Plus

Einde Amstelveenlijn: de verbinding met de stad toen en nu

De Amstelveenlijn verdwijnt: de directe sneltram naar Amsterdam wordt een gewone tram naar station Zuid. Problemen rondom de lijn waren er altijd en ook de toekomst is ongewis. De verbinding met de stad: toen, nu en straks.

Beeld Lin Woldendorp

De geschiedenis van de Amstelveenlijn is er een van geploeter. De sneltram wordt geboren als een zorgenkindje van het GVB en is dat eigenlijk altijd gebleven. Zoals het vervoerbedrijf onlangs op zijn website schreef: 'Een verbinding tussen Zuid en Westwijk die nooit een echte metrolijn mocht zijn, maar het midden hield tussen een metro en een tram en daardoor de nodige technische problemen over zich afriep.'

Juist om die hybride verschijningsvorm, tram noch metro, maakt de Amstelveenlijn vanaf het ­begin al nooit helemaal onderdeel uit van het ­Amsterdamse metronetwerk.

Het begint in de jaren tachtig als de Amsterdamse wethouder Michael van der Vlis in de strijd om een metro (de voorkeur van Amstelveen) of een tram (wat Amsterdam wilde) oppert om dan maar 'het beste van twee werelden' te verenigen: dubbelrail.

Tram 5 zou daarin worden doorgetrokken tot het stadshart van Amstelveen en een nieuw type tram, de sneltram, zou via de metrobuis van de Oostlijn als metro rijden tot Zuid en daarna tot het zuidelijkste puntje van Amstelveen aantakken op het tramtracé. Probleempje: in 1985 is een dergelijk voertuig er helemaal niet, de sneltram bestond slechts nog op papier.

Feestelijke opening
Intern komt er kritiek: GVB'ers met verstand van ­zaken hebben er weinig vertrouwen in. Terecht, zo lijkt het vervoerbedrijf inmiddels ook zelf te concluderen. Kort na de feestelijke opening van de lijn in december 1990, gaat het mis. De treeplanken, die moeten uitklappen, blijken niet bestand tegen de winter, de deuren moeten worden vervangen en ­konijnen vreten de kabels langs de baan aan. Na een zware aanrijding tijdens het proefbedrijf zijn twee treinstellen langdurig buiten gebruik. In 1991 wordt de lijn voor zeven maanden gesloten om noodzakelijke verbeteringen te realiseren.

En dan zijn er nog de talrijke ongevallen. Door de vele kruisingen die de vaak snel rijdende trams ­moeten passeren, vinden er veel botsingen plaats: in 1995 zelfs drie dodelijke ongevallen in één maand. Buurtbewoners pleiten voor slagbomen en haltes worden stevig onder handen genomen om reizigers te beschermen tegen aanstormende trams.

Rottram
Die maatregelen lijken succesvol. En steeds meer Amstelveners weten het vervoermiddel te ­vinden. Het mag een rottram zijn, het is wel hún ­rottram. Maar door de groeiende aantallen passagiers wordt er roofbouw gepleegd op het beschikbare materieel. Technische storingen zorgen er voor dat er soms dagelijks ritten uitvallen.

De laatste maanden van de Amstelveenlijn zijn ­zeker niet de beste: sinds de Noord/Zuidlijn gaat het van kwaad tot erger. Er zijn weken met negentig verstoringen van het metronet, voor een belangrijk deel op de Amstelveenlijn, en reizigersorganisaties klagen steen en been. Volgens het GVB heeft het vooral te maken met een tekort aan metrostellen.

De oude sneltrams krijgen desalniettemin nog één keer een grote beurt en ondergaan enkele kleine aanpassingen, waarna ze nog zeker tot 2021 zullen worden ingezet op de andere metrolijnen.

Nu

Stiekem is het eigenlijk best druk op de Amstelveenlijn richting Amsterdam. Midden op deze doordeweekse dag zijn er niet overdreven veel zitplaatsen vrij als de sneltram wegrijdt vanaf de halte De Boelelaan/VU. Enkele minuten later blijkt dat van de reizigers die op station Zuid willen instappen, het perron is goedgevuld, het grootste gedeelte gewoon zal moeten blijven staan. Reden: vrijwel iedereen blijft zitten.

Wat vanaf komende week voor het gros van de ­reizigers een overstapstation zal zijn, is nu een plek die de meesten voorbijrijden. Waar ze eerst wel ­negentien haltes konden sneltrammen van Amstelveen Westwijk naar station Zuid en vervolgens als metro met nog meer gezwinde spoed zomaar op CS zaten, zónder met hun achterwerk van hun stoeltjes te komen, daar wordt het sneltramgedeelte afgewaardeerd. Het was een sneltram, met ingang van zondag is het een tram.

En dat voelen ze, de reizigers die deze middag en avondspits soms voor het laatst gebruik maken van de Amstelveenlijn. Amstelveners verliezen hun ­ongehinderde verbinding met de grote stad, zegt ­Richard de Haas, die enkele keren per week instapt. "Het was ideaal, in ruim een half uur reisde ik van mijn huis vlakbij Poortwachter naar Waterlooplein. Straks moet ik overstappen én ik doe er langer over."

Begrijp hem niet verkeerd: hij vindt Amstelveen heerlijk om te wonen. "In Amsterdam zou ik niet aarden, ik moet er niet aan denken. Ik heb nu een ruim huis in een rustige wijk met aardige buren, maar soms heb ik behoefte aan juist een beetje meer levendigheid. Dat je dan in een vloek en een zucht middenin Amsterdam zat, dat was echt perfect."

Verouderd en vies
Ook voor Karima el Gharbi zal Amstelveen vanaf volgende week een stuk verder van Amsterdam voelen dan nu het geval is. De hbo-scholier heeft bijna iedere dag les op de Wibautstraat en is bang dat ze straks zeker een half uur eerder van huis moet. "Overstappen is precies wat ik niet kan gebruiken 's morgens vroeg. Dan wil ik gewoon vlakbij huis ­instappen en vlakbij school eruit, zoals nu. Maar overstappen op Zuid wordt hectisch, dan moet je maar weer een zitplaatsje zien te veroveren."

Ook medescholier Tatum, die dagelijks in de ­Amstelveenlijn zit en niet met haar achternaam in de krant wil, baalt als een stekker. "Amstelveen is zó sáái. Het enige pluspunt van Amstelveen is dat je snel in Amsterdam zit."

Maar er is één voordeel, zegt ze. "We krijgen straks wel nieuwe trams, heb ik begrepen. De sneltrams waarmee de laatste maanden wordt gereden, zijn echt totaal verouderd, die vallen bijna uit elkaar en zijn vies. We hadden steeds vertragingen of dat we soms wel een half uur stil stonden tussen twee haltes. Dan word je echt helemaal gek. Hopelijk hebben ze dat straks opgelost."

Straks

Voordat het voor de Amstelveense reiziger ­allemaal een beetje minder wordt, zou het eerst weleens echt erg kunnen worden. Want een metrolijn ombouwen tot een tramverbinding heeft wat voeten in aarde. Forenzen merken dat nu al: het werk aan de Beneluxbaan, waar de Amstelveenlijn zo'n eind langsloopt, is al begonnen, de hinder is gestart. Maar wie gewend is aan het comfort en de laagdrempeligheid van een sneltram, kan de komende periode zijn borst natmaken: bussen worden ingezet. Dat klinkt alarm­erend en dat is het ook.

De communicatieafdeling van het GVB draait overuren, want de tijdelijke veranderingen hakken erin. Wat nu nog hasslefree is, wordt een gedoe. ­

Expressbussen slaan haltes over om grote hoeveelheden reizigers zo snel mogelijk naar Zuid te brengen, waar ze op de metro's kunnen stappen die er nog wel zijn. En op alle haltes waar die bus niet stopt, worden reizigers gedwongen om met velen in de gewone tram 5 te stappen.

Ook wordt er een pendelbus ingezet op het verste stukje Amstelveenlijn tussen Westwijk en het ziekenhuis. Als klap op de vuurpijl: reizigers gaan iets meer kilometers reizen met de bus dan met de metro en gaan dat zien in hun reiskosten. Zoals een woordvoerder zegt: "Het zal voor iedereen even wennen zijn. We verwachten veel klantcontacten, klachten en opmerkingen."

Maar goed, dan is het straks eind 2020 en is het leed geleden, toch? Dat is maar zeer de vraag. Het komende decennium zal station Zuid, waar al die voormalige Amstelveenlijners dus moeten gaan overstappen, als onderdeel van het miljardenproject Zuidasdok stevig onder handen worden genomen.

De Ringweg komt in tunnels te liggen en het station krijgt extra sporen: de hoeveelheid werk en de ­impact op alles en iedereen in de omgeving van de Zuidas zullen enorm zijn. Het wordt een enorm bouwterrein en overstappers kunnen zich dus maar beter voorbereiden op een complexe overstap.

Slechts een herinnering
En daarna, als ook het Zuidasdok er ligt en station Zuid is uitgebreid, kan de toekomst beginnen. De sneltram is dan waarschijnlijk nog slechts een herinnering uit een ver verleden, niemand die nog weet dat wat we dan de Amsteltram noemen, ooit de ­Amstelveenlijn was. Geen sneltram, maar een vernieuwde en vooral 'hoogwaardige tramverbinding' zal het zijn.

Dat houdt in dat de tram perfect gaat aansluiten op het bestaande tram- en metronet van Amsterdam

en op het spoorwegnet. Dat laatste is van groot belang, want Amstelveen geldt al jaren als de grootste stad van Nederland zonder NS-station. De verantwoordelijk wethouder van de gemeente stelde onlangs dat door een goede verbinding met station Zuid, dit helemaal geen probleem hoeft te vormen.

De ombouw moet leiden tot een betere bereikbaarheid van Amstelveen, de Zuidas en centrum Amsterdam. Ook belangrijk: er worden drie 'ongelijkvloerse kruisingen' aangelegd, wat inhoudt dat de tramlijn onder kruisend verkeer doorrijdt. Ook wordt er gewerkt aan het doortrekken van de lijn naar Uithoorn. De verwachting is dat ook dat traject eind 2022 zal kunnen worden af­gerond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden