Flat Kraaiennest.

Plus Achtergrond

Genoegdoening? Deel Bijlmer is nu beschermd stadsgezicht

Flat Kraaiennest. Beeld Eva Plevier

Zuidoost viert vrijdag feest, nu een stuk van de Bijlmer is uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht. Die erkenning is ook een laat eerbetoon aan stedenbouwkundige Siegfried Nassuth.

In 1998 kreeg Siegfried Nassuth de oeuvreprijs van het Fonds voor de Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunde. Daar was de geestelijk vader van de Bijlmermeer verguld mee, want het was een eerste blijk van erkenning voor zijn levenswerk. 

Bij zijn pensioen in 1981 was de stedenbouwkundige met stille trom vertrokken bij de gemeente. Na een dienstverband van dertig jaar trok een geknakt mens de deur achter zich dicht, zonder afscheid te nemen of gedag te zeggen.

De oeuvreprijs was een kleine pleister op een diepe wond, vertelt Daan Dekker, schrijver van een twee jaar geleden verschenen biografie van Nassuth. “Siegfried schonk een deel van het prijzengeld aan een stichting die zich sterk maakte voor het behoud van de oorspronkelijke Bijlmer. Voor de gelegenheid liet hij zich overhalen om nog eens naar te Bijlmer te komen. Dat werd een enorme deceptie: de sloop was op dat moment in volle gang. Hij kon het niet aanzien.”

Indrukwekkende flats

Weer twintig jaar later toont het oorspronkelijk ontwerp van de Bijlmer een opmerkelijke veerkracht. Vrijdag wordt in het stadsdeel gevierd dat een klein stuk van de Bijlmer - de strook tussen Ganzenhoef en Kraaiennest - is uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht. Dat is een bijzonder wapenfeit voor een wijk waar tientallen jaren alles op alles is gezet om de erfenis van de moeizame start ongedaan te maken, niet zelden met de hulp van de sloopkogel.

In het Bijlmer Museum, zoals de aangewezen strook rond de metrobaan ook wordt genoemd, waart de geest van de in 2005 overleden Nassuth nog rond. De indrukwekkende flats, het vele groen, de zoevende metro in de lucht. “Er is geen plek in Amsterdam waar je de jaren zeventig zo goed kunt voelen en beleven,” vindt Dekker. “Dat was ook een van de doelen van mijn boek: de mensen laten inzien hoeveel geschiedkundige waarde hier ligt. Hoe bijzonder de Bijlmer was en is.”

Dekker geeft vrijdag een rondleiding door het gebied, dat wat hem betreft trouwens nog groter had mogen zijn. “Ik vind het erg jammer dat de twee flats Geldershoofd en Groeneveen niet zijn meegenomen, het vroegere Gliphoeve. Dat werd in de jaren zeventig een Surinaamse flat in de Bijlmer. Ook daar ligt zo’n bijzondere geschiedenis. Er zullen vast redenen zijn om het beschermde gebied zo scherp af te bakenen, maar dat is een gemiste kans. Misschien komt het er later nog eens van.”

Genoegdoening

De status van beschermd stadsgezicht beschouwt Dekker als een vorm van genoegdoening, ook voor Nassuth en zijn team. “De mislukking van de Bijlmer is voor een belangrijk deel op het conto van de ontwerpers geschreven. Ongetwijfeld hebben zij ook fouten gemaakt, maar er zijn nog veel meer oorzaken aan te wijzen. Je merkt dat er langzamerhand meer ruimte ontstaat voor nuance. Voor het besef dat het oorspronkelijk ontwerp misschien wel beter is dan we lang hebben gedacht.”

Ook in het nu beschermd gebied zijn aanpassingen gedaan. De grote parkeergarages bij de flats zijn gesloopt om plaats te maken voor een parkeerplek voor de deur. Dat had Nassuth beslist niet gewaardeerd, weet Dekker. “Dat was vloeken in de kerk. In die zin was het ontwerp ook wel streng. Tegelijkertijd was zijn uitgangspunt dat de Bijlmer was gemaakt voor de mensen. Tja, die mensen willen dan misschien toch graag een auto voor de deur.”

Het zijn die ingrepen op het oorspronkelijk ontwerp die dochter Loekie Nassuth niet doen aarzelen, als haar gevraagd wordt of Siegfried de feestelijkheden had willen bijwonen. “Nee, ik denk niet dat hij dat had gewild,” zegt ze. “De Bijlmer was een enorm project. Er zat een zeer ingenieus idee achter, met de verhoogde dreven voor de auto’s. Dat hele idee is letterlijk gesloopt. Het is mooi dat dit ene stukje bewaard blijft, maar het blijf mosterd na de maaltijd.”

1996: de parkeergarage Geldershoofd in de Bijlmermeer wordt gesloopt. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden