Plus Achtergrond

Forensische jeugdzorg in het nauw: ‘Waarom, Halsema?’

Hoe kan het dat burgemeester Halsema jeugdcriminaliteit in de wijken wil aanpakken, maar de stad tegelijkertijd beknibbelt op de behandeling van ontspoorde jongeren? ‘Het is krommer dan krom.’

Beeld Sjoukje Bierma

Een 15-jarige jongen die aldoor wordt opgepakt voor vechtpartijen. Een 16-jarige die iemand onder bedreiging van een mes beroofde. Of een 17-jarige die op de uitkijk staat bij drugsdeals, en ook geregeld meisjes betast.

Het zijn jongeren die kunnen uitgroeien tot zware criminelen. Bij de Waag, een forensische polikliniek aan het Zeeburgerpad in Oost, zien ze hen dagelijks. Zulke jongeren komen er voor behandelingen om hun agressie en crimineel gedrag te reguleren, of psychologen gaan bij hen op huisbezoek.

Averechtse gemeentebeleid

Het zijn precies deze jongeren die burgemeester Halsema bedoelt als ze praat over de harde aanpak van jeugdcriminaliteit en drugsproblematiek in de stad. En daar wringt het, zegt Menno Stiksma (62), regiomanager van de Waag. Want wat Halsema wil, wordt gedwarsboomd door de wijze waarop de jeugdzorg in Amsterdam is georganiseerd, betoogt Stiksma. Hij schreef de burgemeester een brief, en hoopt op een gesprek.

Het averechtse gemeentebeleid – aldus Stiksma – is begonnen bij de decentralisatie in 2015. De rijksoverheid bezuinigde 450 miljoen euro en maakte de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Vóór de decentralisatie konden jongerenwerkers, huisartsen of reclasseringsambtenaren ontsporende en criminele jongeren rechtstreeks verwijzen naar de Waag, maar die verwijzing gaat nu via het loket van de gemeente, met alle strubbelingen van dien.

Gierend geldgebrek

Zo is er door een budgetoverschrijding van 38 miljoen euro een gierend geldgebrek. Ook hekelt Stiksma de administratieve lasten (‘Het kost je 30 tot 40 procent van je tijd’) en er is volgens hem gemeentelijke bemoeienis bij behandelingen. “Ik moet ambtenaren per casus uitleggen waarom we zware inzet nodig vinden, waarmee de gemeente zich inhoudelijk met de zorg bemoeit.”

Daarnaast wordt de Waag door de gemeente afgerekend op de cliënttevredenheid – voor ontevreden cliënten betaalt de gemeente slechts 70 procent van de behandelkosten.

“We hebben hier jongeren die door de rechter zijn verplicht tot een behandeling,” zegt Stiksma. “Denk je dan dat die altijd tevreden zijn? Natuurlijk niet. Maar dat moet het criterium ook niet zijn. Het gaat om veiligheid en het voorkomen van recidive. Dat lukt gemiddeld in 35 procent van de gevallen, afgezet tegen criminele jongeren die geen forensische behandeling hebben gehad – maar dat is voor de gemeente helaas geen item.”

Fout in het systeem

De forensische jeugdzorg – voor jongeren met grensoverschrijdend, crimineel gedrag – verschilt nu eenmaal van de ‘gewone’ jeugdzorg, stelt Stiksma. De behandeling van een angstig en somber meisje dat een gevaar vormt voor zichzelf moet je anders beoordelen dan de behandeling van een jongen die door een verstandelijke beperking, agressieproblemen en drugsmisbruik een gevaar vormt voor anderen. Stiksma: “Maar toch worden wij over één kam geschoren. Dat is een fout in het systeem. Wij horen thuis onder openbare orde en veiligheid, niet onder algemene jeugdzorg, want we zorgen voor een veiligere samenleving.”

Voor volwassen cliënten krijgt de Waag de vergoeding van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Zo behandelt de instelling jongeren uit de Top 1000. Maar er zijn ook minderjarigen met grensoverschrijdend en/of crimineel gedrag die buiten de Top 1000 vallen, zegt Stiksma. En door de barrières van het gemeentelijke loket komen die niet bij de Waag terecht.

Bovendien heeft de instelling aan het Zeeburgerpad nog een ander probleem. De Waag heeft veel ervaring in de forensische zorg (zie kader), maar is voor de instroom van nieuwe cliënten afhankelijk van organisaties die in een goedkoper segment werken. Van de gemeente mogen die organisaties zelden of nooit doorverwijzen naar een specialistische en duurdere instelling als de Waag. Ook zijn er sinds de openbare aanbesteding van de gemeente in 2015 veel nieuwe, goedkopere aanbieders in de jeugdzorg gesprongen die forensisch werk willen doen.

Effecten monitoren

De Waag – dat vorig jaar bijna 1,2 miljoen euro van de gemeente kreeg voor 101 cliënten – kan echter niet in prijs omlaag, zegt Stiksma. “Wij zijn duurder, omdat wij de effecten van onze behandelingen monitoren en al jarenlang geld steken in onderzoek en ontwikkeling. Iets waar de nieuwe, goedkopere aanbieders wel van profiteren, maar niet in investeren.”

Hoe het verder gaat, weet Stiksma niet. “Als er geen oplossing komt, kan de uiterste consequentie zijn dat we stoppen met forensische jeugdzorg en zo geen bijdrage meer leveren aan de veiligheid in Amsterdam, maar ik hoop dat de gemeente snel tot inzicht en inkeer komt.”

Budget ingeperkt

Amsterdam stevent in 2019 opnieuw af op een overschrijding van het jeugdzorgbudget, ditmaal met 21 miljoen euro. Om wachtlijsten tegen te gaan hanteerde de gemeente in 2018 geen budgetplafond, wat leidde tot een overschrijding van 38 miljoen. Om de kosten te beheersen gaat wethouder Simone Kukenheim (Jeugdzorg) de zwaarste en duurste vorm van jeugdzorg – zoals de Waag – inperken. De wachtlijstproblematiek zal toenemen, erkent ze.

Kukenheim ziet er niets in om forensische jongeren onder de openbare orde en veiligheid te laten vallen, zoals de Waag bepleit. Die instelling vindt dat de veiligheid van de samenleving centraal moet staan, maar volgens Kukenheim moet ook bij forensische jongeren het uitgangspunt liggen bij wat het beste voor het kind is.

Verder weerspreekt Kukenheim dat de gemeente zich inhoudelijk met de zorg bemoeit, zoals de Waag stelt. Wel stelt de gemeente zorgverleners de vraag naar de noodzaak van dure jeugdhulp. “Als zij echter aangeven dat die hulp noodzakelijk is, stemt de gemeente hiermee in.”

Dat standpunt lijkt echter onverenigbaar met inperking van de duurste vorm van zorg.

De wethouder stelt al jaren dat het zwaartepunt ligt op preventie van problemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden