Gemeente is ‘onvoldoende transparant’ over monitoren in openbare ruimte

Amsterdammers worden in de hele stad ‘gevolgd’ door camera’s en sensoren. Binnen de gemeente ontbreekt overzicht op de wildgroei aan monitorsystemen en de informatievoorziening richting burgers is ‘onvoldoende transparant’.

Beveiligingscamera op de Dam.Beeld ANP

Die camera’s, bijvoorbeeld, in de Kalverstraat of bij de ABN Amro op de Dam: van wie zijn die eigenlijk? De gemeente of de politie? Welke gegevens worden er verzameld en wat gebeurt daar vervolgens mee?

Het zijn vragen die voor de gewone Amsterdammer moeilijk te beantwoorden zijn. Maar ook binnen de gemeente bestaat onduidelijkheid over de vraag wie verantwoordelijk is voor welke vorm van monitoring in de openbare ruimte. Dat stelt adviesbureau PwC in een rapport naar aanleiding van een onderzoek in opdracht van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA).

De conclusies van het rapport zijn niet mals. Een ‘integrale benadering’ van monitoring in de stad ontbreekt volgens PwC. Ambtenaren verwijzen bij vragen over volgsystemen naar andere afdelingen en elk departement binnen de gemeente maakt eigen privacyafwegingen.

Vinger op de zere plek

“Het is prettig dat het rapport van PwC onze gevoelens onderbouwt,” zegt voorzitter Ulco van de Pol van CPA. De commissie adviseert de gemeente gevraagd en ongevraagd over kwesties en projecten waarmee persoonsgegevens gemoeid zijn. “De conclusies leggen de vinger op de zere plek. Er is werk aan de winkel.”

“Als je nadenkt over een digitale stad, dan is het noodzaak dat er een samenhangend beleid komt. Dat er één visie is en dat je regie hebt over de verschillende afdelingen. Van de stadsdelen tot het openbaar vervoer en de politie.”

Ook de informatievoorziening richting burger is volgens adviesbureau PwC ‘onvoldoende transparant’ en ‘versnipperd’. Borden of stickers op plekken waar burgers worden gemonitord zijn niet altijd goed zichtbaar en op de website van de gemeente is het moeilijk zoeken naar de juiste informatie, mede door de wildgroei aan privacyverklaringen.

Ingehaald door realiteit

Op de website van de gemeente zijn twee digitale kaarten te vinden waarop te zien is waar in de stad Amsterdammers worden ‘gevolgd’ door slimme apparatuur. De onderzoekers concluderen dat geen van beide kaarten alle vormen van monitoring weergeven, terwijl bij de burger de indruk kan bestaan dat dit wel het geval is.

Daarbij, zegt CPA-voorzitter Van de Pol, veegt het PwC-rapport ook de vloer aan met het uitgangspunt van de gemeente dat Amsterdammers zich onbespied en anoniem moeten kunnen bewegen door de openbare ruimte. “Wat ons betreft is dat ook niet de norm. Het is een veel te vergaande stellingname die door de realiteit is ingehaald. Maar dan moet het geen uitgangspunt in het beleid zijn.”

De gemeente Amsterdam laat bij monde van een woordvoerder weten nog niet inhoudelijk te kunnen reageren op de bevindingen in het rapport, simpelweg omdat de persoonsgegevenscommissie het rapport nog niet aan het college zou hebben aangeboden.

‘Volg’-apparatuur in de openbare ruimte

Telcamera’s meten het aantal waargenomen personen in een bepaalde tijdseenheid. Hierbij worden geen persoonsgegevens verzameld.

Wifisensoren registreren aan de hand van het wifisignaal van smartphones de locatie van voorbijgangers. Doordat er sensoren op verschillende plekken in de binnenstad te vinden zijn, kan zo de route van een persoon worden gevolgd. Dat kan overigens maar één volle dag: het zogeheten MAC-adres wordt direct ‘gehashed’, oftewel onherleidbaar naar een persoon gemaakt. Elke 24 uur wordt dit systeem ververst. Doordat de gegevens onherleidbaar zijn gemaakt, worden ook hier geen persoonsgegevens verzameld.

Gemeentecamera’s filmen op enkele locaties om verschillende redenen een straat of een buurt. De beelden bevatten persoonsgegevens die live bekeken worden en volgens wettelijke normen 28 dagen bewaard blijven.

Bodycams zitten bevestigd op de outfits van enkele handhavers en politieagenten. Bepaalde situaties worden gericht gefilmd en de beelden bevatten persoonsgegevens. Ook deze beelden worden 28 dagen bewaard.

Scanauto’s registreren kentekens, beelden van geparkeerde auto’s, locaties en tijdstippen. De gegevens, die 48 uur op de servers worden bewaard, zijn herleidbaar naar personen. Het gaat hier dus om persoonsgegevens.

Beacons kunnen middels het bluetoothsignaal van smartphones de locatiegegevens en het tijdstip van voorbijgangers opvangen. Hiervoor zijn geen bewaartermijnen vastgesteld.

Milieuzonecamera’s registreren kentekens en beeld van voertuigen. Omdat de kentekens herleidbaar zijn naar een persoon, zijn ook dit persoonsgegevens, die wederom 28 dagen worden bewaard. Twee weken geleden werd bekend dat de politie jarenlang onterecht toegang kreeg tot de beelden van milieuzonecamera’s om te kijken of er criminelen de stad in kwamen.

Verkeerscamera’s filmen live de grote verkeersknooppunten in de stad. Door in te zoomen zijn kentekens te zien, die weer te herleiden zijn naar een persoon. De beelden worden niet bewaard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden