Plus

Geen ov meer? Dan rijden we toch zelf met de buurtbus

Sinds drieënhalf jaar rijdt er geen openbaar vervoer meer door Eendracht in Nieuw-West. Bewoners voorkomen met een buurtbus dat wijkgenoten geïsoleerd raken.

Marjo Mittelmeijer (69) kan vanuit Buurtbus naar een markt bij haar thuis gebracht worden. Beeld Marcel Wogram

Ruim een kilometer lopen naar de dichtstbijzijnde bushalte. Je verwacht het in dunbevolkte uithoeken van het land. Een boerderij langs een zandweg, daaromheen eerst heel veel weiland en dan een bushalte waar soms iemand ­instapt, dan weer dagen niet.

Maar ook in Amsterdam wonen mensen die eerst een ­kilometer naar de bushalte moeten lopen voordat ze naar de supermarkt kunnen. In Eendracht bijvoorbeeld, een wijk in Geuzenveld (Nieuw-West) met zo'n 2500 inwoners. Drieënhalf jaar geleden werd de enige ov-lijn in de wijk ­geschrapt: bus 21.

Knieklachten
Het alternatief rijdt op een zonnige maandagmiddag door de wijk: de buurtbus. Een busje dat buurtbewoners kunnen bellen wanneer ze ergens naartoe willen. Naar de ­Hema, de dokter of die dichtstbijzijnde bushalte, van waaruit zelfstandig verder gereisd kan worden. Je kunt de bus ook aanhouden als ie toevallig voorbijrijdt.

Rond het middaguur stopt hij in de straat van Ciska Blokhuis (56). Ze stapt de deur uit, rijdt haar dochter, zittend in een rolstoel, naar de bus. De rolstoel gaat in de kofferbak, haar dochter neemt plaats op de achterbank. "Ze heeft knieklachten en moet wekelijks naar de fysiotherapeut," zegt Blokhuis. "Normaal duw ik haar een kilometer naar de bushalte. Nu dacht ik: ik bel die buurtbus eens."

Toen bekend werd dat het GVB de enige ov-lijn in Eendracht ging schrappen, ontstond een withete protest­beweging onder bewoners: de Vereniging tot behoud van OV in Eendracht. Ze organiseerden protesten en bewonersbijeenkomsten, spraken in bij de gemeenteraad, schreven brieven naar de burgemeester, wethouder, het GVB en de Vervoerregio Amsterdam. Ze spanden zelfs twee rechtszaken aan tegen het GVB.

Dat alles zonder resultaat. Eind 2018 lijkt wethouder Sharon Dijksma (Verkeer en Vervoer) een eind te maken aan de slepende discussie. Ze schrijft dat de gemeente niet van plan is bus 21 weer door Eendracht te laten rijden en dat er geen alternatief voorhanden is. Liesbeth Wit (49), wijkbewoner en voorzitter van de protestbeweging, besluit om dan maar vol in te zetten op de buurtbus die ze een poos terug heeft opgericht. Subsidie is er niet, Sportpark de Eendracht (Wit is daar operationeel manager) dekt de kosten voorlopig.

Mooi werk
Wit heeft twee busjes en een handvol vrijwilligers weten te strikken. Zij rijden doordeweeks op aanvraag, een ritje kost 50 cent. Elke maandagmiddag rijdt Jan Akkerman (59) - hij was consulent schuldhulpverlening, maar liep hersenschade op - bewoners door de buurt. De meesten willen naar de markt op het Lambertus Zijlplein, waar ook een supermarkt is.

"Goedemiddag mevrouw Mittelmeijer, de buurtbus. Loopt u maar mee, voorzichtig hè?" Drie minuten later is Mittelmeijer (69) afgezet op de markt. "Dankjewel, ik moet vaker bellen, maar ik wil jullie niet tot last zijn."

Onderweg naar het volgende adres rijdt Akkerman langs de ongebruikte bushaltes van lijn 21, die als relieken langs de weg staan. Alsof het GVB ze elk moment weer in gebruik kan nemen.

Vrijwilliger Jan Akkerman rijdt de 69-jarige mevrouw Mittelmeijer naar de markt op het Lambertus Zijlplein en wacht op haar terugkomst Beeld Marcel Wogram

In de voortuin staat Evert van Maanen (81) al te wachten. "Doet u uw gordel om, meneer? Ook naar de markt? Geef me vijf minuutjes." Wanneer ook Van Maanen is afgezet, blijft Akkerman een half uur in het busje wachten, totdat hij het tweetal weer naar huis mag brengen. Hij glimlacht tevreden en zegt: "Ik kan me geen mooier werk voorstellen. De mensen hebben ons nodig hier."

Door het schrappen van de haltes is Eendracht een geïsoleerd eiland geworden. De dichtstbijzijnde bushalte ligt op de Aalbersestraat, een kilometer lopen van de meeste ­woningen. Voor het beeld: ten westen van de Aalbersestraat ligt Eendracht. Winkels zijn er nauwelijks, voor een boodschap, de markt of de fysiotherapeut moet je ten oosten van de Aalbersestraat zijn, in de overige wijken van Geuzenveld.

Voor ouderen en mensen die slecht ter been zijn, en dat zijn er veel in Eendracht, is dat een ramp. Ze kunnen de Aalbersestraat niet bereiken, komen hun woning daarom nauwelijks uit en belanden in een sociaal isolement. Voor Lilian Heijer-Van Willigenburg (72) hakt het erin: "Alles is ­onbereikbaar geworden, zelfs de winkels in mijn eigen wijk. Toen de haltes er nog lagen, hoefde ik slechts een paar minuten te lopen en kon vervolgens overal heen. Nu is het een kwartier lopen, dat red ik niet. Ik ga nooit meer de stad in."

Naar de dokter
Van Maanen en Mittelmeijer hebben het wel weer gezien op de markt. Mittelmeijer heeft verse vis gekocht, is daarna de supermarkt ingedoken voor wat groenten. Van Maanen heeft alleen rondgelopen. Wanneer ze het busje naderen, veert Akkerman op, springt uit de auto en houdt het portier open voor zijn klanten. "Zijn jullie geslaagd? Mag ik eens kijken wat u heeft gekocht, mevrouw? Oh, lekker hoor! Ja, stapt u maar in, voorzichtig."

Evert van Maanen (81) wordt afgezet bij de markt. Tot de volgende keer. Beeld Marcel Wogram

Mittelmeijer neemt plaats in de bus, Van Maanen heeft andere plannen: "Ik loop naar huis, het bevalt me wel, vandaag." Akkerman is even van zijn stuk gebracht. "Weet u het zeker, meneer? U moet bijna een kilometer lopen!" Maar bij Van Maanen is geen twijfel te bespeuren: "Zolang het nog lukt, doe ik het. Tot de volgende keer." Akkerman: "Als het onderweg toch niet lukt, belt u maar."

Wanneer Mittelmeijer veilig is thuisgebracht, rijdt ­Akkerman terug naar Sportpark de Eendracht voor een kop koffie. Even bijkomen en zich opmaken voor de volgende rit: een mevrouw van 80 die naar de dokter moet.

Het ov-probleem illustreert hoe veel bewoners in Nieuw-West, in dit geval Eendracht, zich niet gehoord voelen door de Amsterdamse politiek. Wit spreekt over een kloof tussen de centrale stad en de buitenwijken. "Nieuw-West is groter dan Maastricht qua inwonersaantal, maar we worden aan ons lot overgelaten."

Wit merkt dat haar medebuurtbewoners zich steeds meer afzetten tegen de Stopera. "Het weghalen van de haltes en de manier waarop de gemeente haar schouders ­ophaalde toen we protesteerden, was de druppel die de emmer deed overlopen. Bewoners voelen zich al jarenlang niet serieus genomen. En terecht: we zijn geschoffeerd."

Beeld Laura Van Der Bijl

Wat de situatie in Eendracht extra schrijnend maakt, is dat er al een sterk gevoel van sociale uitsluiting heerst in de wijk, schrijft de gemeente in haar gebiedsplan (2018). Geuzenveld, en dus Eendracht, kampt met gestapelde problematiek. Vooral de hoge werkloosheid (15 procent, meer dan 11 procent boven het gemiddelde) en extreem hoge laaggeletterdheid (40 procent, gemiddeld 16) zijn factoren die daar direct aan bijdragen.

Flyeren in ouderenflats
En juist daarom wringt het zo dat de laatst overgebleven haltes in Eendracht zijn weggehaald. Veel ouderen worden alleen maar eenzamer, raken geïsoleerd, ziet bewoner Marja Hienkens (56), werkzaam in de thuiszorg. "Ze ­komen hun huis minder uit. Bovendien is het voor familie en kennissen, vaak ook op leeftijd, moeilijk om op bezoek te komen: die moeten immers ook een kilometer lopen vanaf de bushalte."

Wit is daarom blij dat ze een deel van de mindervalide ­inwoners in Eendracht kan helpen via de buurtbus. Maar het blijft provisorisch, ze vervoert slechts een paar procent van de bewoners die normaal bus 21 pakten. "Mensen moeten zelf bellen voor een afspraak en officieel lid worden van de bus (regels van het GVB), dat zijn allemaal drempels," zegt Wit.

Ook denken veel mensen, onder wie Mittelmeijer, dat ze tot last zijn als ze bellen. "Ten onrechte," zegt ­Akkerman. "Het liefst rijd ik de hele middag mensen rond."
Binnenkort gaat Akkerman proberen uit te breiden. "Flyers uitdelen in de ouderenflats. Dan is het wachten op mond-tot-mondreclame. En dan kan het hard gaan, hoor."

Lus werd rechte lijn

Het besluit van het GVB om de haltes in Eendracht te schrappen, is het ­gevolg van bezuinigingen. In 2014 kreeg het vervoersbedrijf nog 100 miljoen euro subsidie, in 2024 is dat afgebouwd tot 40 miljoen. Daarom wordt vol ingezet op efficiëntie en tijdswinst, schrijft het GVB in zijn vervoersplan. Lijnen met een lus, zoals bus 21, worden rechtgetrokken. Eendracht heeft de pech net in zo'n lus te liggen.

Het stadsdeel Nieuw-West staat unaniem achter de bewoners van Eendracht, maar kan geen invloed uitoefenen op de gemeente. Volgens ­Jeroen Mirck van D66 blijft het stadsdeel benoemen dat er dringend volwaardig ov moet komen in Eendracht. "Zodra er een nieuw vervoersplan moet worden opgesteld, hoop ik dat onze volhardendheid wordt beloond. De buurtbus is een geweldig initiatief, maar geen langetermijnoplossing."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden