PlusExclusief

‘Hij benaderde mij via sociale media’: vrouwen over het grensoverschrijdende gedrag van oud-wethouder Ivens

Wethouder Laurens Ivens had te pas en te onpas contact met medewerkers die in de hiërarchie ver onder hem stonden.  Beeld ANP
Wethouder Laurens Ivens had te pas en te onpas contact met medewerkers die in de hiërarchie ver onder hem stonden.Beeld ANP

Het grensoverschrijdende gedrag van gevallen wethouder Laurens Ivens is niet van de laatste jaren, en speelde ook buiten de gemeente Amsterdam. Vrouwen vertellen. ‘Hij vroeg me of ik dat sexy vond, mannen in uniform.’

De jonge vrouw die in de werkkamer van Laurens Ivens zit, schrikt zich rot. “Hij zei: je snapt dat je hier niet zit voor de manege, maar voor jou.” De toen 31-jarige vrouw, die anoniem wenst te blijven, heeft een dag eerder ingesproken bij een raadsvergadering over het welzijn van paarden bij de Hollandsche Manege. Ivens zoekt contact met haar. Hij zegt verder te willen praten over dierenwelzijn, één van de onderwerpen in zijn portefeuille.

De afspraak komt, vlak voor de zomer van 2019, niet tot stand via een belletje van de secretaresse of een uitnodiging via zijn assistent, de manier waarop de overige wethouders van Amsterdam dat zouden doen. Ivens stuurt een vriendschapsverzoek op Facebook en nodigt haar via Messenger uit om langs te komen. Ze spreken af om te lunchen in zijn werkkamer.

De vrouw stelt voor om nog iemand bij het gesprek uit te nodigen, maar dat vindt Ivens niet nodig. ‘Liever met z’n 2en,’ schrijft hij. Ivens kiest ervoor, vertelt de vrouw, om aan de grote vergadertafel ‘net te dicht bij’ haar te gaan zitten. Hij vraagt doorlopend naar haar persoonlijke leven; dierenwelzijn komt nauwelijks ter sprake. Ze wordt door de persoonlijke aandacht overvallen, de intenties van de wethouder blijken heel anders te zijn dan verwacht. “Hij deed net alsof hij mij wilde spreken vanwege mijn expertise, maar voor hem was het een verkapte date.”

Al na ongeveer twintig minuten bedankt ze beleefd voor zijn tijd en vertrekt. Direct na het gesprek vertelt ze aan haar collega’s op kantoor wat ze heeft meegemaakt – collega’s maken af en toe nog grapjes over de avances van Ivens. De vrouw spreekt af dat de stichting in het vervolg een mannelijke collega stuurt.

Achteraf bedankt ze Ivens via Facebook voor de lunch, maar zegt ook dat ze gelukkig is met haar vriend en op die manier geen contact wil met de wethouder. Ivens reageert begripvol. ‘En aan 1 man heb je je handen vast vol,’ laat hij haar weten. ‘Samen strijden voor de dieren (en dat mag ook best gezellig zijn).’

Persoonlijke band

Het verhaal van deze vrouw is tekenend voor het schandaal rond de gevallen wethouder Wonen Laurens Ivens (44). Hij moest aftreden vanwege grensoverschrijdend gedrag richting ambtenaren, maar nu melden zich ook vrouwen van buiten de gemeentelijke organisatie met belastende verhalen.

Hoewel ze geen ondergeschikte is, is de methode vergelijkbaar: op basis van zijn functie of status maakt Ivens afspraken met vrouwen, waarna hij een persoonlijke band met hen probeert op te bouwen. Joviaal of amicaal, vindt hij. Intimiderend en vervelend, vinden veel vrouwen die het overkomt.

Uit onderzoek van Het Parool blijkt dat Ivens tussen 2015 en 2020 met enige regelmaat persoonlijk toenadering zocht tot vrouwen die zich tot de gemeente wendden. Desgevraagd bevestigt de gemeente inmiddels contact te hebben met diverse vrouwen van buiten de ambtelijke organisatie die zeggen ongepast bejegend te zijn door de voormalig wethouder. Vaak ontstond dat contact met vrouwen vanuit Ivens’ hoedanigheid als bestuurder.

Een ander voorbeeld: in 2020 sturen tien studenten van een complex in Oost, waar veiligheidsproblemen zijn, de wethouder een mail met vragen waarom de problemen niet worden opgepakt. Acht jongens krijgen geen reactie, de negende man krijgt een geautomatiseerde reply. De enige vrouwelijke studente die ook een mailtje stuurt kan wel op een persoonlijke reactie rekenen. ‘En anders kom ik graag eens met u een rondje door de buurt lopen,’ staat in een persoonlijke e-mail van Ivens die in bezit is van ­deze krant. Ze gaat er niet op in.

Ook een stagiaire bij een mediabedrijf herinnert zich de pogingen van Ivens om persoonlijk contact met haar te krijgen. Collega’s raden het haar af: ga niet in op zijn Facebookuitnodiging.

In de Stopera heerst enige verbazing als Ivens in 2018, rond de raadsverkiezingen, onder de naam Bart, maar met zijn eigen foto’s, wordt gesignaleerd op datingapp Tinder. Er wordt lacherig over gedaan, maar niemand speelt het hoog op. “Pas nou een beetje op,” wordt er tegen Ivens gezegd. Het is wethouders immers niet verboden om vreemd te gaan.

Klassieke valkuil

Laurens Ivens was de bekendste bestuurder van Amsterdam na burgemeester Femke Halsema. In het najaar van 2020 dienden vier vrouwelijke ambtenaren een officiële melding in vanwege ongepaste opmerkingen van Ivens, wat uiteindelijk leidde tot zijn aftreden op 5 juli 2021.

Die dag erkende Halsema al dat de gemeente de klachten van vrouwelijke medewerkers over Ivens niet goed heeft verwerkt. Maar pas deze week werd, na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) van deze krant, duidelijk hoezeer de gemeente faalde in het ondersteunen van de vrouwen die last van hem hadden. Zo werd de melders gevraagd om vergaderingen waar de wethouder bij aanwezig was aan zich voorbij te laten gaan. Een klassieke valkuil bij grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer: niet de dader, maar het slachtoffer moet zijn of haar gedrag aanpassen.

Burgemeester Halsema schreef aan de raad dat zij de eerste signalen van het wangedrag van Ivens in 2019 kreeg, waarop ze hem aansprak. De burgemeester mag voor die tijd geen weet hebben gehad van de kwestie, in de verdere organisatie zijn al eerder signalen, zo laten meerdere ambtenaren weten. Een van de vrouwen die zich uiteindelijk hebben gemeld en die in deze krant haar verhaal doet, zegt dat Ivens haar al in 2015 lastigviel. Ook zij werd gedwongen haar gedrag op de werkvloer aan te passen vanwege de houding van de wethouder. Zo moest ze een buitenlandse dienstreis naar Barcelona aan zich voorbij laten gaan. Die reis leek haar leidinggevende onverstandig, omdat Ivens ook meeging.

De toen 25-jarige vrouw was toen net begonnen op een junior functie bij de gemeente waarbij ze normaal gesproken weinig tot geen contact zou hebben met de wethouder. Ivens zette zelf de eerste stap. “Hij benaderde mij via sociale media, waar hij zag dat ik binnen zijn domein werkzaam was,” vertelt de vrouw in kwestie, die inmiddels elders werkt. Ivens nodigde haar uit voor een lunch buiten het stadhuis, waarna hij haar soms wekelijks, soms maandelijks, een persoonlijk berichtje stuurde. ‘Leuk om je weer te zien!’ of ‘Wanneer gaan we weer koffie drinken?’, herinnert de vrouw zich. “Ik voelde me in de val gelokt. Ik ben met hem gaan lunchen, blijkbaar is dit de consequentie. Kennelijk is dit normaal, dacht ik.”

Op intimiteit gerichte aandacht

Dat zij, en andere vrouwen die hiermee te maken hebben gehad, niet al veel eerder melding deden over de toenaderingspogingen, heeft te maken met de subtiele manier waarop het gebeurde. Het bureau dat dit jaar onderzoek heeft gedaan naar de misstanden, vatte de gedragingen van Ivens jegens ambtenaren samen als ‘overdonderend, grensoverschrijdend of zelfs seksualiserend’. Maar het concludeerde ook dat het om ‘lichte’ ongepaste opmerkingen ging, die nooit duidelijke seksuele toespelingen bevatten, of een concreet verzoek om romantiek.

Daardoor was het moeilijk om precies aan te wijzen wat het ongemak veroorzaakte, zegt de betrokken ambtenaar. “Als jonge vrouw voelde je wel waar het om ging. Hij vroeg ook een paar keer of ik ’s avonds mee een biertje ging drinken, het was op intimiteit gerichte aandacht.”

De gemeentelijke organisatie heeft geen idee hoe om te gaan met de signalen van vrouwen zoals zij. Als ze in 2017 promotie maakt en Ivens haar naar aanleiding daarvan weer een bericht stuurt, besluit ze een melding te doen bij de directeur van de afdeling Wonen. Maar als ze vertelt dat ze ooit met Ivens heeft geluncht, krijgt zij de wind van voren. Dat had ze nooit mogen doen, daarmee zette zij volgens haar directeur immers zelf de weg open naar persoonlijk contact. De vrouw schrikt, voelt zich niet serieus genomen, en besluit het erbij te laten. “Ik kreeg niet het gevoel dat mijn directeur het voor mij op ging nemen richting de wethouder.”

De directeur is inmiddels gepromoveerd naar een andere functie binnen de gemeente. Een leidinggevende binnen de afdeling Wonen, die de signalen van de medewerkers aanvankelijk ook niet serieus nam, zit nog op dezelfde plek.

Informeel imago

Wat ook meespeelt in het onbegrip rond het wangedrag van Ivens, is het informele imago dat hij zichzelf heeft aangemeten. Onder veel medewerkers is er in die jaren bewondering voor de SP-bestuurder die alles anders aanpakt dan zijn voorgangers. Ivens staat al snel na zijn start in 2014 bekend als een progressieve strijder ­tegen vastgoedbazen en het rechtse VVD-kabinet in Den Haag. Hij krijgt veel positieve pers omdat het hem lukte Airbnb te bestrijden en de daling van het aantal sociale huurwoningen te stoppen. Ivens is ook in de Stopera geliefd en gewaardeerd. Toegankelijk en makkelijk in de omgang.

Van de soms stijve omgangsvormen tussen politici en ambtenaren in het stadhuis moet Ivens niets hebben. Een voormalige naaste medewerker van Ivens herinnert zich dat hij probeerde om zo veel mogelijk direct contact te maken met de honderden ambtenaren die onder de wethouder vielen. Onder meer door het instellen van een inloopspreekuur op dinsdagen.

Als Ivens zelf snel iets wil weten, stelt hij die vraag soms niet via de directeur van de afdeling, zoals het hoort, maar zoeken hij of zijn assistenten direct contact met de ambtenaar in kwestie. Dat gaat veel sneller, is de gedachte.

Te pas en te onpas

Het negeren van de hiërarchie zorgt ervoor dat het normaal is dat Ivens te pas en te onpas contact heeft met medewerkers die vele treden lager staan dan de wethouder. Maar de externe onderzoekers wijzen er in hun rapport op dat Ivens voor veel ambtenaren nog wel gewoon de wethouder is, die ver boven hen staat. ‘Gedreven door zijn persoonlijke overtuigingen gaat betrokkene (Ivens, red.) uit van een werkelijkheid zonder hiërarchie die er voor anderen echter vaak anders uitziet.’

De ambtenaar die niet naar Barcelona kon omdat Ivens mee zou gaan, moet in 2017 een presentatie geven bij de politie, waardoor ze niet aanwezig is bij een vergadering met de wethouder. Daarover hebben ze contact. “Hij vroeg mij toen of ik dat sexy vond, mannen in uniform. Toen ben ik boos geworden en heb ik gezegd dat ik hier niet van gediend was en dat ik geen privécontact wilde.”

Voor Ivens waren deze waarschuwingen niet genoeg. Zijn gedrag ging bij andere vrouwen gewoon door. In 2020 wordt er opnieuw een klacht tegen hem ingediend, nadat hij wederom een jonge vrouwelijke ambtenaar had gevraagd iets te gaan doen buiten het stadhuis. Dit soort gebeurtenissen leidt tot geroddel, waarop verschillende vrouwelijke ambtenaren die in de loop van de jaren geconfronteerd zijn met Ivens’ gedrag elkaar opzoeken en besluiten dat het afgelopen moet zijn. Als de gemeente niets doet tegen Ivens, zullen ze dat zelf wel doen, via een officiële melding. Die vier worden in januari 2021 ingediend. Bij zijn aftreden in juli biedt Ivens zijn excuses aan.

Klungelig gedrag van een lompe kerel

Er zijn ook veel medewerkers van Ivens die zeggen dat ze zich niet geïntimideerd voelden door zijn gedrag, hoewel ze zijn hang naar persoonlijk contact wel herkennen. ‘Jammer dat ik je nooit meer zie, ik mis je,’ appte hij een oud-medewerker die al een tijd was vertrokken. Zij zagen het als klungelig gedrag van een lompe kerel, of juist invoelend. “Als je een tijdje niet met hem gewerkt had en je zat weer in een vergadering, zei hij aan het begin altijd even dat hij het fijn vond dat je er weer was. Daar had hij oog voor,” zegt een vrouwelijke ambtenaar.

Dat Ivens aftrad vanwege grensoverschrijdend gedrag, kwam voor veel politici in de Stopera als een verrassing. Hoewel burgemeester Halsema en gemeentesecretaris Peter Teesink hem al in 2019 gewaarschuwd hadden, was het groepje dat hier weet van had zeer klein. De vrouwen die uiteindelijk een officiële melding hebben gedaan tegen Ivens, kregen een half uur voor zijn vertrek een telefoontje. De opluchting was groot.

Voor de ambtenaar die de melding deed, is het te laat. De manier hoe de gemeente met haar geval is omgegaan, was voor haar een reden om ergens anders te gaan werken. “Ik weet niet of ik iemand nu zou adviseren een melding te doen als je dit gebeurt. Je moet stevig in je schoenen staan als je dit wilt doen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?”

De vrouw die bij Ivens kwam lobbyen voor dierenrechten is opgelucht dat ze Ivens’ motieven kent. “Nu weet ik: het kwam niet omdat hij mij zo bijzonder vond. Ik had hier geenszins om gevraagd, hij wist dondersgoed dat hij fout zat. Misschien kickt hij hierop.”

Wilt u reageren of heeft u een tip? Mail naar onderzoek@parool.nl

Verantwoording

Voor dit verhaal is gesproken met tientallen ambtenaren en betrokkenen. Zij wilden alleen praten op voorwaarde van anonimiteit. Hun namen zijn bij de redactie bekend. Het Parool is ook in het bezit van chatconversaties tussen verschillende vrouwen en ­Laurens Ivens. Aan Ivens is meermaals gevraagd om inhoudelijk te reageren. Hij heeft hiervan afgezien.

SP: intern onderzoek niet nodig

Ook nu duidelijk is dat Laurens Ivens niet alleen grensoverschrijdende contacten had met ambtenaren maar ook met mensen van buiten de gemeente, vindt de Amsterdamse SP een intern onderzoek naar het gedrag van Ivens binnen de partij niet nodig. Ivens was meer dan tien jaar leider van de lokale afdeling en leerde zijn huidige echtgenote kennen via de partij. Tijdens de laatste ledenvergadering dienden leden het voorstel in om te inventariseren of Ivens zich ook binnen de SP had misdragen. Maar de lokale partijleiding vindt dat niet nodig. “Onze leden én de professionals binnen de partij kunnen terecht bij twee onafhankelijke vertrouwenspersonen,” zegt fractievoorzitter Erik Flentge. “Het is belangrijk dat iedereen die iets wil melden dat veilig kan doen, dat hebben we onder de aandacht gebracht. Het voorstel voor een apart onderzoek vonden we onzorgvuldig geformuleerd. Een meerderheid van de leden steunde ons daarin.”

Nieuw gemeenteprotocol bij ongewenst gedrag

Managers bij de gemeente hebben naar aanleiding van de zaak-Ivens nieuwe instructies gekregen hoe zij moeten omgaan met integriteitsschendingen als er politici betrokken zijn, laat burgemeester Femke Halsema weten. De meeste integriteitsregels en handleidingen bij grensoverschrijdend gedrag zijn nu voor ambtenaren onderling.

Er komt een nieuw protocol voor wat er moet gebeuren als er een raadslid, wethouder of burgemeester is betrokken bij een integriteitsmelding. Eén van de afspraken is dat bij klachten van ongewenst gedrag door bestuurders direct de burgemeester en de gemeentesecretaris worden ingelicht. Ook wordt het voor ambtenaren makkelijker om signalen van ongepast gedrag anoniem door te geven, zonder dat zij meteen een officiële melding moeten doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden