PlusReportage

GGD-voorlichting in de moskee: ‘Vaccins zijn halal’

Vervangend imam Ahmed Anasseri op de preekstoel van de Al Fath Al Moebienmoskee in Oost waar GGD-arts Tjalling Leenstra de moskeegangers heeft voorgelicht over vaccinatie. Beeld Joris van Gennip
Vervangend imam Ahmed Anasseri op de preekstoel van de Al Fath Al Moebienmoskee in Oost waar GGD-arts Tjalling Leenstra de moskeegangers heeft voorgelicht over vaccinatie.Beeld Joris van Gennip

GGD-arts Tjalling Leenstra gaf in de Al Fath Al Moebienmoskee in Oost uitleg over vaccins, op verzoek van het moskeebestuur. ‘Dokter, is het de bedoeling dat mensen onder de zestig jaar besmet worden?’

Tjalling Leenstra spreekt geen Arabisch. Daarom zit er een tolk naast hem. Het avondgebed in de moskee in de Joubertstraat in Oost is net afgelopen als Leenstra en de vrouwelijke tolk zich tot de pakweg veertig mannen richten.

Leenstra is aangeschoven op verzoek van het moskeebestuur. Sinds december gebeurt dat in verschillende moskeeën in de stad. In eerste ­instantie om de coronaregels uit te leggen, maar voorlichting over vaccinatie werd daar al snel aan toegevoegd.

Over de locatie is goed nagedacht. Online zijn de moskeegangers slecht bereikbaar, zegt een GGD-voorlichter. Moskeebesturen en imams wezen erop dat de veiligheid van de ‘eigen’ moskee ook afstraalt op de GGD-medewerkers die in de moskee hun verhaal komen doen.

Het is een interessante doelgroep, moskee­gangers, want de vaccinatiebereidheid onder Nederlanders met een migratieachtergrond is doorgaans geringer dan onder mensen met een andere achtergrond. En dat terwijl mensen met een migratieachtergrond een grotere kans hebben ernstig ziek te worden door een covidbesmetting doordat onderliggende aandoeningen als ­diabetes, hart- en vaatziekten of overgewicht in deze groep vaker voorkomen. “De kans voor een zestigplusser met een ­migratieachtergrond om met corona op de ic te komen, is twee keer zo groot als voor een zestigplusser zonder migratieachtergrond,” zegt Leenstra.

Ramadan

Maar hoe kan het dan dat de vaccinatiebereidheid kleiner is? “De toegang tot informatie is vanwege een taalachterstand vaak beperkter,” zegt Danielle Timmermans, hoogleraar risicocommunicatie en volksgezondheid (Amsterdam UMC). “Ook is het vertrouwen in de overheid minder.”

Volgens het recentste onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), afgenomen tussen 24 en 28 maart, wil 86 procent van de Nederlandse bevolking zich laten inenten. 5 procent wil dat niet, 9 procent twijfelt. Wat de verschillen in de vaccinatiebereidheid tussen bevolkingsgroepen tegen het corona­virus zijn, is onbekend. Maar bij het humaan ­papillomavirus (HPV) – dat onder meer baarmoederhalskanker kan veroorzaken – is er een groot verschil tussen mensen met en zonder ­migratieachtergrond. Onder Amsterdamse meisjes met een Marokkaanse achtergrond is de HPV-vaccinatiegraad 10 procent. Onder Amsterdamse meisjes zonder migratieachtergrond is dat 65 procent.

Leenstra maakt er geen geheim van dat hij hoopt dat zijn presentatie aanzet tot vaccineren. Met kleurige grafieken laat de arts van de Amsterdamse GGD zien dat de kans op ernstige gezondheidsschade als gevolg van Covid-19 vele malen groter is dan de kans op bijwerkingen als gevolg van vaccinatie.

Wat Leenstra ook heeft uitgezocht: de vaccins zijn halal, want ze bevatten geen dierlijke producten. Na zonsopkomst vaccineren tijdens de ramadan – dit jaar van 12 april tot 12 mei – mag gewoon, want een vaccinatie geldt niet als eten of drinken. “Er gaat alleen wat vloeistof een spier in.”

Leenstra loopt niet weg voor de risico’s van vaccinatie. Ze zijn er, hoe klein ook. Wat ook opvalt: hij dringt zijn overtuiging niet op aan zijn toehoorders. Iedereen moet een eigen af­weging maken, maar na zijn presentatie gaat Leenstra graag in op de vele vragen.

Eerlijk over de risico’s

Dat is voorlichting uit het boekje, vindt hoogleraar Timmermans, die het toejuicht dat de GGD met moskeebezoekers in gesprek gaat. “Volledig veilige vaccins bestaan niet, zoals ook fietsen of autorijden nooit volledig risicoloos is. Dus wat je moet doen, is eerlijk zijn over de risico’s. ­Anders denken mensen dat je de waarheid verdoezelt.”

Vaccinatie proberen op te leggen, werkt even­eens averechts, zegt Timmermans. “Dan ga je voorbij aan de autonomie van mensen. En aan de zorgen die ze hebben.”

Zorgen over vaccinatie zijn er volop. Want waarom zou iemand die in principe geen gezondheidsklachten heeft het risico nemen op bijwerkingen? En het is toch zo dat de farmaceutische industrie enorme bedragen verdient aan vaccinatieprogramma’s?

Voortschrijdend inzicht

In de Al Fathmoskee leven andere zorgen als het om vaccinatie gaat. Want waarom heeft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) het vaccin van AstraZeneca verboden voor mensen onder de zestig jaar? “Dokter, is het de bedoeling dat die groep besmet raakt?” vraagt een oudere man in alle ernst. Hij snapt niet hoe een vaccin waaraan niets is veranderd in eerste instantie niet geschikt was voor ouderen en daarna uitsluitend aan ouderen wordt verstrekt.

Leenstra wijst op het voortschrijdend inzicht dat ontstaat als miljoenen mensen zijn gevaccineerd in plaats van tienduizenden, zoals tijdens de studie van AstraZeneca. Maar net als Timmermans en veel collega-artsen vindt Leenstra het eigenlijk onzin dat een vaccin dat op populatieniveau tot gezondheidswinst leidt, mensen wordt onthouden die er graag mee willen worden ingeënt. “De voordelen wegen op tegen de nadelen,” zegt hij.

Of Leenstra’s inspanningen vruchten hebben afgeworpen, blijft ongewis. Effectmetingen van de bijeenkomsten in moskeeën zijn er niet. Leenstra krijgt applaus als hij de moskee verlaat, dat wel.

Nooit 100 procent veilig

Danielle Timmermans, hoogleraar risicocommunatie en volksgezondheid (Amsterdam UMC), vindt dat volksgezondheidsminister ­Hugo de Jonge niet had moeten zeggen dat het vaccin van AstraZeneca niet wordt verstrekt aan mensen onder de zestig jaar, ‘omdat vaccinatie honderd procent veilig moet zijn’. “Dat zijn ­vaccins namelijk nooit,” zegt Timmermans.

Timmermans’ oordeel over minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid). Ze adviseert de overheid over de wijze waarop de Nederlandse bevolking het beste kan worden voorgelicht over vaccinatie. “Maar ik doe dat op afstand. Bij de directe voorlichting zijn veel meer mensen betrokken.”

Timmermans zegt dat het belangrijk is dat de overheid aandacht blijft schenken aan de vaccinatiebereidheid. Nu vaccins schaars zijn en het virus veel circuleert, is die bereidheid hoog. Als Nederland in juli vaccins te over heeft en er nauwelijks nog nieuwe coronabesmettingen zijn, kan de vaccinatiebereidheid dalen. Toch blijft vaccineren dan van belang om groepsimmuniteit te bereiken.

“Wijs op de voordelen, maar wees eerlijk over de risico’s op bijwerkingen,” zegt Timmermans. “Bij het vaccin van Janssen deed De Jonge dat beter. Hij wees op het zeer kleine, maar acceptabele gevaar. Nu dat vaccin is toegelaten in ­Nederland, hebben burgers zelf de keuze. En mogelijk verandert dat als er meer ernstige bijwerkingen optreden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden