Halsema wil buurtrechters naar voorbeeld van New York

Na een werkbezoek aan New York is burgemeester Halsema onder de indruk van een buurtrechtbank in Brooklyn. Amsterdam wil ook zulke laagdrempelige, betrokken rechters.

Burgemeester Femke Halsema bezoekt een buurtrechtbank in Brooklyn, New York Beeld Richard Koek

Rechter Alex Calabrese kijkt elk jaar in december uit naar de kerstkaart van 'mevrouw A', zoals hij haar noemt - een vrouw die hij jaren geleden niet naar de gevangenis, maar naar een afkickcentrum stuurde. Ze was zo dankbaar, dat ze hem vroeg haar huwelijk te sluiten en hem nog elk jaar het beste wenst.

Zo dicht staat Calabrese bij de bewoners van Red Hook, een deel van Brooklyn, New York dat lang door geweld, criminaliteit en armoede is geteisterd. Calabrese heeft wel wat weg van de Rijdende Rechter - als het nodig is, gaat hij bij mensen thuis op inspectie om geschillen tussen huurder en huisbaas te beslechten. En als hij strafzaken behandelt, donderdag met de burgemeester van Amsterdam aan zijn zijde, prijst hij verdachten, moedigt hij ze aan, vraagt hij naar familieleden, en schudt hij ze allemaal de hand voordat ze met een vonnis op zak de rechtszaal uit lopen.

Experimentele rechtbank
Halsema is op bezoek bij het Red Hook Community Justice Center, een experimentele rechtbank en buurtcentrum waar niet alleen de wet, maar ook het leven van verdachten centraal staat. "We willen dat ze succesvol zijn," vertelt Calabrese, die hier alle soorten rechtszaken behandelt. "We vragen niet alleen wát iemand gedaan heeft, maar ook waarom, zodat we het onderliggende probleem kunnen aanpakken."

Vaak is bijvoorbeeld een drugsverslaving in het spel, en helpt de rechter om er vanaf te komen. Gevangenisstraf is een allerlaatste drukmiddel - in het land met de meeste opgesloten inwoners ter wereld een revolutionair concept. Halsema vindt het 'ontroerend' om naast Calabrese te zitten als hij een jongeman die erin geslaagd is clean te blijven, uitgebreid complimenteert. "Die jongen stond helemaal te shinen."

Kwetsbare wijken
Ze is te gast in Red Hook omdat Amsterdam ook graag zulke buurtrechters wil in kwetsbare wijken. In Eindhoven is al een proef gestart met een rechtbank die is geïnspireerd op de betrokken, vriendelijke aanpak van de rechtbank in Brooklyn. Hier is het vertrouwen van buurtbewoners in het rechtssysteem hersteld, blijkt uit enquêtes, en recidivecijfers zijn gedaald. Als mensen in het beklaagdenbankje het idee hebben dat ze eerlijk en respectvol worden behandeld, leven ze een vonnis vaker na, blijkt uit onderzoek van universiteit Yale.

"Wij hebben natuurlijk ook wijken in Amsterdam waar jongeren alleen op een negatieve manier met justitie in aanraking komen, waar de rechtsstaat heel ver weg is. En waar het volgens mij heel erg goed is als er een veel rechtstreeksere band zou zijn, als ze weten dat het ook af en toe vóór je kan werken, niet alleen tegen je," zegt Halsema.

'Gevoelloze instanties'
Ze wil van directeur Amanda Berman wel weten hoe de rechter zijn onafhankelijkheid bewaart. "Ik ben een betere rechter omdat ik goed weet wat in de buurt speelt," zegt Calabrese daar zelf over. "We plakken namen en gezichten op wat veel mensen zien als gigantische, gevoelloze instanties. Ook hier geldt dat ik afstand doe van een zaak als ik iemand persoonlijk ken, maar ik hoef dat eigenlijk niet vaker te doen dan in de rechtbank elders in de stad."

Het wordt voor Halsema een bliksembezoek aan de rechtbank, want de New Yorkse burgemeester Bill de Blasio wacht. Hij had aanvankelijk geen tijd voor zijn collega uit Amsterdam, maar als blijkt dat Halsema in zijn stad is op de dag dat hij aankondigt dat New York ambtenaren niet langer toestaat wegwerpplastic in te kopen, nodigt hij haar uit om zijn persconferentie kracht bij te zetten. De gemeente Amsterdam heeft plastic borden en bestek immers al eerder in de ban gedaan.

Amsterdams plasticbeleid
De Blasio spreekt over het dwarszitten van big oil en het redden van de aarde. Tussen bergen ingezameld plastic wil haar New Yorkse collega ook een video opnemen waarin hij Halsema interviewt over het Amsterdamse plasticbeleid. "Ik sta hier met een heel speciaal iemand," begint hij. "Dingen moeten veranderen, in de stad en in de wereld."

Halsema voelt zich een tikje ongemakkelijk bij zijn activisme - zij wordt als benoemde burgemeester geacht boven de partijen te staan, en geen campagne te voeren, zoals De Blasio, van wie wordt vermoedt dat hij presidentiele ambities heeft.

Maar het is niet makkelijk om een plekje in de agenda van De Blasio te krijgen. Halsema hoopt nog op een gesprek onder vier ogen; hij is vooral geïnteresseerd in zijn anti-plasticcampagne en laat de hele ontmoeting registreren door de pers. Of het kan leiden tot meer samenwerking tussen de burgemeesters van Amsterdam en New York? "Nou, hij is een hele drukke burgemeester natuurlijk, z'n stad is acht à negen keer zo groot als Amsterdam met problemen die zich op een heel andere schaal voordoen," zegt Halsema. "Maar ik vond het wel leuk om even contact met hem te hebben."

Lees ook: Nieuwe feestdag viert banden tussen New York en Amsterdam

Burgemeester Femke Halsema op bezoek in New York Beeld Richard Koek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden