PlusAchtergrond

Halsema wil ook online relschoppers de pas kunnen afsnijden

Op straat hebben burgemeesters veel macht om de orde te handhaven, maar online nauwelijks. Burgemeester Femke Halsema wil haar bestaande bevoegdheden in Amsterdam virtueel gaan inzetten, deskundigen zien kansen.

Burgemeester Halsema wil ook online meer gaan handhaven om onrust op straat te voorkomen. Beeld ANP
Burgemeester Halsema wil ook online meer gaan handhaven om onrust op straat te voorkomen.Beeld ANP

Corona heeft duidelijk gemaakt hoeveel macht burgemeesters eigenlijk hebben. Samenscholingen, afstandsregels en demonstraties: burgemeesters zijn in de meeste gevallen het bevoegde gezag om de maatregelen van het kabinet ten uitvoer te brengen.

Maar de maatschappelijke onrust die de coronacrisis veroorzaakt, laat ook zien hoe weinig regels er zijn om onrust online te bestrijden. Of het nu gaat om het oproepen tot rellen bij het ingaan van de avondklok, of het koffiedrinken – illegale demonstraties – op het Museumplein: pas als er problemen ontstaan, mogen burgemeesters optreden.

Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam wil haar gezag ook kunnen aanwenden om online de orde te handhaven. Dat moet voorkomen dat de virtuele onrust realiteit wordt. Halsema kijkt onder meer naar de bestrijding van seksuele intimidatie van vrouwen en meisjes, bijvoorbeeld als op een school iemands privéfoto’s ongewenst worden gedeeld.

“We doen op dit moment een verkenning naar de mogelijkheden om het bestuurlijk instrumentarium online in te zetten,” zei Halsema onlangs tijdens een debat in de raad.

Project X

Het aantal gebieden waar burgemeesters online actief kunnen zijn, is veel groter, zegt Willem Bantema, docent-onderzoeker cybersafety aan de NHL Stenden Hogeschool. “Na de rellen rond Project X in Haren in 2012 was er veel aandacht voor dit onderwerp, sindsdien is er weinig veranderd,” zegt hij. “Een bestuurder zou iets moeten kunnen doen als de openbare orde verstoord wordt, ook al is dat online.”

Volgens Marco Zannoni van veiligheidsinstituut COT is het belangrijk dat burgemeesters gaan laten zien dat er online ook grenzen zijn.

“Project X was nog bedoeld als feestje, tegenwoordig kun je online bijna ongestraft oproepen om de wet te overtreden,” aldus Zannoni. “Het wordt tijd dat burgemeesters iemand kunnen verbieden om berichten te plaatsen, of op een bepaald sociaal medium actief te zijn.”

Realiteit

Het verschil tussen de virtuele wereld en de realiteit is nu enorm. Burgemeesters kunnen al jaren hooligans een meldplicht opleggen tijdens een voetbalwedstrijd, drugsdealers aanpakken via een gebiedsverbod of zelfs een gedwongen verhuizing bevelen als iemand voor onrust zorgt in een wijk. Maar bij online misdragingen kan alleen de politie ingrijpen, en dan vaak nog als het leed al geschied is.

De bestaande bevoegdheden van burgemeesters, vastgelegd in de gemeentewet en de APV (Algemene Plaatselijke Verordening), de lokale regelgeving, bieden ruimte om ook in het online domein van kracht te zijn. “Waarschijnlijk,” zegt advocaat Mariëtta Buitenhuis, voor advocatenkantoor AKD gespecialiseerd in bestuursrechtelijke handhaving. “Wel moet aangetoond worden dat de gebeurtenis leidt tot een fysieke verstoring van de openbare orde of een ernstige vrees daarvoor.” Buitenhuis doet onderzoek naar de mogelijkheid voor burgemeesters om een internetverbod op te leggen. Daarmee kan een inwoner tijdelijk verboden worden om berichten op een socialemediaplatform zoals Twitter of Snapchat te plaatsen.

Niet onbegrensd

Bantema wijst op een haatprediker die door de gemeente Den Haag een gebiedsverbod kreeg opgelegd, zodat hij niet meer kon preken in de moskee, maar op internet vrolijk doorging. Of als er op een school onder leerlingen een seksvideo van een klasgenoot rondgaat. In dat geval vindt de overtreding online plaats, maar is de onrust die ontstaat ook offline merkbaar. In dat geval moet er ruimte zijn voor de burgemeester, zegt Bantema. “De crux is dat je aannemelijk moet maken dat virtuele uitingen tot fysieke effecten leiden. Als je dat kunt onderbouwen, is het maar de vraag of je nieuwe wetgeving nodig hebt.”

Buitenhuis schat in dat burgemeesters met digitale maatregelen ook iets kunnen doen aan ‘pedojachten’, waarbij mensen gezamenlijk vermeende pedoseksuelen mishandelen, of aan de stelselmatige bedreiging van politici. “Je moet niet de illusie hebben dat burgemeesters alles kunnen voorkomen en hun bevoegdheid onbegrensd is. Maar dit is wel een signaal dat misdragingen niet straffeloos blijven.”

De snelste manier om duidelijkheid te krijgen over de online macht van burgemeesters is door regels in te voeren via de APV. Na de eerste boetes kunnen rechters toetsen hoeveel ruimte de wet biedt voor online handhaving, of dat er nieuwe landelijke wetgeving nodig is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden