Interview

Grachtenfestival-directeur Marie-Luce Bree: ‘Een concert bijwonen wordt nog bijzonderder’

Het Grachtenfestival wordt dit jaar noodgedwongen intiemer dan ooit, met minder locaties en zonder openbare buitenconcerten. Maar het programma is even divers als altijd, zegt directeur Marie-Luce Bree. ‘Er is een hele generatie van jonge musici die gehoord wil worden.

Beeld Jakob van Vliet

De programmering was zo goed als rond, de locaties geboekt, de ensembles gecontracteerd. Toen moest alles wegens de ­coronamaatregelen op de schop. Dat er deze zomer toch een 23ste editie van het Grachtenfestival is, noemt directeur ­Marie-Luce Bree een wonder. Toch is dat niet de reden dat het thema dit jaar Wonder is, vertelt ze. 

“Dat thema ligt al een paar jaar vast. We doelden ermee op de overlap van wetenschap en kunst: allebei mensenwerk, maar de uitkomst heeft soms zo’n onverklaarbare schoonheid dat het uit een andere wereld lijkt te komen. Dat zie je terug in de programmering. Zo is er een concert over Einstein, waarbij een verteller over zijn leven en fascinatie voor muziek vertelt, met stukken van componisten uit Einsteins tijd. Maar in tijden van corona is muziek ook een wonder dat verbindt, troost en blij maakt. Daarmee heeft het thema een extra lading gekregen.”

Plekken met veel karakter

Door de coronamaatregelen ziet het festival er behoorlijk anders uit dan vorig jaar, toen Bree haar eerste editie als ­directeur beleefde. Zo zijn er geen honderd, maar veertig locaties, moesten buitenconcerten naar binnen verplaatst worden, omdat geplaceerde zitplaatsen buiten moeilijk te hanteren zijn, en zijn er geen grote ensembles – orkesten passen nou eenmaal niet op een podium met 1,5 meter afstand tussen alle musici. Meer dan acht musici tegelijk zul je deze editie dus niet zien optreden, en dat voor een publiek van ongeveer honderd mensen. Volgens Bree doet dat niets af aan de beleving. 

“Meerdere keren per dag zijn er concerten in prachtige Amsterdamse kerken, zoals De Duif, de Westerkerk en de Zuiderkerk. Plekken met veel karakter, waarvan we weten dat de akoestiek en het zicht goed zijn en die heel intiem aandoen. Doordat er minder mensen in de zaal zitten, wordt het nog bijzonderder om een concert bij te wonen en heb je altijd goed zicht op de musici. Al is dat niet voor iedereen belangrijk: ik zie vaak genoeg dat mensen hun ogen dichtdoen als de muziek ­begint, om er nog intenser van te genieten.”

Het Grachtenfestival is normaal gesproken een mooie manier om Amsterdam beter te leren kennen, met concerten in de hele stad. Kan dat dit jaar nog wel, met minder locaties? “Zeker,” antwoordt Bree. “We werken samen met lokale bibliotheken en buurthuizen, van Nieuw-West tot Noord, dus die spreiding zoeken we nog steeds op. Wat dat betreft is het festival onveranderd: overal in de stad bieden we jong talent een podium. We richten ons op musici ­onder de 35 jaar, omdat er een enorm gat is tussen het ­conservatorium en het Concertgebouworkest. Er is een hele generatie jonge musici die gehoord wil worden. Die laten we bezoekers bij ons ontdekken.” 

Een geluk bij een ongeluk: de meeste jonge talenten die al voor de coronacrisis op het programma stonden, wonen en werken in ­Nederland. Ze hebben dus geen last van reisbeperkingen en treden straks gewoon op. “Nederland telt negen conservatoria, waarvan enkele internationaal zo vermaard zijn dat ze ongelooflijk veel buitenlands talent trekken,” zegt Bree. “Die mensen hebben hun leven en carrière hier in Nederland. De poule van talentvolle musici die aan conservatoria studeren of net zijn afgestudeerd, was voor ons dus net zo groot als normaal.”

Verrassingsoptreden

De allerjongste musici, tussen 11 en 17 jaar, treden tijdens het Grachtenfestival meestal op tijdens huis-, tuin- en dakterrasconcerten, bij Amsterdammers die hun woning hiervoor beschikbaar stellen. Die concerten staan dit jaar niet op het programma. Toch zijn ze er wel, zegt Bree – ze zijn alleen niet voor iedereen toegankelijk. 

“Normaal gesproken plaatsen we zo’n veertig stoelen in iemands huis en bouwen we de woonkamer daarmee om tot kleine concertzaal. Vanwege die 1,5 meter afstand zouden er dit jaar zo weinig mensen in mogen dat het niet te doen is. Om die jonkies toch een podium te bieden, besloten we de concerten wel door te laten gaan, maar dan alleen voor bewoners en hun genodigden. Zo bedanken we hen er meteen voor dat ze hun huis al jarenlang voor ons openstellen.”

Ook de gratis concerten in parken en op pleinen maken dit jaar plaats voor een besloten programmaonderdeel: verrassingsoptredens in afgesloten binnenplaatsen van zorgcomplexen en bejaardentehuizen, in elk stadsdeel. Die zijn bedoeld voor mensen die bijvoorbeeld in thuisquarantaine zitten of slecht ter been zijn.

“De buitenconcerten zijn dit jaar een privéaangelegenheid,” zegt Bree. “Zo brengen we toch muziek naar de mensen toe. Dat is nu sowieso belangrijker dan ooit, omdat veel mensen niet of maar kort op vakantie gaan.” De behoefte aan cultuurbeleving is groot, zegt Bree. “Dat zagen we al aan de filmpjes uit Italië van mensen die tijdens de lockdown vanaf hun balkons muziek maakten en samen zongen.”

“De afgelopen maanden is heel duidelijk geworden dat muziek voor en van iedereen is, en dat het ons verbindt. Toen we in april met financiers en partners ­gingen kijken of het festival toch kon doorgaan, hoefde ik niemand dat uit te leggen. Terwijl ik in het verleden nog weleens moest benadrukken dat het Grachtenfestival niet alleen is voor mensen die al van klassieke muziek houden, dat we óók jazz en moderne muziek uit alle werelddelen brengen en dat we er niet zijn voor een specifieke bevolkingsgroep.”

Wat Bree dit jaar vooral zal missen, ongetwijfeld net als veel bezoekers, zijn de pontons in de grachten waarop ­musici optreden voor een groot publiek. “Dat is altijd ons cadeau aan de stad. Maar iedereen zal begrijpen dat het nu even niet anders kan. En elk nadeel heeft z’n voordeel: bij slecht weer, zoals vorig jaar, zitten we dit jaar binnen in elk geval droog.” 

De afgeslankte versie van het Grachtenfestival moet even laagdrempelig zijn als normaal, zegt Bree. “Omdat we moeten weten hoeveel mensen er in de zaal zijn en rijen voor de deur willen voorkomen, moeten bezoekers dit jaar voor elk concert een kaartje kopen. Maar dat is dit jaar extra toegankelijk, want prijzen variëren ­tussen de 5 en 30 euro.” Thuis meekijken kost niks: in het weekend worden de concerten vanuit de Zuiderkerk ­gelivestreamd, doordeweeks vanuit de zuilenzaal van ­Felix Meritis. “We willen een groter publiek bereiken dan alleen de mensen die fysiek aanwezig zijn. Het Grachtenfestival is er voor iedereen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden