PlusAchtergrond

Heksenjacht op jongens na mishandelen oudere fietser: ‘Speel niet voor eigen rechter’

Op sociale media is een heksenjacht ontstaan op de twee jongemannen die ervan verdacht worden een oudere man in Amsterdam van zijn fiets te hebben getrapt.

De jongens op de scooter schoppen de fietser tijdens het inhalen keihard onderuit.Beeld Videostill Dumpert

Duizenden mensen verspreiden op Facebook, Twitter en Instagram de persoonsgegevens van de verdachten en die van hun familieleden. De politie roept de ‘jagers’ op om niet voor eigen rechter te spelen. Het filmpje zou ergens in Amsterdam gemaakt zijn.

Dit gebeurt echter wel al op grote schaal. Onder de Facebook-berichten van alle grote Nederlandse nieuwssites worden massaal de persoonsgegevens, foto’s en namen van werkgevers gedeeld. Tienduizenden mensen doen hier aan mee. Zo wordt zelfs de gemeente Amsterdam, de vermeende werkgever van de moeder van een van de verdachten, opgeroepen om in actie te komen. En op Instagram worden de verdachten en hun ouders zelfs met de dood bedreigd.

‘Lieve mensen, verlaag je niet naar zijn niveau met geweld en racisme, maar laat hem viral gaan, zodat mensen en zijn familie zien wat voor persoon hij is,’ schrijft een van de ‘jagers’ op Facebook. Zijn bericht is ruim vijfhonderd keer gedeeld. ‘Laten we zijn moeder trots op hem maken. Dan kunnen wij ook lachen om zijn leed.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Een van de massaal gedeelde berichten.Beeld Facebook

Sinds maandagochtend circuleert er een heftig Snapchat-filmpje op internet waarop te zien is hoe twee jongens op een scooter een oudere fietser van achteren naderen, inhalen en tijdens het passeren tegen zijn fiets trappen. Daarna kijken ze lachend achterom en is te zien hoe de man over de kop vliegt en met een flinke smak op het fietspad terechtkomt. Na speurwerk hebben agenten een van de daders weten aan te houden. 

Naar de andere dader wordt nog gezocht. Zijn identiteit raakte snel bekend doordat het filmpje van zijn ‘stories’ op Snapchat gekopieerd werd. Hierdoor stonden zijn accountgegevens erbij vermeld. In een bericht op Instagram laat hij weten zich dinsdag bij de politie te melden. ‘Ik meld me wel voor jullie. Ik ben er niet trots op.’ Als hij had geweten dat de fietser een oudere man betrof, had hij het niet gedaan, stelt hij. ‘Nogmaals excuses.’

Verzachtende omstandigheden

Dat nu ook familieleden van verdachten worden lastiggevallen, vindt de Amsterdamse politie een stap te ver gaan. “Wij roepen de mensen die aan deze heksenjacht meedoen op om te stoppen met het verspreiden van deze privacygevoelige gegevens.” De woordvoerder begrijpt dat de zaak bij heel veel mensen heftige emoties oproept, maar door de betrokkenen aan de schandpaal te nagelen, bereiken ze volgens hem alleen maar een tegenovergesteld effect. “Dit kan als gevolg hebben dat er verzachtende omstandigheden voor de verdachten gaan gelden.”

Met het slachtoffer gaat het naar omstandigheden goed, vertelt de woordvoerder. De man heeft aan de valpartij enkele kneuzingen overgehouden. Hij heeft aangifte gedaan van mishandeling. Op verdere details van het onderzoek kan de politie niet ingaan.

Niet nieuw

Voor de politie is een heksenjacht van deze omvang niet nieuw. In september 2018 werden vele grappenmakers van het stintdrama in Oss ook al aan de schandpaal genageld. “Op sociale media denken mensen dat ze ‘veilig’ kunnen reageren en zomaar alles kunnen en mogen zeggen,” reageerde een politiewoordvoerder toen. “De toon waarmee dit gebeurt wordt ook steeds harder. Denk alsjeblieft even na wat je doet of schrijft als reactie. Dit kan een enorme impact op slachtoffers, familie of bekenden hebben.”

Voor mensen die meedoen aan een online heksenjacht hebben experts geen goed woord over. “Deze mensen stoken elkaar op en geven elkaar het gevoel alsof zo’n jacht rechtvaardig is, dat ze hiermee het juiste doen,” aldus mediahoogleraar Jan van Dijk van Universiteit Twente. “Er zit geen rem op deze jacht, dat is gevaarlijk.”

Waarom zou je zoiets doen?

Een oudere man van zijn fiets af trappen: waarom doe je zoiets en waarom zou je het filmen en op Snapchat zetten? ‘Het gaat in tegen de morele logica, en dat is ook de bedoeling van de daders.’

Socioloog Don Weenink, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, is expert op het gebied van straatgeweld. Hij bekeek honderden filmpjes van gevechten en spitte 150 juridische dossiers door in zijn onderzoek naar hoe gevechten ontstaan en verlopen.

De twee scooterrijders die een man van zijn fiets af schoppen plaatsen zich hiermee bewust buiten de morele orde. “Op het moment dat ze het doen denken ze niet na over de consequenties, het gebeurt vaak impulsief,” zegt Weenink. “De meeste mensen kunnen niet begrijpen waarom je zoiets doet, en er zit ook geen logica in, behalve onvoorspelbaarheid en dominantie laten zien. Die jongens weten dat hun filmpje door vrijwel iedereen zal worden afgekeurd, maar het is ze te doen om het denkbeeldige publiek dat zich ook buiten de orde plaatst of dat die beelden sensationeel vindt.”

Weenink onderscheidt in zijn onderzoek naar straatgeweld twee soorten gevechten. De een is gericht op strijd, de ander op vernedering. “Het filmpje van de man die van zijn fiets wordt getrapt, past meer bij het idee van ‘vernederingsspel’, of zoals ik het ook noem: ‘performing badness’. Niet voor niets kiezen ze een onschuldig en kwetsbaar slachtoffer. Dit zie je vaker bij jongeren. Het gaat hier om de totale vernedering van het slachtoffer, meestal is er sprake van een ongelijke strijd of als er sprake van is, is deze op voorhand al gewonnen. Denk aan het slaan of schoppen van mensen die al op de grond liggen. Dat tonen van gemeenheid gaat in tegen de algemene morele logica, maar de daders willen er vaak mee laten zien dat zij de baas zijn in de publieke ruimte: ‘onze wil is hier wet’.”

Roelf Jan Duin

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden