Plus

Eindelijk krijgt Het Breed zijn beschermde status

Een wijk met grootstedelijke allure en een keerpunt in de Amsterdamse woningbouw: Het Breed van Frans van Gool wordt beschermd stadsgezicht.

Patrick Meershoek
Plan van Gool, ook bekend als Het Breed, in Amsterdam Noord. Beeld Sophie Saddington
Plan van Gool, ook bekend als Het Breed, in Amsterdam Noord.Beeld Sophie Saddington

Het heeft even geduurd. Al in 2008 gingen stemmen op om Plan Van Gool, ook bekend als Het Breed, uit te roepen tot beschermd stadsgezicht. Dat voorstel verdween in een bureaulade, tot bewoner Jaap Leijen een jaar geleden het gemeentebestuur opnieuw opriep de woonwijk in Noord een beschermde status te geven, vergezeld van de handtekeningen van alle bewoners van zijn blok.

Dit keer ging het balletje wél rollen. Eerder vorige week adviseerde het stadsdeelbestuur van Noord positief over het voornemen. “Hartstikke mooi,” zegt Leijen, die in 2015 met zijn vrouw en een kind op komst neerstreek in de wijk. “We kwamen van een woning in De Pijp en hadden meer ruimte nodig. Nu zouden we niet meer weg willen. Het is een heel bijzondere plek, anoniem maar intiem.”

Kentering in de woningbouw

Het Breed bestaat uit elf flats van vijf verdiepingen en twee woontorens van achttien verdiepingen die in de jaren zestig werden gebouwd in de toen verder nog lege Buikslotermeerpolder. Het project was een kentering in de Amsterdamse woningbouw, schrijft Bureau Monumenten en Archeologie in een bijsluiter bij de aanvraag. In de jaren daarvoor was vooral haastig gebouwd om de naoorlogse woningnood op te lossen, nu was er ruimte voor experiment en kwaliteit.

De architecten Aldo van Eyck, Jaap Bakema en Frans van Gool werden uitgenodigd om met een ontwerp op de proppen te komen en de laatste kreeg de opdracht. In de culturele verkenning wordt de lof gezongen van de speelse verkaveling en de ruime opzet in een parkachtige omgeving. Een echte blikvanger in die tijd waren de futuristische luchtbruggen tussen de flats, besteld bij het bedrijf Aviolanda dat passagiersslurven voor luchthavens produceerde.

Een ander opvallend onderdeel van het ontwerp waren de drie meter brede galerijen aan de binnenkant van de flats. Die fungeerden als woonstraat: de bakker en de melkboer maakten gebruik van een speciaal treintje en voor de bewoners en hun kinderen was het een ontmoetingsplek en een speelplaats. Het werkt nog steeds, vertelt Leijen, tijdens de recente lockdowns dronken de bewoners er op zondag samen koffie om elkaar bij te praten en moed in te spreken.

Bloeiend sociaal leven

De oorspronkelijke huurwoningen waren niet goedkoop en oefenden met name een grote aantrekkingskracht uit op jonge creatievelingen en intellectuelen met hun gezinnen. De gedeelde linkse idealen en een actieve opstelling van de eerste bewoners leidden tot een bloeiend sociaal leven, wat in de jaren zeventig onder meer resulteerde in sociale experimenten als partnerruil voor de volwassenen en een antiautoritaire en luierloze ‘blote-billen-kresj’ voor de kleintjes.

In de verkenning van Bureau Monumenten en Archeologie worden die eerste bewoners van Het Breed de kwartiermakers genoemd voor het hippe Noord van nu. Het was ook de opzet van Van Gool, dat het uniforme ontwerp van beton en glas de bewoners ertoe zou uitnodigen zelf invulling te geven aan hun wijk. Het Breed wordt ook gezien als een vingeroefening voor de Bijlmermeer, waar dezelfde filosofie op veel grotere schaal zou worden vormgegeven.

Gemengd leven

Vermoedelijk dankzij de kleinschalige opzet heeft Het Breed nooit de problemen van de Bijlmer gekend. Over sloop is nooit gesproken. Leijen: “Wat de wijk zo bijzonder maakt, zijn de architectuur, de ruimte en het groen. Die zorgen voor rust en binding tussen bewoners. Het Plan Van Gool is een van de weinige buurten in Amsterdam waar verschillende bevolkingsgroepen zonder veel problemen gemengd leven en wonen.”

De naamgever overleed in 2015. Journalist Jeroen Kleijne interviewde Van Gool voor zijn boek over Het Breed en tekende onder meer op dat de architect nog steeds trots was op zijn geesteskind. “Ik heb hier iets gemaakt waar ik best mijn oude dag had willen slijten.”

De bewoners zijn hem dankbaar. Leijen: “Als de status van beschermd stadsgezicht eenmaal rond is, gaan we daar wel een feestje van maken met zijn allen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden