Willemijn Aerdts promoveert aan de Universiteit van Leiden op het toezicht op de AIVD en MIVD.

Plus

Expert AIVD: ‘Wel degelijk dreiging vanuit Cornelius Haga Lyceum’

Willemijn Aerdts promoveert aan de Universiteit van Leiden op het toezicht op de AIVD en MIVD. Beeld Ed Lonnee

Het aanzien van de AIVD is geschaad door de fouten van de dienst rondom het Cornelius Haga Lyceum. Toch is het voor het vertrouwen in ons inlichtingenstelsel juist goed dat een toezichthouder de dienst in de gaten houdt en zonodig corrigeert, zegt de Leidse expert Willemijn Aerdts.

‘Een gedegen rapport met duidelijke conclusies,’ zegt Willemijn Aerdts over het vrijdag verschenen onderzoek van de CTIVD, de toezichthouder op de AIVD, naar het opereren van de inlichtingendienst rond het islamitische Cornelius Haga Lyceum. Aerdts promoveert aan de Universiteit van Leiden op het toezicht op de AIVD en MIVD, de algemene en militaire inlichtingendienst.

Het CTIVD concludeert dat de AIVD een aantal beeldbepalende beschuldigingen tegen de schoolleiding niet had mogen vermelden in een zogenaamd ambtsbericht, op basis waarvan het Amsterdamse stadsbestuur en de Onderwijsinspectie gealarmeerd werden. Tegelijkertijd vindt de toezichthouder dat er voldoende redenen waren uit het oogpunt van nationale veiligheid, om de autoriteiten te waarschuwen over radicalisering rondom de school uit Nieuw-West.

Wat betekenen de bevindingen voor de AIVD?

“Als je bij de dienst werkt kun je dit soort ambtsberichten meteen goed plaatsen en je een idee vormen over de hardheid van bepaalde informatie. Als je daarmee dan naar een gemeente of de inspectie gaat, moet je doordrongen zijn van het feit dat men daar minder gewend is aan de omgang met dit soort inlichtingen. Als AIVD moet je van te voren goed nadenken over de impact en duidelijk uitleggen wat ermee kan gebeuren en waar het op gebaseerd is.”

De gemeente Amsterdam stelt vertrouwen te houden in de AIVD. Is dat niet tekenend voor de schade die dit onderzoek aanricht? Het stadsbestuur vindt het nodig om iets te zeggen dat vanzelfsprekend zou moeten zijn.

“Dat zie ik anders. De CTIVD is de enige instantie die toegang heeft tot alle inlichtingen. Ze mogen als enige in principe alles bekijken. Daarom heeft de commissie een fundamentele rol in onze democratische rechtsstaat, want we geven onze diensten hele vergaande bevoegdheden. Daar is geen check op in de rechtszaal, zoals bij de politie en het Openbaar Ministerie. De CTIVD kan echt achter de voordeur kijken. Voor het vertrouwen in de inlichtingendiensten is het heel belangrijk dat er zo’n check is. De conclusie dat iets niet goed is gegaan, schaadt het vertrouwen. Maar voor datzelfde vertrouwen is het belangrijk dat we weten dat er een instantie is die de AIVD controleert. Dat versterkt het vertrouwen juist.”

In 2014 klaagde toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan in een brief aan de regering dat de AIVD expliciete waarschuwingen over de school niet in een ambtsbericht wilde zetten, waardoor hij geen wettelijke basis had om op te treden. Dan volgt vijf jaar later een ambtsbericht dat in het gezicht van de dienst ontploft.

“Ik ken die brief niet, maar het lijkt me illustratief voor het feit dat de dienst in principe alleen met een ambtsbericht komt als er genoeg inlichtingen zijn om dat te rechtvaardigen. Er is altijd een spagaat, omdat een burgemeester hele andere verantwoordelijkheden heeft dan de AIVD. Dat kan voor spanning zorgen.”

Sneeuwt door de kritiek op de AIVD niet onder dat er wel degelijk iets aan de hand is bij het Haga Lyceum?

‘Dat vind ik wel meevallen. De CTIVD concludeert dat de informatie waarop het dreigingsbeeld was gebaseerd, overeind blijft. Dat betreft de salafistische voormannen rondom de school.”

Het is uitzonderlijk dat een ambtsbericht in de openbaarheid op zinsniveau wordt ontleed.

“Dat dat kan, hoort bij het toezichtstelsel. De dienst zelf noemt dat zijn ‘license to operate’. Het vergroot de legitimiteit van het mandaat van de dienst. Maar het komt inderdaad niet vaak voor dat de toezichthouder focust op één casus.”

Staat er ook goed nieuws voor de AIVD in dit rapport?

“Volgens de schoolbestuurders gaat er geen dreiging van het Haga Lyceum uit. Het CTIVD zegt dat die dreiging wel degelijk gefundeerd is. De kritiek betreft passages uit het ambtsbericht die van wezenlijk belang zijn voor de beeldvorming. Maar de strekking van het ambtsbericht blijft overeind.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden