder één paraplu. Samen hebben ze 8000 medewerkers, die op 650 locaties elke dag 60.000 kinderen opvangen. KidsFoundation is in Amsterdam bekend van Smallsteps, maar heeft in andere gemeenten ook nog kinderdagverblijven onder namen als De Speelbrug en Koningskinderen.

Landelijk zijn KidsFoundation en Partou goed voor 11 procent van alle opvangplaatsen. Dat lijkt te overzien – de kinderopvang is sterk gefragmenteerd met veel kleine spelers van hooguit vijf locaties. In Amsterdam zijn meer ketens actief en blijft het marktaandeel van de nieuwe combinatie over de hele stad genomen onder de 25 procent. Maar in sommige buurten maakt de fusie wél een groot verschil: in delen van Oost en Zuidoost wordt rond de 40 procent van de kinderopvangplaatsen verzorgd door de nieuwe combinatie.

2. Mag dat zomaar?

Niet zomaar. Mededingingsautoriteit ACM gaf toestemming voor de fusie, op voorwaarde dat drie opvanglocaties in de stad worden verkocht. Rond de onderzochte bso’s en crèches in het Oostelijk Havengebied en in Gaasperdam zaten zo veel vestigingen van Partou en Smallsteps op loop- of fietsafstand van elkaar dat de nieuwe combinatie hier meer dan 50 procent van de kinderopvangmarkt beheerste. Dat is te veel, oordeelde de ACM.

3. Waarom is de dominantie van één grote ­kinderopvangorganisatie reden tot zorg?

Concurrenten en ouderorganisatie Boink hadden hun zorgen uitgesproken bij de ACM, maar ook de Amsterdamse GGD, als toezichthouder op de kwaliteit van de kinderopvang. Andere kinderopvangorganisaties onderstreepten dat Smallsteps en Partou allebei in het middensegment zitten. Nu hun directe concurrent wegvalt, konden ze min of meer de prijs dicteren, zeiden zowel andere kinderopvangorganisaties als Boink.

Ouders stappen namelijk niet snel over naar een andere opvang. In Amsterdam is dat alleen al moeilijk vanwege de lange wachtlijsten. In de stad ontbreekt het ook aan geschikte locaties voor nieuwe toetreders tot de markt, dus ook dat kon eerlijke concurrentie belemmeren. De GGD sprak de vrees uit dat de nieuwe combinatie straffeloos de kwaliteit kon terugschroeven omdat ouders toch niet kunnen overstappen op alternatieven. Volgens de ACM waren dit soort zorgen ‘aannemelijk’, maar zijn ze weggenomen door de verkoop van de drie vestigingen.

4. Is de kinderopvang in Amsterdam straks één pot nat?

Directeur Jeanine Lemmens van KidsFoundation verwacht dat niet. Nu al merkt ze dat verschillende vestigingen van Smallsteps binnen één buurt elkaars concurrenten zijn en zich moeten onderscheiden, terwijl ze tot hetzelfde bedrijf behoren. “De één heeft een moestuin en legt zich toe op groen, de ander heeft een mooi theater en biedt kunst en muziek. We zijn juist voorstander van diversiteit.”

Ze stelt dat vestigingen de kwaliteit niet laten versloffen als de grootste concurrent voortaan een collega is geworden. “Elke vestiging moet kwaliteit bieden om ouders te verleiden hun kostbaarste bezit aan ons toe te vertrouwen.”

In Amsterdam de prijs opdrijven is ook al geen optie volgens Lemmens. Prijsverhogingen voert KidsFoundation alleen voor het hele land ineens door. Ook heeft de sector een landelijk richttarief. “Het is een utopie om te denken dat je daar een euro boven kunt gaan zitten. Dat kunnen ouders niet opbrengen.”

Investeringsmaatschappij Waterland stelt dat de keuze voor ouders ‘zeer ruim’ blijft. Van de ongeveer duizend kinderdagverblijven in Amsterdam en Diemen zijn er ongeveer zeventig – weliswaar grote – vestigingen van KidsFoundation of Partou, zegt managing partner Hans Scheepers. Naar de smaak van Waterland was de ACM erg streng omdat ze in de buurten met veel vestigingen van Smallsteps en Partou keken naar alternatieven op loopafstand, terwijl veel ouders volgens Scheepers hun kinderen op de fiets en met de auto brengen en halen.

5. Wat is het standpunt van de gemeente Amsterdam over de door grote investeerders ingegeven megafusie?

Daar mengt de gemeente zich niet in. Wel doet een kleine denktank die wordt gefinancierd door de gemeente onderzoek. ‘De 99 van Amsterdam’ broedt met andere Europese steden op mogelijkheden voor een alternatieve economie waar het grote geld niet allesbepalend is. In een poging om in kaart te brengen hoeveel geld via onduidelijke constructies weglekt ‘naar bedrijven die niets teruggeven aan de stad’ worden nu eerst de grote kinderopvangketens onder de loep genomen.

6. Is het erg dat financieel gedreven aandeelhouders geld steken in kinderopvang?

PvdA, SP en GroenLinks vinden van wel. In de Tweede Kamer hebben ze een wetsvoorstel in de maak om winstuitkeringen in de kinderopvang te verbieden. Het gaat om publiek geld, redeneren ze. De miljarden die omgaan in de kinderopvang komen voor tweederde van de kinderopvangtoeslag die ouders krijgen.

PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk noemde eerder het faillissement van Estro uit 2014 als schrikbeeld. Deze voorganger van Smallsteps was door een investeringsfonds zwaar beladen met schulden. Het faillissement kostte duizend medewerkers hun baan en veel Amsterdamse ouders moesten afscheid nemen van hun vertrouwde kinderleidsters.

Waterland heeft tegen Het Financieele Dagblad uitgesproken dat het zeker de eerste jaren eventuele winst zal investeren in betere opvang. Winst zou geen vies woord moeten zijn, volgens Waterland. In de kwaliteitsbeoordeling door de GGD’s scoren commerciële partijen volgens Scheepers bovengemiddeld of minstens even goed als stichtingen. 

Het is ook zaak om continu te investeren in verdere opleiding van personeel. Juist in Amsterdam worstelt de kinderopvang met personeelstekorten en snel gestegen huren voor zowel medewerkers als opvanglocaties. Alleen een kapitaalkrachtig, groot kinderopvangbedrijf kan daaraan het hoofd bieden, zegt Lemmens.

KidsFoundation ziet nog ruimte voor groei in Amsterdam. Vooral in Noord is een schreeuwende behoefte aan kinderopvang, dus Lemmens is naarstig op zoek naar locaties. Hier lopen de twee bedrijven elkaar niet voor de voeten: Smallsteps was nog niet actief in Noord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden