Plus Adieu aardgas

Het is even wennen, zo'n warmtepomp

Waarop draait straks in Amsterdam de verwarming als cv-ketels en gaskachels uit de gratie raken vanwege het klimaat? Vandaag: de warmtepomp.

De warmtepomp in actie Beeld ANP

Als één ding symbool staat voor de ingrijpende verbouwing die Nederland staat te wachten als het klimaatneutraal wil worden, dan is het wel de warmtepomp. "Opeens wordt die als boosdoener gezien," zegt Cees Mager, met zijn Amsterdamse bedrijf Triple Solar leverancier van een speciaal soort warmtepomppanelen.

"Ik denk dan: het is maar een apparaat, hoor." Tuurlijk, hij begrijpt het wel: onbekend maakt onbemind. "Toen de eerste auto het dorp in kwam rijden, werd die ook als een enorme bedreiging gezien. Terwijl het gewoon een omgebouwde koets was."

Pas vorig jaar hoorde de grote massa voor het eerst over deze moderne, maar mysterieuze verwarming. Toen presenteerden de installatiebranche, de energiebedrijven en de milieu­beweging het voorstel om al in 2021 geen klassieke cv-ketels meer te verkopen. Het alternatief: de warmtepomp. En o ja, die kost zo'n 10.000 euro.

Sindsdien wordt het apparaat met argusogen gevolgd. Als Janine Abbring, presentator van Zomergasten, tweet dat ze met oordoppen moet slapen vanwege haar lawaaiige warmtepomp, dan haalt dat meteen De Telegraaf, evenals wanneer 'early adopters' niet tevreden zijn, omdat hun huis hartje winter niet warm te krijgen is.

Het is even wennen, beaamt Mager. "Het is niet als een cv-ketel met een thermostaat, die ­reageert alsof je vol gas geeft op de Autobahn."

De warmtepomp werkt heel geleidelijk met temperaturen van hooguit zo'n 30 graden, daarom is het elektrische apparaat - dat als een omgekeerde koelkast warmte wint uit de buitenlucht of uit de bodem - zo zuinig.

Dan moet het huis wel goed geïsoleerd zijn; daar komt de vergelijking met een koelkast ook weer om de hoek ­kijken.

Honderd meter diepte
Niet elke woning is zomaar geschikt voor een warmtepomp. Die werkt nog het best met vloerverwarming. Wie zich slecht laat adviseren en bijvoorbeeld de radiatoren van de centrale verwarming laat hangen, komt van een koude kermis thuis. "Je moet er anders mee omgaan. Je kunt niet op vakantie gaan en de temperatuur op 15 graden zetten en verwachten dat het na thuiskomst in een uurtje weer 20 graden is."

Toch is het, als je het Mager vraagt, op de lange duur bijna overal de beste oplossing. En ja, dus ook in de grote stad. Dat klinkt onwaarschijnlijk. Een warmtepomp haalt zijn warmte uit de bodem of uit de lucht en in beide gevallen lijkt dat met veel bewoners dicht op elkaar vragen om problemen.

In de bodem moet geboord worden naar een diepte van minstens honderd meter en daarvoor is in de stad vaak geen plek. Als de warmte uit de buitenlucht moet komen, is een ventilatorachtige buitenunit nodig en die kan geluidsoverlast geven.

Beeld Jet de Nies/Het Parool

Bloemen op de ramen
Dan is er nog het stroomnet, dat niet overal opgewassen is tegen zoveel elektrische verwarming dicht op elkaar. Netbeheerder Alliander houdt voor 2050 rekening met een vervijfvoudiging van het elektriciteitsverbruik en met overbelasting in delen van Amsterdam door alle zonnepanelen, warmtepompen, elektrische ­auto's en datacenters.

Daar is het Triple Solar ook om begonnen: een warmtepomp maken zonder dat een boorput of buitenunit nodig is. In plaats daarvan levert ­Mager warmtepomppanelen die op het dak niet alleen zonnestroom opwekken voor de warmtepomp, maar ook dag en nacht warmte winnen uit daglicht, zonlicht en de buitenlucht.

In Heerhugowaard wordt binnenkort een wijkje van 31 eengezinswoningen opgeleverd dat hiermee wordt verwarmd. En zelfs in de stad, met weinig dakoppervlak per persoon, is het gelukt. In Amsterdam hebben aan de Bilderdijkkade 11 nieuwe appartementen de warmtepomppanelen gekregen.

Dan gaat het dus toch weer om nieuwbouw. Maar hoe moet de bestaande en soms ronduit ouderwetse bebouwing over op duurzame verwarming? Mager houdt vol: alleen voor de grachtengordel, tere en tochtige monumenten, lijkt de warmtepomp hem geen optie. Voor de rest van de stad wel, om te beginnen buiten de ring.

"Doe het dan eerst eens met een hybride warmtepomp," zegt hij. Dat is een kleinere warmtepomp, die het grote delen van het jaar prima kan bolwerken en dus zo'n 50 tot 70 procent kan besparen. In echt winterse weken springt de cv-ketel bij. Die is meteen het vangnet zolang de isolatie nog niet afdoende is, om teleurstelling te voorkomen.

Daar zit volgens Mager ook het verschil met zonnepanelen, die hun weg naar de massa allang hebben gevonden. "Als die niet optimaal werken, heeft dat geen invloed op het comfort. Want dat willen mensen niet. Niemand wil terug naar de ­jaren vijftig met bloemen op de ramen."

Diederik Samson
Ook Diederik Samsom, die bij het Klimaat­akkoord de gesprekken leidde over de gebouwde omgeving, nuanceerde onlangs de rol van de warmtepomp na zijn eerste enthousiaste reactie op de bijna-doodverklaring van de cv-ketel.

In december zei Samsom dat de warmtepomp pas voldoet in 'hysterisch goed' geïsoleerde woningen, zoals nieuwbouw en 'bijna-nieuwbouw'. Ook hij noemt de hybride warmtepomp als tussenstap voor woningen die eerst verbouwd moeten worden voordat ze van het gas af kunnen.

De warmtepomp is wat hem betreft nog lang niet uitontwikkeld. In het Vakblad Warmtepompen daagde hij de branche uit om een stille, compacte, Nederlandse warmtepomp te ontwikkelen als alternatief voor de apparaten die worden ontwikkeld in Azië, waar geluid minder een rol speelt.

'Ooit hebben we in Nederland een koe ontwikkeld die zowel compact is als veel melk geeft. Die koe is kleiner dan soortgenoten in Afrika of Zuid-Amerika. Zo'n doorbraak hebben we ook bij de warmtepomp nodig.'

Warmtepomppanelen
Over Amsterdam zei Samsom dat misschien wel 60 procent van de woningen geholpen is met een aansluiting op het warmtenet. In steden, met veel huizen dicht op elkaar, liggen collectieve oplossingen meer voor de hand.

Een combinatie kan trouwens ook. Een warmtenet dat restwarmte van een datacenter, aquathermie of een retourleiding aanvoert, kan voor de hele buurt tegelijk worden opgekrikt door een industriële warmtepomp. Dat is bijvoorbeeld de bedoeling in de Watergraafsmeer. Mager heeft het niet zo op zulke warmtenetten. Zie het als een transportmiddel, zegt hij, de warmte moet toch ergens anders vandaan komen.

Ook rond de warmtepomp houdt hij het voor mogelijk dat er collectieve oplossingen komen. In Haarlem ontwikkelt hij voor een buurt van 900 huishoudens nu een warmtenet dat gevoed wordt door warmtepomppanelen. Eerst doet hij dat als simulatie, samen met TU Delft.

"Woningen uit de jaren dertig hebben, omdat ze kunnen putten uit elkaars warmte, elk maar vier ­panelen nodig." In hun eigen tempo kunnen ze, met betere isolatie, één voor één over op de warmtepomp. Of denk aan de Bilderdijkkade. Daar delen elf appartementen in twee panden één grote warmtepomp en honderd warmte­panelen.

Zonder gas

Stadsverwarming, warmtepomp of andere duurzame alternatieven voor de cv-ketel en de gaskachel. De ­actuele opties, in zeven afleveringen.

1. Groengas
2. Aquathermie
3. Zonnewarmte
4. Restwarmte van datacenters
5. Geothermie
6. De warmtepomp
7. Routekaart voor een stad zonder gas

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden