PlusAchtergrond

‘Er is te veel gebeurd’: hoe kon het zo ver komen op het Haga Lyceum?

Cornelius Haga Lyceum, Amsterdam Nieuw WestBeeld Ted Struwer

Het vertrek van directeur Soner Atasoy dit voorjaar had rust moeten brengen op het Cornelius Haga Lyceum in Nieuw-West. Maar verschillende kampen op de islamitische middelbare school vechten elkaar de tent uit, soms zelfs letterlijk. ‘Er is te veel gebeurd.’

“Ik heb er een goed gevoel over,” vertrouwde een lerares van het Cornelius Haga Lyceum deze week toe aan Achmed Baâdoud, de kersverse directeur-bestuurder. Ook het bestuur ziet de toekomst zonnig in. Het schrijft in een nieuwsbrief dat Baâdouds voorganger Rasit Bal, die vorige week na amper vier maanden moedeloos opstapte, ‘een goede start’ van het schooljaar heeft bewerkstelligd en dat de tijd rijp is voor een volgende stap in de ontwikkeling van de school.

Zou het? Het lijkt er eerder op dat de school nog steeds zo verdeeld is dat de aandacht voor onderwijs op het tweede plan is geraakt. 

Tientallen rechtszaken

Het Cornelius Haga, een school voor vmbo-t, havo en vwo, kwam in 2017 al met veel rumoer tot stand. Soner Atasoy voerde tientallen rechts­zaken om de school van de grond te krijgen. In 2019 volgden waarschuwingen van de AIVD over radicaal-islamitische invloeden binnen de school, waarna het Amsterdamse stadsbestuur en onderwijsminister Arie Slob aanstuurden op Atasoys vertrek. 

Tevergeefs: de waarschuwing bleek onvoldoende onderbouwd. Dit voorjaar zette Atasoys eigen bestuur hem alsnog aan de kant na interne klachten over intimidatie en het afluisteren van de Onderwijsinspectie.

‘Kwestie van uitzitten’

Zijn vertrek zette geen streep onder de onrust. Het Parool sprak vijftien betrokkenen bij de school en de moslimgemeenschap in Nieuw-West. Wil het Haga op termijn blijven bestaan, dan moet het van de huidige 400 leerlingen doorgroeien richting 500. Hoe kansrijk is dat op een school waar het meer dan om de onderwijskwaliteit draait om een stromingenstrijd waarmee de school negatief in het nieuws blijft komen?

Een bestuurder van islamitische basisscholen: “Ik zou mijn eigen kind niet inschrijven.”

Een moslimvoorman: “Weinig ouders zullen het nog aandurven hun kinderen in te schrijven.”

Een vader: “Ik haal mijn kind niet midden in het schooljaar weg. Maar na de zomer is hij vertrokken.”

Een moeder: “Mijn zoon doet dit jaar eind­examen, het is een kwestie van uitzitten. Als ik jongere kinderen zou hebben, zou ik die niet aanmelden.”

“Er is te veel gebeurd, de haat en nijd zijn te groot,” zegt Yusuf Altuntas, bekend in de gemeenschap als directeur van de islamitische basisschool Elif in Zuid en oud-voorzitter van de landelijke organisatie van islamitische schoolbesturen. “Als het Hagabestuur zou vragen of ze voorlichting mogen komen geven aan de achtstegroepers op mijn school, zeg ik: dat kan ik mijn kinderen pedagogisch niet aandoen.”

Tekst gaat door onder de foto

Amsterdam, 21 oktober 2020. Achmed Baadoud is de nieuwe bestuurder van het Cornelius Haga Lyceum. foto: Marc DriessenBeeld Marc Driessen

Aanhoudende stromingstrijd

De mensen met wie Het Parool sprak – de meesten op voorwaarde van anonimiteit – zijn bijna zonder uitzondering pessimistisch. Ze vrezen dat ook de nieuwe directeur-bestuurder Baâdoud verstrikt raakt in de aanhoudende stromingenstrijd.

Baâdouds voorganger Bal had veel last van de Vrije Ouders, een strijdbare groep ouders die zich ruim vier maanden na Atasoys aftocht blijft inspannen voor zijn rentree. “Hij zorgde voor eenheid,” zegt een lid van de groep. Volgens bronnen rond het bestuur omvat de groep hooguit enkele tientallen ouders, zelf zeggen ze meer dan 200 mensen te vertegenwoordigen.

Daarnaast zijn er andere orthodoxe ouders die Bals toenadering tot progressievere delen van de moslimgemeenschap wantrouwig gade­sloegen. Bal voelde zich met zijn Turkse achtergrond toch al niet welkom bij de ouders van overwegend Marokkaanse afkomst.

Gekneusde tanden

De giftige sfeer kwam tot uiting in een vechtpartij vorige maand tussen twee ouders. Een vader die handtekeningen ophaalde voor Atasoy werd tegen de grond gewerkt en is naar eigen zeggen met kneuzingen naar de eerste hulp gegaan. In de groepsapp van vaders (de moeders hebben hun eigen appgroep) werd opgemerkt dat er ­zomaar ‘weer iemand in het ziekenhuis met ­gekneusde tanden’ zou kunnen belanden.

De verdeeldheid binnen de school zit diep. Volgens ingewijden laten moslims met schoolgaande kinderen uit enkele als salafistisch te boek staande moskeeën hun invloed gelden. “Er is strijd tussen salafisten onderling,” zegt een voorman van de gemeenschap. “Een deel staat achter Atasoy, een ander deel vindt het verwerpelijk de confrontatie te zoeken met de overheid zoals Atasoy deed en wil in alle rust de zuivere islam belijden.”

Een goed ingevoerde bron in het islamitisch onderwijs onderschrijft dat.

“Atasoy wist beide groepen te verenigen,” zegt ex-bestuurder Bal. “Hij schetste het beeld van een boze buitenwereld, waarin politiek, media, gemeente en Onderwijsinspectie de school kapot wilden maken.”

Gemeenschappelijke vijand

Na het wegvallen van de gemeenschappelijke vijand – de overheidsinstanties bonden in na tikken op de vingers door de rechter en toezichthouder op de inlichtingendiensten – viel de kongsi uiteen.

Volgens Bal bedient de school slechts een klein, conservatief deel van de moslimgemeenschap. Hij kreeg weinig steun van het bestuur om dat te veranderen, zegt hij. Voorzitter van het Hagabestuur Mohammed Laamimach, die jarenlang optrok met Atasoy maar hem dit voorjaar de wacht aanzegde, weerspreekt dat. “Onze opdracht was en is: zoek de diversiteit.”

‘Haastige procedure’

Laamimach zegt zich niet te herkennen in beweringen dat hij zelf ook in salafistische kringen verkeert. “Dat is laster verspreid door Arnoud van Doorn,” zegt hij, verwijzend naar het Haagse ex-PVV-raadslid dat wordt beschouwd als spreekbuis van Atasoy.

Achter de rug van Bal om trok het bestuur deze maand Baâdoud aan als adviseur. Vorige week diende Bal zijn ontslag in en werd Baâdoud gepromoveerd tot zijn opvolger. “Zo’n haastige procedure komt als een boemerang terug,” meent directeur Altuntas van basisschool Elif. “Ik heb een jaar gezocht naar een directeur voor een nieuwe locatie van mijn school. Ik sluit niet uit dat Baâdoud van waarde is, maar wat weet hij van onderwijs?”

Ondertussen regent het rechtszaken waarmee Atasoy hoopt terug te keren. De advocatenkosten zijn geen probleem dankzij benefietacties waarmee meer dan 40.000 euro zou zijn opgehaald. De steun van Suhayb Salam – voorman van de fundamentalistische organisatie Al ­Fitrah – onderstreept het belang dat de salafis­tische gemeenschap hecht aan een positie op het Haga Lyceum.

Straatvechten

Je zou bijna vergeten dat ondertussen les wordt gegeven. Bals constatering dat het onderwijs voldoet aan ‘de basale kwaliteitseisen’ stelt niet gerust. “De inspectie had twijfels, maar dat ­vonden docenten onzin,” zegt Bal. “De inspectie had ook vraagtekens bij de bestuurlijke stabiliteit. Ik pleitte voor onderscheid tussen enerzijds de aansturing en financiën en anderzijds het onderwijs. Op die manier kon ik tegen het ­bestuur zeggen: laat de school met rust, met je Vrije Ouders, met je Arnoud van Doorn, met je rechtszaken.”

“Het ging de goede kant op. Maar het bestuur kon het tempo niet volgen. Onze plannen ­werden onvoldoende gefaciliteerd. Praktische zaken bleven liggen, zoals aanschaf van pc’s en inrichten van een ict-lokaal.”

Altuntas denkt dat Bal niet de juiste persoon was voor de klus. “Met Atasoy moet je straatvechten. Je weet dat er belangengroepen zijn die ophitsen. Deze uitdaging paste niet bij zijn karakter.”

De nieuwe directeur Baâdoud is uit ander hout gesneden. Of dat genoeg is om een herhaling te voorkomen van het echec met het Islamitisch College Amsterdam, de voorganger die in 2011 ten onder ging? Baâdoud denkt van wel: “Ik weet dat er sceptici zijn. Maar ik geloof in een school die er is voor alle moslims.”

Oud-stadsdeelvoorzitter van Nieuw-West Achmed Baâdoud (PvdA) is sinds maandag directeur-bestuurder van het Cornelius Haga Lyceum. Hij wil af van ‘het gedoe’.

Uw voorganger Rasit Bal liep vast op verzet van ouders, rechtszaken en gebrek aan steun van het bestuur. Klinkt als een ingewikkelde klus.

Rasit Bal trachtte tevergeefs progressievere delen van de moslimgemeenschap bij de school te betrekken. Gaat u ook proberen de basis te verbreden?

Een orthodoxe stroming onder de ouders is tegen.

“Ik ga met iedereen in gesprek. De school staat open voor iedereen.”

Bals Turkse achtergrond wekte volgens hem wantrouwen bij de Marokkaanse gemeenschap. Hij verwacht dat het u gemakkelijker afgaat. Is het risico niet dat het nog meer dan nu een school van Amsterdamse Marokkanen wordt?

“Toen ik stadsdeelvoorzitter was, klaagden Marokkanen dat ik meer met Turken sprak. Dat beeld ontstond doordat die groep beter is georganiseerd, maar ik steek in iedereen evenveel energie. Ik wil boven de partijen staan, zoals ik als stadsdeelvoorzitter deed. Ik sta elke stroming te woord. Als het maar draait om beter onderwijs.”

U hebt geen onderwijsachtergrond.

“Zoals ik geen achtergrond had als wethouder of stadsdeelvoorzitter voordat ik Nieuw-West ging besturen. De onderwijskennis is al in huis. Er zijn vijftig deskundigen die voor de klas staan.”

De Vrije Ouders, die oprichter Atasoy terug willen, zien uw benoeming als PvdA-opzetje vanuit het stadhuis.

“In 2018 heb ik afscheid genomen van de politiek. Ik ben ook niet door de overheid, maar door het schoolbestuur benaderd voor deze functie. Ik wil de strijdbijl met de Vrije Ouders begraven. Ik wil ze graag spreken, als ze maar in het belang van het onderwijs in gesprek willen.”

Dreigt niet een herhaling van het Islamitisch College Amsterdam, dat in 2011 sloot bij gebrek aan leerlingen?

“Daar ben ik niet bang voor. Ondanks de negatieve berichten groeit de school. Dat bevestigt de behoefte.”

Tijdlijn van de gebeurtenissen

Juli 2011 Sluiting Islamitisch College Amsterdam (ICA) wegens wanbeleid en slecht onderwijs.

September 2011 Stichting Islamitisch Onderwijs (SIO), waarachter ICA-medewerkers schuilgaan, doet aanvraag voor oprichting islamitische middelbare school. Ministerie keurt deze goed.

2012 Gemeente Amsterdam stelt aanvullende eisen, in door SIO aangespannen rechtszaak gaat rechter inhoudelijk oordeel uit de weg.

2013 Onderwijsraad zegt dat Amsterdam huisvesting moet organiseren voor school, gemeente weigert.

2014 SIO-bestuurslid Abdoe Khoulani bejubelt IS op Facebook. Rest van het bestuur neemt niet meteen afstand. Gemeente weigert huisvesting. SIO start nieuwe rechtszaak.

2015 Raad van State gelast gemeente uiterlijk in 2017 gebouw beschikbaar te stellen.

2017  Cornelius Haga Lyceum opent met 45 leerlingen in Nieuw-West, onder leiding van Soner Atasoy.

2018 School groeit naar ruim 180 leerlingen.

Maart 2019 Burgemeester Femke Halsema roept ouders op kinderen van school te halen na waarschuwing AIVD voor radicalisering. Vrijwel niemand geeft gehoor. De school meldt 135 nieuwe inschrijvingen.

Juli 2019 Inspectie beticht schoolbestuur van financieel wanbeheer.

September 2019 Minister Slob begint procedure om bestuur af te zetten.

December 2019 Toezichthouder op inlichtingendiensten concludeert dat zware beschuldigingen van AIVD onvoldoende waren onderbouwd.

Januari 2020 Rechtbank fluit minister Slob terug, directeur Atasoy kan blijven, geen financieel wanbeheer.

Juni 2020 Atasoy ontslagen door collega-bestuurder na interne conflicten. Rasit Bal treedt aan als directeur, maar stopt na vier maanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden