PlusNieuws

Eerst in NY, nu in Zuidoost: een buurtrechter bij conflicten

Naar een beproefd recept uit New York krijgt ook Amsterdam-Zuidoost een ‘buurtrechter’, voor Venserpolder. Bij problemen probeert die met alle betrokken partijen tot een oplossing op maat te komen.

Femke Halsema raakte in 2019 geïnspireerd door het New Yorkse concept van de buurtrechter.  Beeld Richard Koek
Femke Halsema raakte in 2019 geïnspireerd door het New Yorkse concept van de buurtrechter.Beeld Richard Koek

In Red Hook, Brooklyn, geldt hij al twintig jaar als een succes: de buurtrechter. De Amsterdamse rechtbankpresident Christa Wiertz (in 2017) en burgemeester Femke Halsema (in 2019) waren tijdens werkbezoeken onder de indruk van de ‘betrokken en vriendelijke’, maar gedecideerde aanpak van rechters die in een door geweld en complexe problemen geteisterd gebied in de metropool een gezicht geven aan de rechtspraak.

In de buurt, eenvoudig toegankelijk, streng maar rechtvaardig.

Uiteraard oordeelt zo’n buurtrechter niet over moord of verkrachting, maar over eenvoudige, kleinere zaken die niettemin een grote invloed hebben op het leven van de buurtbewoners. Die hebben veelal te kampen met een opeenstapeling van complexe problemen: geweld, schulden, fysiek of psychisch malheur, relatiecrises, spijbelen, sombere leefomstandigheden.

De buurtrechter moet een spin in het web zijn die namens rechtbank, gemeente, politie en justitie de regie neemt over oplossingen, zo nodig in combinatie met een gepaste straf.

‘Sterkere buurt’

De gemeenteraad wordt vandaag geïnformeerd over het project, dat na twee jaar voorbereiding in het najaar moet beginnen.

De uiteraard onafhankelijke buurtrechter moet (nog) meer dan gewone rechters kijken naar de verbanden tussen allerlei problemen in een gezin of rond een persoon. In Brooklyn is het vertrouwen van de buurtbewoners in de rechtspraak volgens de betrokkenen verbeterd en heeft de buurtrechter bijgedragen aan ‘een weerbare, sterkere buurt’.

“Het grote voordeel is dat een buurtrechter probeert complexe conflicten duurzaam op te lossen. Dat gebeurt laagdrempelig en heel zichtbaar voor de bewoners,” zegt rechtbankpresident Wiertz. “Mensen moeten meer vertrouwen in de oplossing van het conflict krijgen, doordat de rechter toegankelijk en zichtbaar opereert in hun wijk.”

De buurtrechter moet thuis zijn in verschillende rechtsgebieden zoals het strafrecht, civiel recht en bestuursrecht. Wiertz: “Iemand die een schuld heeft, kan ook heel andere problemen hebben. Er is nu al veel hulpverlening, maar als een rechter vroegtijdig wordt betrokken, kunnen eerder oplossingen worden bereikt.”

Hoe zorgt de rechter voor een passend, statig decorum in pakweg een buurthuis? “We zoeken een geschikte locatie, maar het gezag schuilt onder meer in de toga. De rechter heeft doorzettingsmacht (kan bindende beslissingen nemen), kan straffen opleggen óf bijvoorbeeld instanties dwingen hun werk te doen.”

Groeidiamant

De voorbereidingen zullen naar verwachting tot in september duren, maar ook daarna zal de buurtrechter blijven leren.

“Het afgelopen jaar hebben we de mogelijk­heden verkend, samen met organisaties van en voor bewoners en hulpverlenende instanties. Nu gaan we nog zes maanden gezamenlijk kijken hoe we het project precies kunnen invullen en een geschikt gebouw zoeken,” zegt Wiertz. “Het is ons doel efficiënter op te treden en we zullen ons steeds aanpassen aan de realiteit, waarvan we zelf ook moeten leren.”

Wiertz sluit niet uit dat ook in andere wijken buurtrechters aan de slag zullen gaan. “We beginnen klein, maar dit moet een groeidiamant zijn. Burgemeester Halsema en stadsdeelvoorzitter Tanja Jadnanansing van Zuidoost staan hier ook helemaal achter. Iedereen wil dit een kans geven en het zou me verbazen als het niet slaagt. We zijn heel hoopvol.”

Behalve de gemeente, het stadsdeel, het Openbaar Ministerie en de politie is ook de Orde van Advocaten bij het ontwikkelen van de buurtrechtspraak betrokken. Een wetenschapper van de Vrije Universiteit Amsterdam kijkt mee en zal het projectteam adviseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden