PlusAchtergrond

Heeft Amsterdam een te grote vinger in de pap bij de Metropoolregio?

Een nieuwe organisatie moet de Metropoolregio Amsterdam meer slagkracht geven. De voorstellen krijgen veel steun, maar er is ook kritiek, bijvoorbeeld over de dominante rol van Amsterdam.

Burgemeester Femke Halsema Beeld Hollandse Hoogte
Burgemeester Femke HalsemaBeeld Hollandse Hoogte

De rups moet een vlinder worden, schreef voormalig telecomtycoon Ben Verwaayen een jaar geleden in zijn advies voor een nieuwe opzet van de Metropoolregio Amsterdam, het samenwerkingsverband van 32 gemeenten en twee provincies. Het advies was een oproep tot actie: kies voor een paar prioriteiten, maak de samenwerking minder vrijblijvend en zorg voor een bestuur onder leiding van de burgemeester van Amsterdam dat een koers kan uitzetten. En: doe het snel. Verwaayen dacht zelf aan een overgangsperiode van twee maanden.

Te voortvarend

Dat laatste bleek iets te voortvarend, maar bijna een jaar later worden wel degelijk de contouren zichtbaar van een Metropoolregio Amsterdam 2.0. In overleg met de gemeentebesturen wordt momenteel de laatste hand gelegd aan een nieuwe opzet die het samenwerkingsverband meer daadkracht en draagvlak moet geven. Daarbij horen ook nieuw geformuleerde ambities. In 2050 moet de regio op de kaart staan als een metropool van grote klasse met menselijke maat, een wereldstad die internationaal tot de top behoort.

Daar kan niemand tegen zijn, en toch wordt het getimmer en gezaag aan een nieuwe organisatie in veel gemeenten met argusogen bekeken. Met name in de gemeenteraden leeft de vrees dat de nieuwe daadkracht in de regio ten koste gaat van het zelfbeschikkingsrecht van de afzonderlijke gemeenten. “De grote angst is dat wij als raadsleden de controle verliezen,” zegt Jan Slingerland, fractievoorzitter van Hart voor Hilversum. “Wij zijn gekozen volksvertegenwoordigers. Er is niemand die een stem heeft uitgebracht op een regionaal bestuur.”

Glazige blik

De spreker behoort tot de raadsleden die de ontwikkelingen binnen de metropoolregio al jaren volgen. Er zijn nogal wat volksvertegenwoordigers die niet eens de moeite nemen om de post van de MRA te openen, maar Slingerland bezoekt onder meer twee keer per jaar een vergadering van raadsleden uit de regio. “Ik doe dat zonder mandaat. Ik beschouw mij als een verbindingsofficier: ik wil weten wat er speelt en dat kunnen bespreken met mijn collega-raadsleden. De reacties wisselen. De een hoort mij welwillend aan, de ander krijgt meteen een glazige blik in de ogen.”

De democratische legitimiteit is een van de argumenten van de tegenstanders van een sterk regionaal bestuur. Een andere is de dominante positie van Amsterdam, waar een derde van het aantal inwoners van de 32 gemeenten is gehuisvest. In de Gooi- en Eemlander verscheen eerder dit jaar een cartoon van burgemeester Femke Halsema die, in generaalsuniform op een tank, wordt tegengehouden door een inwoner van het Gooi met een plastic tasje. Slingerland: “Ik denk er zelf wat genuanceerder over, maar dit is wel een beeld dat bij veel mensen leeft.”

Koerswijziging stadsbestuur

De groeiende invloed van Amsterdam zorgt in de hele regio voor gefronste wenkbrauwen. Met enige verbazing is de koerswijziging van het stadsbestuur waargenomen. Na het aantreden van het nieuwe college liet Amsterdam nog weten dat de wethouders te druk waren om de vergaderingen van de regiemetropool persoonlijk bij te wonen. Nu zet de hoofdstad plots vol in op de regionale samenwerking onder haar leiding, op voorstel van adviseur Verwaayen.

Heeft Amsterdam de regionale samenwerking herontdekt als vehikel om haar belangen veilig te stellen? “Amsterdam en de regio kunnen niet zonder elkaar,” zegt Romkje Mathkor van GroenLinks in Zaanstad. “Of het nu gaat om wonen, werken, verkeer, toerisme of recreatie: de stad en de buurgemeenten hebben elkaar nodig. De Amsterdamse dominantie roept wel de vraag op of wij nog iets te vertellen hebben,” aldus Mathkor die een motie om het Amsterdamse overwicht te verkleinen vorige week op het nippertje zag worden weggestemd in de Zaanse raad.

Hetzelfde lot was een vergelijkbare motie beschoren die in september in het provinciebestuur in stemming werd gebracht. Maar ook in de statenvergadering wordt kritisch gekeken naar de grote invloed van Amsterdam. Namens de VVD wees Miriam van Meerten op de ambtelijke ondersteuning van de MRA. Die wordt door de deelnemende gemeenten geleverd, naar rato van het aantal bewoners. De indruk kan ontstaan, aldus Van Meerten, dat de grootste gemeente op die manier onevenredig veel invloed kan uitoefenen op projecten.

Vinger aan de pols

In Amstelveen is Jacqueline Solleveld Olthof van Burger Belangen Amstelveen een van de raadsleden die zich intensief bezighouden met de regionale samenwerking. “De meesten zien het belang van samenwerking,” vertelt ze. “De ontwikkelingen houden niet op bij de grens van Amstelveen. Tegelijkertijd ziet iedereen ook dat de invloed van Amsterdam enorm groot is. Het is belangrijk om een vinger aan de pols te houden, zodat we in de raad niet worden overvallen door een voorstel waar we eigenlijk geen nee meer tegen kunnen zeggen.”

Als voorbeeld noemt Solleveld de zogeheten verstedelijkingsstrategie, een masterplan voor de bouw van honderdduizenden woningen en de bijbehorende infrastructuur. “Dat is een enorme opgave die alleen maar in regionaal verband kan worden aangepakt. Alle gemeenten gaan daarmee te maken krijgen. Het is voor ons van belang om tijdig te weten wat er op ons afkomt. Alleen op die manier kunnen we iets van regie houden. De democratie ligt hier, in onze eigen raad, en niet bij een vergadering van bestuurders in een kantoor op de Zuidas.”

Netwerk

Samen met raadsleden uit de regio heeft Solleveld vier jaar geleden het initiatief genomen voor een zogenoemd raadsledenplatform, een netwerk dat samen onder meer de besluitvorming over regionale ontwikkelingen in de gaten houdt. “Dat werkt heel goed, ook omdat we als deelregio een gemeenschappelijk belang hebben. De groei van Schiphol bij voorbeeld, dat raakt ons hier allemaal. We houden elkaar op de hoogte en koppelen dat terug naar de raad. De wethouders trekken inmiddels ook aan de bel als er iets te melden valt.”

Zo ontstaat er een samenwerkingsverband binnen het samenwerkingsverband. Het is noodzakelijke bundeling van krachten, stelt Jan Slingerland in Hilversum, ook als tegenwicht tegen de grote stad Amsterdam. “Het gevaar van regionale samenwerking is de aanpak van verdeel en heers. Het is voor een grote speler als Amsterdam niet moeilijk om kleinere gemeenten tegen elkaar uit te spelen. Het antwoord daarop is blokvorming: samen optrekken om de belangen van de regiogemeenten te behartigen. Alleen op die manier kunnen we tegenwicht bieden.”

Wat is de Metropoolregio?

De Metropoolregio Amsterdam bestaat uit 32 gemeenten en twee provincies die op basis van vrijwilligheid met elkaar samenwerken. Ook de Vervoerregio valt onder de MRA. In de nieuwe opzet wordt burgemeester Femke Halsema van Amsterdam de voorzitter van het dagelijks bestuur. Collega Franc Weerwind van Almere is de beoogd voorzitter van de algemene vergadering van een dertigtal burgemeesters, wethouders en gedeputeerden. Daarnaast zijn er zeven platforms voor wethouders over thema’s als economie, mobiliteit, bouwen en wonen en duurzaamheid. Twee keer per jaar komt een raadtafel bijeen met afgevaardigden van gemeenteraden en Provinciale Staten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden