Nieuws

Gazprom, de ‘fossiele financier van Poetin’, blijkt stilletjes uit Nederland vertrokken

Zeker 20 miljard olie- en gaseuro’s stroomden de afgelopen jaren via het Amsterdamse Museumplein naar Rusland. Maar de Russische olie- en gasgigant Gazprom blijkt vorig najaar al formeel uit ons land vertrokken, naar fiscaal vriendelijker oorden.

Herman Stil
Demonstranten van Extinction Rebellion bij het vermeende hoofdkantoor van Gazprom aan het Museumplein. Beeld Evert Elzinga/ANP
Demonstranten van Extinction Rebellion bij het vermeende hoofdkantoor van Gazprom aan het Museumplein.Beeld Evert Elzinga/ANP

Dat is pech hebben: al drie keer demonstreerde Extinction Rebellion bij de weelderige Amsterdamse stadsvilla, in de veronderstelling dat vele 'fossiele oliemiljarden’ vanuit daar richting Poetins oorlogsmachine stroomden – blijkt het doelwit van de actie in alle stilte te zijn vertrokken.

Eigenaar Cor van Zadelhoff, die met Zadelhoff Beheer verantwoordelijk was voor het jarenlange onderkomen van Gazprom aan het Museumplein, bevestigt berichten in de vastgoedpers over de verhuizing. “Ze hebben een halfjaar geleden de huur opgezegd,” zegt hij vanuit Cannes, waar de vastgoedwereld momenteel confereert. “Ze hebben aangegeven dat ze verhuizen naar Cyprus onder een nieuwe naam, Gazfin.” Een bedrijf met die naam is sinds 2009 op het EU-deel van dat eiland gevestigd.

Aan het Museumplein was op het eerste oog slechts een half dozijn Gazpromactiviteiten gevestigd, met banden tot diep in Rusland, maar ook met voormalige Sovjetrepublieken, India, Vietnam, Afrika en Zuid-Amerika. Hoewel de omstreden energiegigant op papier op veel andere plekken in Nederland dochterbedrijven uitbaat, vond de formele aansturing daarvan plaats aan het Museumplein. Sinds 2014 is zeker 20 miljard euro via de Gazpromvilla naar Rusland doorgesluisd.

Netjes

De villa staat volgens Van Zadelhoff inmiddels leeg. Omdat het huurcontract nog doorloopt, heeft het Russische bedrijf makelaars ingeschakeld die op zoek zijn naar nieuwe huurders. “Ze stellen zich wat dat betreft heel netjes op. Ze komen hun contract keurig na.”

“Natuurlijk is het in ons belang dat er weer een goede huurder in zit. Wat ons betreft is er niks aan de hand. Het is het mooiste pand van Amsterdam.” Eerder was de 3200 vierkante meter kantoorvloer met uitzicht op het Stedelijk Museum verhuurd aan theaterproducent Stage Entertainment, dat in 2014 verhuisde naar de Zuidas. De kernactiviteiten van Gazprom waren tot dat moment aan de Amsterdamse Prins Hendriklaan gevestigd.

Over de motivatie om te verkassen heeft het bedrijf niks losgelaten tegenover de eigenaar. “Maar het lijkt wel alsof ze een voorgevoel hadden over wat er te gebeuren stond,” zegt Van Zadelhoff, doelend op de oorlog in Oekraïne. Hij is blij dat de omstreden huurder is vertrokken. “Als ze zich nu zouden melden, hadden we ze geen contract gegeven.”

Waarschijnlijker heeft Gazprom besloten naar Cyprus te verhuizen omdat Rusland het belastingconvenant met Nederland per 1 januari 2022 heeft opgezegd. Nederland weigerde op Russische dictaten over aanpassing van de overeenkomst in te gaan, iets dat Cyprus wel deed. Doordat er nu geen fiscaal akkoord is tussen Nederland en Rusland moeten Russische bedrijven die hier zijn gevestigd of die geldstromen via Nederlandse dochters leiden, mogelijk dubbele belasting betalen.

Papieren bedrijven

Het vertrek van het hoofdkantoor heeft op het eerste gezicht geen gevolgen voor de bijna dertig ‘papieren’ Gazprombedrijven die elders in Nederland zijn gevestigd. In Amsterdam heeft het conglomeraat naast het Museumplein papieren dochters aan de achtergelegen Johannes Vermeerstraat, in een bedrijfsverzamelgebouw aan de Muiderstraat en op Schiphol.

Bij de hoofdstedelijke Zuidas zit dochter South Stream Transport, dat 148 werknemers in dienst heeft voor het beheer van een gaspijp tussen Rusland, Turkije en Zuid-Europa. In Den Bosch is een serie verkoopdochters gevestigd van een andere Gazprom-bloedgroep, waarvan de banden via Londen naar Rusland lopen.

Volgens actiegroep Somo, dat al jaren kritisch kijkt naar de uitwassen van het frivole Nederlandse belastingregime, zijn de Nederlandse Gazpromdochters op papier 26,5 miljard euro waard. Somo wil dat de Nederlandse activiteiten van het bedrijf verder aan banden worden gelegd.

Geen sancties

Maar Gazprom of diens eigenaren staan niet op sanctielijsten van de EU, ook omdat het concern een cruciale rol speelt in gasleveranties aan lidstaten. Het bedrijf wordt wel fors getroffen door algemene handelsbeperkingen en de bankenban, die onder meer geldstromen van Gazproms internationale activiteiten naar Rusland frustreren.

Daarnaast heeft een aantal Nederlandse betrokkenen na enige maatschappelijke druk besloten het werk voor Russische bedrijven te staken. In het geval van Gazprom gaat het onder meer om trustkantoor Intertrust en advocatenfirma Houthoff. Ook accountant PWC heeft aangegeven de banden te verbreken. Pensioenfonds ABP verkoopt zijn belang in het bedrijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden