PlusReportage

Fietsbanden, drugszakjes en condooms: hiermee bouwt de Amsterdamse meerkoet zijn nest

Snoepwikkels, coke-enveloppen, condooms en mondkapjes. De Amsterdamse meerkoet gebruikt de bouwmaterialen die hij in de omgeving vindt, blijkt uit onderzoek naar dertig nesten.

Patrick Meershoek
Naturalisonderzoeker Auke-Florian Hiemstra doet onderzoek naar het nest van de meerkoet. Beeld Dingena Mol
Naturalisonderzoeker Auke-Florian Hiemstra doet onderzoek naar het nest van de meerkoet.Beeld Dingena Mol

Het kaartje zegt: Prinsengracht. In een bak op tafel ligt een grote berg takken en zwerfvuil die het afgelopen jaar dienstdeden als nest voor een paartje meerkoeten. Met plastic handschoenen peutert onderzoeker Auke-Florian Hiemstra voorzichtig een zwart mondkapje los. Even later volgt een snoer, een binnenband, een broekriem en een klein zakje dat tegen het licht wordt gehouden om te zien of er nog drugsresten in zitten. En kijk, een ei dat niet is uitgebroed. “Het broedsel bestaat uit vijf tot tien eieren,” doceert Hiemstra. “Er blijven er vaak een paar over.”

De bouwmaterialen waarmee de Amsterdamse meerkoet zijn nest maakt, is het onderwerp van wetenschappelijke studie. In het museum Naturalis worden deze maand dertig nesten ontleed en nauwkeurig beschreven. Hiemstra: “De meerkoet bouwt zijn nest met wat hij in de omgeving vinden kan. We schrijven alles op, ook of het gaat om een wikkel van een Magnum of van een Raket. We vinden van alles terug in de nesten. Die uit de hoofdstad zijn duidelijk vervuilder dan in een stad als Leiden. Het is soms echt even slikken.”

Behendige bouwers

De meerkoet is een enthousiaste klusser. Een paartje bouwt elk jaar samen een nieuw nest dat wordt gebruikt voor twee of drie broedsels. Het mannetje gaat op zoek naar materiaal, de vrouw vlecht er een nest van. “Het zijn behendige bouwers,” vertelt de 29-jarige bioloog. “Zeker in Amsterdam waar de rondvaartboten voortdurend voor golfslag zorgen, moet het een stevig bouwwerk zijn. Daar wordt ook rekening mee gehouden. We komen nesten tegen waarbij de takken met meters afzetlint bij elkaar worden gehouden.”

De hoofdstedelijke meerkoet is duidelijk ook een circulaire bouwer. De takken die dienen als fundering voor het nest worden gestoffeerd met heel veel plastic rietjes en snoepwikkels in felle kleuren, maar ook met piepschuim bakjes van hamburgers, condooms en folie van pakjes sigaretten. Merkwaardige voorwerpen komen geregeld tevoorschijn uit het nest, zoals een kleerhanger, een zonnebril en een entreekaartje voor het Scheepvaartmuseum. En, we zijn nu eenmaal in Amsterdam, heel veel drugsgerelateerde materialen, zoals wietzakjes en coke-envelopjes.

Nuttig afval

Dat de grachten veel zwerfvuil bevatten, is voor Hiemstra geen verrassing. Al jaren organiseert hij in Leiden schoonmaakacties, waarbij de deelnemers met kano’s het water op gaan om afval te verzamelen. De meerkoet leerde hem daar ook met andere ogen naar te kijken. “Ik zag een mannetje met een plastic festivalbeker naar het nest zwemmen. Het vrouwtje nam de beker over en verwerkte hem behendig in het nest. Als je het bekijkt vanuit de meerkoet is ons afval gewoon nuttig bouwmateriaal.”

Hiemstra studeerde af in Leiden op de samenstelling van de nesten van meerkoeten daar, en kreeg de aanbeveling om er voor zijn promotie mee door te gaan. “Ik heb het onderzoek verbreed naar het gebruik van plastic voor de bouw van nesten, ook door andere soorten. Voor de meerkoeten hebben we een een oproep doen uitgaan om nesten aan ons door te geven. Dat leverde duizenden reacties op, waarvan veel uit Amsterdam. Dit onderzoek is bedoeld als benchmark voor de mate van vervuiling in de nesten.”

Het ontleden van de nesten is een arbeidsintensieve klus, vertelt de onderzoeker. Het uitpluizen en beschrijven duurt gemiddeld een dag. “De bezoekers van het museum schrikken soms van de grote hoeveelheid afval in de nesten. Ik ben er inmiddels aan gewend, maar ze hebben natuurlijk gelijk. Tegelijkertijd vind ik het ook fascinerend hoe een schuwe moerasvogel als de meerkoet zich zo goed heeft aangepast aan het leven in de grote stad. Hij broedt ook gewoon in het rode licht op de Wallen, alsof het de normaalste zaak van de wereld is.”

Bezoekers van het Naturalis kunnen live meekijken bij de ontleding van de meerkoetnesten.  Beeld Dingena Mol
Bezoekers van het Naturalis kunnen live meekijken bij de ontleding van de meerkoetnesten.Beeld Dingena Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden