Plus Achtergrond

Hightechlab ‘klein Petten’ van Amsterdam UMC geopend

Beeld van een PET-scan voor de behandeling van een tumor. De fel oplichtende gebieden zijn tumoren.

Amsterdam UMC heeft een nieuw gebouw waar artsen en chemici alleen van konden dromen. De meest geavanceerde scanners staan daar bij elkaar om ziektes sneller op te sporen.

In het splinternieuwe pand bij het VUmc zijn de vloeren zó dik dat ze scanapparaten van achtduizend kilo kunnen dragen. Hier liggen straks jaarlijks zo’n 120.000 patiënten onder een scanner, hopend dat hun vrees voor kanker, hartproblemen of hersenziekten onterecht is.

Donderdag is het Imaging Center officieel geopend en kwam koningin Máxima langs voor een kort werkbezoek. Een aantal journalisten kreeg eerder al een rondleiding. Zij werden door het hightech­gebouw van vier verdiepingen getroond, stilletjes balend dat ze vroeger niet beter hadden opgelet bij scheikunde. Want hier staan niet alleen de allernieuwste MRI-, CT- en PET-scanners bij elkaar, maar er is ook een laboratorium waar talentvolle chemici uit Rusland, Libanon en Zweden om een werkplek strijden.

Het lab is uitgerust met tien centimeter dikke looddeuren en een rij glazen werkkasten waar werknemers alleen met hun handen in kunnen, zodat ze geen toxische stoffen kunnen inademen. Zo’n 20.000 sensoren in het gebouw houden continu de luchtvochtigheid, temperatuur en brandveiligheid in de gaten. Een schoonmaakster tikte laatst per ongeluk een van die sensoren aan, waarna beveiliging en brandweer binnen enkele minuten ter plaatse waren.

Bunkers

Maar het huzarenstuk bevindt zich in de kelder. Er zijn vier bunkers gebouwd, waarin binnen enkele maanden radioactiviteit wordt opgewekt. ‘Klein Petten’, zeg maar, al werkt de techniek net iets anders.

Guus van Dongen, hoogleraar medische beeldvorming, ontwikkelde tien jaar geleden een methode om geneesmiddelen een klein beetje radioactief te maken. De medicatie licht zodoende op in een PET-scan, waardoor je kunt zien waar die in het lichaam blijven. Idealiter koerst het medicijn recht op de tumor af, maar vijftig tot zestig procent slaat niet aan. Bij bepaalde tumoren is dat percentage nog hoger.

Beeld van een PET-scan na de behandeling van een tumor. De fel oplichtende gebieden zijn tumoren.

Gek eigenlijk, constateert Van Dongen. “We weten steeds meer over ziektes, maar wat geneesmiddelen écht in ons lichaam doen, daarvan hebben we geen flauw benul. We spuiten dure medicijnen in, hopen dat de patiënt geen roze vlekjes of andere nare bijwerkingen krijgt, en hopen vervolgens dat de ziekte als vanzelfsprekend weggaat. Alsof je Amsterdam inrijdt zonder navigatie.”

Vandaar dus zijn idee voor de radioactieve tomtom. Met deze techniek worden nieuwe medicijnen efficiënter en goedkoper ontwikkeld, verwacht hij. Bovendien weten patiënten straks sneller of een kuur aanslaat.

Beveiliging

Niet alle farmaceuten zijn happig op zijn vondst. De scans kunnen namelijk aantonen dat een middel waarin al miljarden zijn geïnvesteerd, niet aanslaat. Helaas, weggegooid geld.

Het tij lijkt inmiddels gekeerd. Het Imaging Center wordt steeds vaker benaderd door internationale farmaceutische bedrijven die al in een vroeg stadium willen weten hoe kansrijk hun geneesmiddel is.

Tijdens de rondleiding kan het journaille de kelder ongestoord bezichtigen, maar binnenkort – als de vier deeltjesversnellers de eerste radioactiviteit opwekken – geldt een zwaar beveiligingsbeleid. Bij de ingang komen camera’s, beveiligers en speciale pasjes voor een identiteitscontrole. De marechaussee controleert de pakketjes met radioactieve producten, die in groten getale naar ziekenhuizen in binnen- en buitenland worden gestuurd. De zendingen per vliegtuig worden extreem goed beveiligd om ongelukken of terreurdaden te voorkomen.

In de kelder worden straks dagelijks producten (isotopen) gemaakt om tumoren op te sporen. De bestseller is ‘radioactief suikerwater’. Wanneer dit bij een kankerpatiënt wordt ingespoten, wordt het stofje opgenomen door alle onderdelen in het lichaam die veel energie gebruiken, zoals organen of een tumor die snel groeit. Zo ziet de arts precies waar de kanker – of uitzaaiing – in het lichaam zit.

De meeste isotopen worden nu nog gemaakt in Petten, maar de kernreactor is aan vervanging toe. Minister Bruno Bruins (medisch zorg) liet afgelopen zomer weten dat het kabinet voldoende particuliere financiers heeft gevonden voor de bouw van een nieuwe reactor, maar dat stelde de nucleaire geneeskundigen niet gerust. Zij maken zich zorgen over de betaalbaarheid en beschikbaarheid van medische isotopen in de komende jaren. Van Dongen wil zich niet in die gevoelige politieke discussie mengen. “Wij hebben alvast voorzorgsmaatregelen genomen. Laat ik het daarbij laten.”

Miljoenenproject

Het Imaging Center heeft bijgedragen aan de fusie tussen het VUmc en het AMC tot het Amsterdam UMC (2018), zegt initiatiefnemer Guus van Dongen. Het futuristische gebouw kost 80 miljoen euro, waarvan 15 miljoen is voortgekomen uit subsidies. Zo staken de gemeente Amsterdam, de Europese Unie en het ministerie van Economische Zaken geld in het Imaging Center.

“Hun eis was toegankelijkheid van zorg voor patiënten,” aldus Van Dongen. “Vanuit het streven naar de concentratie van faciliteiten en kennis zijn de fusieplannen voortgekomen.”

Ook onderzoekers van bijvoorbeeld het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis en het Nederlands Herseninstituut – allebei uit Amsterdam – kunnen gebruikmaken van het Imaging Center.

De bouw van het Imaging Center wil niet zeggen dat het AMC en andere Amsterdamse ziekenhuizen hun afdeling radiologie verliezen. Scans zijn in de huidige geneeskunde zo belangrijk dat geen hospitaal zonder röntgenapparatuur, MRI- of CT-scanners kan. De faciliteiten van Imaging Center zijn echter specialistischer.

Jop van Kempen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden