Historische Keti Koti: Amsterdam maakt excuses voor slavernijverleden

Burgemeester Femke Halsema tijdens Keti Koti in het Oosterpark, vorig jaar. Beeld  Daphne Channa Horn/Getty Images
Burgemeester Femke Halsema tijdens Keti Koti in het Oosterpark, vorig jaar.Beeld Daphne Channa Horn/Getty Images

De stad Amsterdam komt de geschiedenis onder ogen nu burgemeester Femke Halsema donderdagmiddag officiële excuses heeft gemaakt voor het slavernijverleden. Die stap moet de overgang markeren van erkenning naar herstel van het aangerichte leed.

Wie de feiten leest over het aandeel van Amsterdam in de trans-Atlantische slavenhandel, vraagt zich af waarom het nog zo lang heeft geduurd. Ruim 150 jaar na de afschaffing van de slavernij gaat de hoofdstad donderdag, de dag van Keti Koti, door de knieën. Op verzoek van de gemeenteraad maakte burgemeester Halsema in een toespraak tijdens de Nationale Herdenking Nederlands Slavernijverleden officiële excuses voor de belangrijke rol die deze stad en haar bestuurders hadden in de handel in mensen.

‘Geen enkele nu levende Amsterdammer heeft schuld aan het verleden’ zei de burgemeester. ‘Als bestuur nemen wij wel onze verantwoordelijkheid hiervoor. (...) Voor de actieve betrokkenheid van het Amsterdamse stadsbestuur bij het commerciële systeem van koloniale slavernij en de wereldwijde handel in tot slaafgemaakten bied ik, namens het college van burgemeester en wethouders, excuses aan.’

Officiële excuses voor de slavernij zijn in Nederland nog niet eerder aangeboden aan de Afro-Caribische gemeenschap. Het gebaar gaat verder dan diepe spijt en berouw die in 2013 al zijn betuigd door toenmalig vicepremier Lodewijk Asscher en wijlen burgemeester Eberhard van der Laan. Excuses van het kabinet blijven vooralsnog achterwege, premier Rutte zei eerder dat hij dit polariserend vindt. Wel komt vicepremier Ollongren met initiatieven om het slavernijverleden breder onder de aandacht te brengen in de samenleving.

Al decennialang vragen de nazaten van tot slaaf gemaakten om officiële excuses. Door deze nu aan te bieden neemt het stadsbestuur verantwoordelijkheid voor wat het vroeger heeft aangericht. Het is een nieuwe stap in het proces van bewustwording en erkenning van dit omstreden deel van de Amsterdamse geschiedenis. Officiële excuses vormen de overgang naar de volgende fase: die van herstel voor wat tot slaaf gemaakten is aangedaan.

Lobby vrije dag

Concrete plannen hoe dat herstel eruit moet gaan zien zijn er nog niet. Het idee is al langer om een museum te bouwen waarin het slavernijverleden uitgebreid wordt verteld. Daarvoor moet een locatie worden aangewezen, die nog niet is gevonden. Ook sluit Halsema zich donderdagmiddag waarschijnlijk aan bij de lobby voor een nationale vrije dag op 1 juli, de dag van Keti Koti.

De excuses zullen vooralsnog geen eerste stap zijn van een traject richting herstelbetalingen aan de Afro-Caribische gemeenschap. De gedachte is dat er lang niet altijd direct verband te leggen valt tussen de huidige nazaten en de mensen die toentertijd verhandeld zijn. Wel gaat de gemeente nieuw onderzoek laten doen naar gevolgen die de slavernij vandaag de dag heeft voor huidige Amsterdammers met wortels in onder meer Suriname of op de Caraïbische eilanden.

Het besluit om excuses te maken volgt op een roep uit de gemeenteraad. Een royale progressieve meerderheid vroeg Halsema in 2019 om deze stap te zetten.

Tussentijds zijn deskundigen aan het werk gezet om een beter beeld te krijgen van de omvang van de Amsterdamse rol in de slavernij. Zij concludeerden in het najaar van 2020 dat een belangrijk deel van de Amsterdamse welvaart in de zogenoemde gouden eeuw te danken is aan de trans-Atlantische slavenhandel.

‘Het is tijd om het grote onrecht van de koloniale slavernij te metselen in de identiteit van onze stad’, zei Halsema. ‘Met een ruimhartige en onvoorwaardelijke erkenning. Omdat wij een overheid willen zijn van diegenen bij wie het verleden pijn doet en de doorwerking van dat verleden een last is. Een overheid voor alle Amsterdammers.’

Met name de Amsterdamse stadsbestuurders, die ook actief waren als kooplieden, dragen schuld. Meer dan de helft van de 374 burgemeesters uit de geschiedenis van Amsterdam was tevens bestuurslid of aandeelhouder van handelscompagnieën die direct profiteerden van slavernij, aldus het rapport De Slavernij in Oost en West. Onder hun leiding koos Amsterdam voor een agressieve koers om zoveel mogelijk arbeidskrachten te bemachtigen en vervoeren naar de koloniën. “Ik heb te maken met een erfenis van ambtsvoorgangers,” zei Halsema vorig jaar al. Excuses maakt zij dan ook niet namens alle Amsterdammers, omdat de meesten van hen geen schuld dragen.

Economische groei

Uit wetenschappelijk onderzoek in 2019 is vast is komen te staan dat tussen de 17de en de 19de eeuw binnen de provincie Holland, waarbinnen Amsterdam het belangrijkste handelscentrum vormde, 10,36 procent van de economie (bbp) te herleiden was tot de slavenhandel. Tussen 1738 en 1780 ging het zelfs om 40 procent van de economische groei in Holland.

Vanwege coronamaatregelen kan donderdagmiddag maar een beperkt aantal mensen aanwezig zijn in het Oosterpark voor de herdenking en de toespraak van Halsema. Op diverse plekken in de stad worden gratis heriherimaaltijden uitgedeeld, een traditioneel gerecht dat zijn oorsprong vindt op de plantages. Vanavond zendt AT5 een speciaal Keti Koticoncert uit vanuit Paradiso.

Volg de Nationale Herdenking Nederlands Slavernijverleden donderdagmiddag vanaf 13.30 uur, rechtstreeks vanuit het Oosterpark, via het liveblog op onze website.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden