PlusExclusief

Fred van der Leij (1939 - 2022): ‘De stad was zijn atelier en hij stadsmeubilair’

Is je oog wel eens gevallen op een kunstschilder in hartje Amsterdam? Dan is de kans groot dat het Fred van der Leij was. Vorige week overleed ‘Freddy’ aan een hartaanval.

Loïs Blank
Fred van der Leij schilderde overal in de stad en maakte met iedereen een praatje.  Beeld Beeldarchief Het Parool
Fred van der Leij schilderde overal in de stad en maakte met iedereen een praatje.Beeld Beeldarchief Het Parool

Op de Zeedijk, bij de Montelbaanstoren, meermaals langs de Amstel, de Noordermarkt en op de brug van de Reguliersgracht en Keizersgracht: enkele voorbeelden van de schildersplekken waar Fred van der Leij maanden, soms jaren, natuurgetrouwe stadsgezichten schilderde.

Tom van der Leij (47): “Mijn vader was heel creatief én innovatief. Hij had een frame gemaakt voor op zijn fiets en daar hing zijn schildersezel aan.” Als de ezel eenmaal stond en de zon te fel was, hing van der Leij er een scherm boven, met de haringen tussen de klinkers.

Fred ‘Freddy’ van der Leij werd geboren in de Spaarndammerbuurt in 1939 en was de middelste van drie zoons. Hij wilde van jongs af aan kunstschilder worden, maar zijn ouders zagen hem liever op de ambachtsschool. Hij werkte eerste voor het aannemersbedrijf van zijn vader, later als meesterstukadoor in restauratieatelier Uilenburg van Hans ’t Mannetje.

In die tijd ging hij aan de slag bij de restauratie van het Trippenhuis op de Kloveniersburgwal, de sfinxen bij het Wertheimpark en de Trêvezaal op het Binnenhof. Collega bij Uilenburg Jan Verheijen (82): “Fred was een rustig persoon en erg toegespitst op zijn werk: als je gips aanmaakt, moet het dezelfde dag af.”

Dat paste Van der Leij ook toe tijdens een klus in Paleis Huis ten Bosch. “Op een dag kwam de toenmalige koningin Beatrix binnen. De andere werklieden gingen van de steiger af, maar mijn vader bleef doorwerken en begroette haar vanaf de steiger. Anders werd zijn gips hard,” vertelt zijn zoon.

Hoofdstad als atelier

In de jaren tachtig vond een ommekeer plaats in het leven van Van der Leij: door het faillissement van zijn opdrachtgever raakte hij overspannen. Na een lastige periode kwam het besluit zijn passie te volgen: de penselen op te pakken en een autodidacte kunstschilder te worden, met de hoofdstad als atelier.

De liefde voor schilderen was nog niet bij iedereen in Van der Leijs omgeving bekend. Toen Verheijen en zijn vrouw een ommetje door de binnenstad maakten, kwamen ze hem tegen. Verheijen: “In een straatje van drie meter breed, palet op schoot, ezel erbij. Heel rustig zat hij onverstoord te werken terwijl allerlei mensen voorbij liepen. ‘Wat doe jij hier?’ ‘Ik schilder.’”

En als hij dat deed, maakte hij met iedereen een praatje. Zo sprak hij geregeld met acteur Jos Brink en raakte bevriend met oud-hoofdcommissaris van de politie Eric Nordholt. Maar hij maakte geen onderscheid in met wie hij sprak. Tom van der Leij: “Als het gepraat hem toch te veel werd, zette hij zijn walkman met klassieke muziek op.”

Voor de kunstschilder was het belangrijk dat iedereen van zijn schilderijen kon genieten. “Hij wilde iets toevoegen en nalaten aan de stad waarmee hij, en die met hem, zo verknocht was.” zegt Tom van der Leij. “We willen een overzichtstentoonstelling van zijn werk organiseren, het zijn er ongeveer veertig in totaal.” Het ging Van der Leij niet om het geld: toen George Clooney een schilderij van hem wilde kopen, wuifde Van der Leij hem weg. ‘Wat moet ik nou vragen voor een schilderij?’ zei hij dan.

Fred van der Leij maakte zijn laatste werk aan de Amstel op de hoek van de Keizersgracht. Hij werd 82 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden