PlusExclusief

Fantastisch, die flitsbezorgers, maar de groeiende bezorgcultuur heeft grote gevolgen voor stad: ‘Dit worden zombiestraten’

Een flitsbezorger op de fiets bij het Gerard Douplein. Beeld Eva Plevier
Een flitsbezorger op de fiets bij het Gerard Douplein.Beeld Eva Plevier

De bezorgcultuur is snel volwassen aan het worden in de stad, met de flitsbezorging als nieuwste ontwikkeling. Dat gaat gepaard met groeipijnen: gevaarlijk verkeer, minder levendigheid op straat en Amsterdammers die plots op een distributieterrein wonen.

Marc Kruyswijk

Stiekem hebben ze het liever niet bij de hippe frietzaak in Oost: dat je je rond half zeven ’s avonds aan de deur meldt en friet bestelt, om zelf mee te nemen. “Heeft u dat niet gedaan via een van de bezorgdiensten? Wacht dáár dan maar even.” Dáár is buiten, waar zeker tien mannen en vrouwen in grote regenjassen samenklonteren. Bij hun voeten staan tassen: Thuisbezorgd, UberEats en Deliveroo. Een van de mannen is in gesprek met zijn collega’s en wijst naar het huis schuin boven hem. “Daar moet ik straks afleveren.” Iemand heeft friet besteld via een bezorgdienst terwijl hij boven de zaak woont: feitelijk betaalt hij de bezorger om voor hem in de rij te staan.

Een ander voorbeeld, onlangs in Westerpark. Bij het magazijn, een dark store, van een van de bezorgbedrijven dat zich hier iets minder dan een half jaar geleden heeft gevestigd, is het een komen en gaan van fietskoeriers. Midden in de buurt zitten is praktisch: alleen als je dicht bij je klanten zit, kan je binnen tien minuten bezorgen. De koeriers komen hard aan, zijn maar eventjes binnen en schieten er weer vandoor. Als het langer duurt, wachten ze buiten. De buren hebben de gordijnen maar dichtgedaan: er staan hier van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat mensen voor de deur.

Geengeduldstad

Amsterdam is een volwaardige geengeduldstad geworden. Wie iets bestelt, wil het nu. Of straks. Zo rap mogelijk in ieder geval. En dan niet door langs een winkel te gaan, maar aan de deur afgeleverd. Gemakkelijk, probleemloos. Vaak, bijna altijd, komt de bezorger op de fiets, dus snel en uitstootvrij. Niets op tegen, toch? Echter, zoals met vrijwel iedere nieuwe ontwikkeling in de stad: zo eenvoudig is het niet.

Want al die flitsbezorgers leveren gevaarlijke toestanden op de fietspaden op, zegt Florrie de Pater van de Amsterdamse afdeling van de Fietsersbond. “Kijk maar eens goed: ze fietsen over het algemeen véél te hard op hun elektrische fietsen. Die zijn opgevoerd, waardoor er grote snelheidsverschillen zijn met de gewone gebruikers van de te smalle Amsterdamse fietspaden. Dat is link, zo krijg je ongelukken.”

Het doet denken aan de zich jarenlang voortslepende discussie over de snorfiets op het fietspad: die veroorzaakte ongelukken, alleen al door de snelheidsverschillen. “Hebben we de snorfiets eindelijk naar de rijweg verplaatst, krijgen we dit weer,” verzucht De Pater. “Het zijn ook vaak veelvuldige, kleine bestellinkjes, waarbij dikwijls op de stoep wordt gefietst. Die bezorgjongens en -meisjes kunnen er ook niets aan doen, die worden daartoe gedwongen: hun platforms hebben geadverteerd met bezorging binnen tien minuten. Dit is vragen om ongelukken.”

‘Dit is blijvend’

De flitsbezorgers hebben de behoefte goed gezien, zegt Jeremy Ramdien van EFMI Business School, een opleidings- en kennisinstituut voor de Nederlandse levensmiddelensector. Hij verwacht dat nog meer bedrijven zich met snelle bezorging gaan bezighouden. “Het is blijvend, convenience is a one-way street: wie eenmaal het gemak heeft ervaren, keert niet meer terug.”

De bedrijven voorzien in een duidelijke behoefte, zegt Ramdien. “Het is echt niet meer alleen de student die bier of ijs aan de deur laat afleveren: de doelgroep is groter en diverser. Helemaal onder invloed van corona heeft de markt de wind in de rug gekregen. Consumenten kopen in feite tijd, die ze vervolgens aan iets anders besteden. Het is niet alleen iets voor grote steden. Flitsbezorger Flink is nu bijvoorbeeld ook actief in Zeist, 60.000 inwoners.”

Behalve de verkeersveiligheid zijn er meer gevolgen: de sociale samenhang in de stad lijdt onder de opmars van bezorging. Boodschappen doen wordt een transactie vanaf de bank. De stad wordt er wezenlijk anders van, zegt platformdeskundige Martijn Arets. “Je kunt jezelf de vraag stellen wat voor samenleving we op deze manier worden. Amsterdam, en dit geldt voor andere steden in Nederland net zo goed, is op weg een plaats te worden waar beweging en sociaal contact iets van het verleden dreigen te worden.”

Iets dergelijks zegt ook logistiek deskundige Walther Ploos van Amstel. “Ik vind het wel zorgelijk: mensen komen elkaar niet meer tegen in het trapgat. Ontmoetingsplekken verdwijnen. Je moet niet naar de binnenstad kijken, maar naar al die buurtwinkelstraten, daar speelt het zich af. De Javastraat, de Kinkerstraat, de Spaarndammerstraat. Als we niets doen, dan worden het zombiestraten: waar geen leven is, waar mensen alleen maar doorheen rijden. Als de winkels weg zijn, dan is dat heel slecht nieuws voor de sfeer op straat.”

Supermarkten dragen winkelstraten

Ploos van Amstel ziet het in zijn eigen buurt. “In de Houthaven zijn veel nieuwe huizen gebouwd, maar de Spaarndammerstraat heeft het moeilijk, ik zie steeds meer lege plekken. Flitsbezorgers spelen daar een rol in: supermarkten dragen lokale winkelstraten. Als mensen niet meer naar een supermarkt gaan voor de dagelijkse boodschappen, komen ze ook niet meer langs de bakker of de slager of de boekenwinkel. De traffic is er niet. Dat leuke koffiezaakje, daar kom je ook niet meer toevallig langs.”

In De Pijp zouden bewoners onlangs flitsbezorgers hebben bekogeld met eieren. Beeld Eva Plevier
In De Pijp zouden bewoners onlangs flitsbezorgers hebben bekogeld met eieren.Beeld Eva Plevier

Nieuw is het allemaal niet, zegt Arets. “Mensen zijn gemaksdieren: als je honger hebt, wil je eten. Het begrip winkel is aan herdefiniëring toe, zo’n magazijn ís in feite natuurlijk ook geen winkel. Maar tegelijk is dit een maatschappelijk probleem. Technologie verlaagt drempels, online is niets meer gefragmenteerd. Iedereen kan met een paar klikken een huisje huren in het buitenland, een taxi laten voorrijden in een vreemde stad en nu dus ook met de snelheid van het licht boodschappen laten bezorgen. De snelheid van deze ontwikkelingen, maakt ook dat ze sneller een probleem worden.”

Distributieterrein

Joost Munning weet daarover mee te praten. Hij woont in De Pijp vlak bij een voormalige meubelzaak. “Nu is het een magazijn voor een flitsbezorgbedrijf. Het gaat 24 uur per dag door. Vrachtwagens rijden af en aan, er wordt gereden met van die grote stalen karren: we woonden in een straat, in een buurt, maar nu is er de hele dag beweging lawaai, steeds weer andere mensen in grote groepen op straat. We zijn ineens een distributieterrein geworden.”

Flitsbezorgers kunnen zich vooralsnog vestigen in bedrijfspanden zonder exploitatievergunning of mobiliteitsplan. De huidige wetgeving biedt dus geen houvast, stelden enkele wethouders uit grote steden onlangs in Het Financieele Dagblad.

Zo wordt de buurt gaandeweg zijn buurt niet meer, zegt Munning. “Ze plakken winkelruiten dicht, zodat het onmogelijk is naar binnen te kijken. De mensen die daar werken, zitten er maar kort: dan heb je wéér een nieuwe manager die het ook allemaal niet weet. De stad wordt er anoniem van, de maatschappelijkheid verdwijnt. Het zijn miljardenbedrijven die maar aan een ding denken: groei, marktaandeel. Die hebben andere belangen dan de buurt waar ze zitten.”

Gevolgen voor het straatbeeld

En dat heeft gevolgen, zegt Ramdien van EMFI. Voor de genoemde drukte op straat en de afnemende gezondheidswinst voor mensen die minder en minder buiten komen. Maar ook voor het straatbeeld. “Fysieke winkels moeten dus in actie komen. Laten zien dat ze zich onderscheiden. Online kun je kleding niet passen, niet voelen aan een product. In winkels kun je nog geïnspireerd raken. Laten we niet vergeten dat veel mensen het wél fijn vinden om op een winkelvloer te lopen, het grootste deel van de Nederlanders zelfs. Dat geldt ook voor supermarkten.”

Volgens hem oriënteren supermarkten zich ook op zelf snel bezorgen. Daar zouden de kleinere winkeliers dan ook nog bij moeten komen, als het aan Ploos van Amstel ligt. “Besef dat de consument altijd gelijk heeft. Die wil snelle thuisbezorging en gemak met een enkel bestel- en betaalplatform voor mobiel bestellen. Het goede nieuws: die zijn er. Het Amsterdamse platform Local Heroes laat zien dat het kan en dat dit uiteindelijk extra omzet oplevert voor de lokale marktkooplui en winkels.” Volgens Ploos van Amstel kunnen zulke lokale bezorgers snel leveren. “Of langzamer, als de consument geen haast heeft. Samen sta je sterker: organiseer dat dus met de winkels uit je eigen straat.”

Eieren gooien naar bezorgers

Ook Arets heeft hoop. “Het zwaktepunt van flitsbezorging ligt juist in het lokale karakter: je kunt lokaal met flitsbezorgers concurreren, het zijn geen platformen met netwerkeffecten als Airbnb of Booking.”

Houd bestaande zaken tegen het licht, zegt Arets. “We vinden het blijkbaar wel al jaren oké dat Domino’s vijftien pizzascooters op de stoep parkeert. Waar ga je nu een grens stellen? Je kunt het bijvoorbeeld hebben over het maximaal aantal vervoersbewegingen of tijdslots voor bevoorrading. Deze partijen zullen zich niet al te snel willen aanpassen aan lokale variabelen, dat maakt het model voor hen minder schaalbaar, maar daar zullen ze uiteindelijk wel op uitkomen. Makkelijk zal het niet zijn, zie wat er met Airbnb is gebeurd, maar ook hoeveel tijd en moeite dat heeft gekost.”

Ook politiek liggen de flitsbezorgers onder vuur. Een meerderheid van de gemeenteraad steunde onlangs een motie van GroenLinksraadslid Elisabeth IJmker voor een snel onderzoek naar de gevolgen van flitsbezorging voor winkelgebieden, de verkeersveiligheid en het straatbeeld. GroenLinks wil weten of het mogelijk is om het gebruik van panden voor flitsbezorging of (internet)detailhandel uit te sluiten op grond van het bestemmingsplan. Ook zou de winkeltijdenverordening van toepassing moeten zijn om de openingstijden te beperken.

Er moet iets gebeuren, zegt Munning, die onlangs hoorde dat bewoners ergens in De Pijp flitsbezorgers hebben bekogeld met eieren. “Daar schrok ik wel even van. Zulke bedrijven hebben geen toegevoegde waarde voor de buurt, integendeel: mensen ondervinden enorm veel overlast. Zover zijn we kennelijk dus al gekomen, dat mensen zo gefrustreerd raken dat ze eieren gaan gooien.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden