PlusAchtergrond

Het coronavirus legde de stad tijdelijk het zwijgen op

In opdracht van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid legde Arnoud Traa de afgelopen maanden het door corona veranderde geluid van Amsterdam vast. ‘Als je goed luistert, kun je de verhalen horen.’

Beeld Mathilde Bindervoet

Stilte in de stad. In de eerste week van de lockdown stond Arnoud Traa op vrijdagmiddag met zijn opnameapparatuur op de Dam en hij hoorde niets. Nou ja, bijna helemaal niets. “Ik hoorde alleen het tikken van het stoplicht. Het was onwerkelijk stil op een plek waar normaal heel veel geluid wordt gemaakt. Ik weet dat veel mensen hebben genoten van de tijdelijke rust in de stad, maar ik vond het niet prettig. Ik had de indruk dat ik met de stilte het geluid van een catastrofe vastlegde.”

Sinds de uitbraak van corona is Traa elke vrijdagmiddag in de stad te vinden. In opdracht van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid legt hij op een tiental vaste plekken gedurende zes minuten het geluidsdecor vast. Inmiddels is op de meeste locaties duidelijk te horen dat de binnenstad weer tot leven is gekomen. “Ik ben met Beeld en Geluid in overleg hoe we ermee doorgaan,” zegt Traa. “Met corona zijn we nog niet klaar, maar het is op sommige plekken bijna niet meer te horen.”

Passerende snowboarder

Geluid is het werkterrein van Traa, die als sound designer met zijn bedrijf De Auditieve Dienst altijd op zoek is naar geluiden voor films, documentaires en kunstprojecten. “Mijn oren staan altijd aan,” zegt de Amsterdammer. “Ik ben gespitst op bijzondere geluiden. Ik heb thuis een database met duizenden opnames die overal vandaan komen. Ik ga naar Oostenrijk om het geluid van een passerende snowboarder op te nemen. De resultaten worden gebruikt in allerlei producties.”

Voor de opdracht van Beeld en Geluid heeft Traa een opmerkelijke uitrusting: een rode sportfiets met op het stuur drie microfoons met windkappen die veel weg hebben van een grijze bontmuts. De kabels van de microfoons lopen via een soort dunne stofzuigerslang naar de tas met een professionele recorder. Met deze mobiele geluidsstudio fietst Traa op vrijdagmiddag van de ene naar de andere locatie in de binnenstad om elke week rond dezelfde tijd het geluid vast te leggen.

Hoe dat in zijn werk gaat, maken we mee bij de Oude Kerk, een van de tien uitgekozen plekken. De recorder gaat aan en de stad verandert in een verzameling geluiden. Voetstappen van voorbijgangers, de motor van een vrachtwagen aan de overkant van de gracht, het carillon van de kerk, het geroezemoes van de klanten in de theetuin, de te luide stemmen van vier toeristen in korte broek die zich verheugen op een weekeinde in Amsterdam, een roepende vogel in de lucht, et cetera.

Als de zes minuten voorbij zijn, spreekt Traa nog in wat hem is opgevallen. Onderdeel van de opdracht is dat hij elk fragment voorziet van een korte bijsluiter over de omstandigheden waaronder de opname is gemaakt. “Dat is misschien nog wel meer werk dan het maken van de opnamen,” vertelt hij. “Het is lastig om goed onder woorden te brengen wat een fragment onderscheidt van de andere. Maar de opnamen gaan straks het archief in en dat moet wel een beetje netjes gebeuren.”

Drama achter de rust

Ook de omgeving van de Oude Kerk was stil in de voorbije maanden. Ook hier proeft Traa het drama achter de rust. “De sekswerkers mogen sinds deze week weer werken. Het toerisme komt enigszins op gang, maar van grote drukte is geen sprake. Er is de afgelopen jaren veel geklaagd door de buurt over de overlast, maar je kunt je ook afvragen wie in dit gebied de oudste rechten heeft, de sekswerkers of de bewoners. Dat verhaal kun je terughoren in het geluid, als je goed luistert.”

De vaste laatste halte tijdens de wekelijkse nu weer luidruchtige omgang is het Centraal Station. Ook daar was het na het afkondigen van de lockdown enkele weken onwaarschijnlijk stil, vertelt Traa. “Alle perrons waren helemaal leeg. De spreeuwen en de duiven waren ook vertrokken nu er geen halve broodjes te vinden waren. Het was een buitenkans om een keer het geluid van een binnenrijdende trein te kunnen op­nemen zonder huilende baby of omroepberichten op de achtergrond.”

Ondanks alle geluiden is Amsterdam geen lawaaiige stad, vindt Traa. “Ik kom voor mijn werk geregeld in Los Angeles. Dat is echt een heel ander verhaal. Amsterdam heeft z’n parken waar het relatief rustig is, en er zijn nog best stille plekken te vinden. Ik was laatst op het Begijnhof aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Ik hoorde in de verte de tram over het Spui rijden, maar dat was het. In Los Angeles hoor je waar je ook bent dag en nacht een zware brom van het verkeer.”

Heeft de geluidenjager favoriete geluiden in de stad? “Amsterdam heeft zijn bekende soundmarks, zoals het carillon op de Dam. Als je geblinddoekt naar de Dam bent gebracht, weet je toch waar je bent. Heel Amsterdams vind ik het geroezemoes van mensen op de terrassen. En het zoemen van de elektrische wagentjes van de pakketbezorgers.” Geluid hoeft niet bijzonder te zijn om te bekoren. “Het geluid van een kopje dat op een terras op een schoteltje wordt neer­gezet, daar geniet ik extra van nu we weer onder de mensen kunnen zijn.” 

Welk geluid hoort bij de stad?

Het klokkenspel van de Westerkerk, de halsbandparkieten in het Oosterpark, het juichen na een doelpunt in de Arena: welke geluiden horen helemaal bij Amsterdam? Laat het ons weten. Dat mag per mail met omschrijving en toelichting naar ­hetgeluidvandestad@parool.nl maar mooier nog: met een opname van het geluid, graag met naam, tijd en plaats. Het mag een geluid zijn waar u gelukkig van wordt, maar ook een geluid waar u horendol van wordt.

Zomerserie

Hoe klinkt Amsterdam? En hoe gaan Amsterdammers om met die dagelijkse kakofonie? In deze serie verdiepen we ons in het geluid van deze mooie maar luidruchtige stad.

1.De stilte van de stad in tijden van corona

2.De beleving van geluid zit tussen de oren

3.Ook een zeeleeuw moet zich aan de regels houden

4.Wat lawaai doet met de gezondheid

5.Slimme technologie als wapen tegen geluidhinder

6.Oude geluiden zijn vertrouwde geluiden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden