PlusReportage

En zo krijgt ‘lastpost’ Anton de Kom dan ook een eerbetoon op een A-locatie, in de Nieuwe Kerk

In de Nieuwe Kerk is donderdag een gedenksteen onthuld voor Anton de Kom, de Surinaamse schrijver, activist en verzetsheld. Daarmee is er voor deze belangrijke lastpost nu ook een eerbetoon op een A-locatie.

Patrick Meershoek
De schrijverssteen voor Anton de Kom in de Nieuwe Kerk. Beeld Sophie Saddington
De schrijverssteen voor Anton de Kom in de Nieuwe Kerk.Beeld Sophie Saddington

De Kom heeft nog even vlak bij de Nieuwe Kerk gewoond, in de Reestraat. Dat was in de jaren twintig. Honderd jaar later heeft de Surinaamse schrijver, activist en verzetsheld een nieuw onderkomen gevonden in Amsterdam. Op een toplocatie nog wel: in de Nieuwe Kerk, het nationale huis voor vieringen en herdenkingen, zoals directeur Annabelle Birnie de koninklijke kerk op de Dam in haar welkomstwoord aanprees.

In dat statige cultuurpaleis heeft De Kom sinds donderdag een zogenoemde schrijverssteen, een eerbetoon dat eerder is uitgegaan naar schrijvers als Hella Haasse, Willem Frederik Hermans en Eduard Douwes Dekker alias Multatuli. Met die laatste heeft De Kom gemeen dat de publieke waardering voor het werk pas na diens overlijden goed op gang kwam, wat het vermoeden ondersteunt dat het in het algemeen gemakkelijker is te houden van een dode lastpost dan van een levende.

Scherpe kritiek

Want een lastpost was De Kom, met zijn scherpe kritiek op de koloniale macht in zijn geliefde Suriname en zijn bijtende sarcasme over de vermeende Nederlandse superioriteit. Het leidde ertoe dat de Nederlandse staat alles in het werk stelde om de schrijver dwars te zitten, en daar ook in slaagde.

Wij slaven van Suriname vond nog een weg naar een klein publiek, maar De Koms gedichten, romans en verhalen bleven ongepubliceerd tijdens zijn leven dat in 1945 eindigde in een Duits concentratiekamp. “Wat een wonder dat deze steen hier toch ligt,” merkte schrijver Raoul de Jong op in een vinnige toespraak.

Uit een filmscript uit de nalatenschap citeerde de spreker een geestige observatie van De Kom over de Nederlandse natuur, die er, zeker in vergelijking met het weelderige groen in Suriname, “moet uitzien als een nette dame of heer die van de kapper komt op zaterdagmiddag”. Anton de Kom, aldus De Jong, liet zich niet snoeien of knakken.

Literaire kwaliteiten

Het schrijverschap en het activisme kunnen bij De Kom moeilijk los van elkaar worden gezien, maar toch heeft hij zijn schrijverssteen vooral te danken aan zijn literaire kwaliteiten. Sinds de heruitgave van Wij slaven van Suriname in 2020 is De Kom herontdekt, als antikoloniaal rolmodel maar ook als schrijver. Vorige week nog riep de New Statesman de onlangs verschenen Engelse vertaling uit tot een van de belangrijkste boeken van het jaar. Nu jij weer, Douwes Dekker.

Bijzonder was de aanwezigheid in de kerk van Judith de Kom, de inmiddels 91-jarige dochter van de schrijver. Zij vertelde over haar vader – streng, maar een uitstekende verteller – die thuis bij voorkeur in een grote stoel aan het lezen of schrijven was. Ze citeerde het gedichtje dat haar vader in haar eerste poëziealbum schreef, een veel te volwassen lofzang op de geuren en kleuren van Suriname en het belang van de liefde. “Ik vond het als kind maar een vreemd versje,” aldus zijn dochter.

Omarmd door Amsterdam

Dat De Kom tegenwoordig postuum in goede kringen verkeert, bewees de aanwezigheid in de Nieuwe Kerk van minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming) en Rajendre Kargi ambassadeur van Suriname. Burgemeester Femke Halsema vertelde dat ze de uitnodiging met enige schroom had aanvaard: De Kom had zijn belangrijke werk vanuit Den Haag verricht. “Maar het geestelijk erfgoed van Anton de Kom omarmen we hartstochtelijk als hoofdstad die een stad voor alle Nederlanders wil zijn.”

Halsema vroeg zich hardop af hoe De Kom het zelf zou hebben gevonden om een schrijverssteen te krijgen in de Nieuwe Kerk, de plek waar ook het praalgraf te vinden is van Michiel de Ruyter en andere zeevarende helden uit de vaderlandse geschiedenis. Annabelle Birnie wees op de aanwezigheid in het gebouw, als onderdeel van de lopende Julianatentoonstelling, van het officiële document waarmee de onafhankelijkheid van Suriname op 1975 was ondertekend. Dat zou De Kom vast mooi hebben gevonden.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden