Plus

Een vlekkeloze huldiging op het Museumplein? Het kan

Ajaxhuldigingen en de binnenstad – al ruim dertig jaar een explosieve cocktail. Van het Leidseplein ging het naar het Museumplein, vandaar naar de Arena. En nu weer terug. De geschiedenis in vogelvlucht.

Het kampioensfeest op het Museumplein in 2011, dat uit de hand liep. Beeld ANP

Een vlekkeloze huldiging van voetbalhelden op het Museumplein? De geschiedenis bewijst dat het kan. In 2010 – Eberhard van der Laan was amper zes dagen burgemeester van Amsterdam – verliep het eerbetoon aan het Nederlands elftal na de verloren WK-finale zonder noemenswaardige incidenten. Na een boottocht over de grachten juichten tienduizenden mensen Oranje toe op het Museumplein. Zelfs een fluitconcert bleef gastheer Van der Laan bespaard.

In 1995 ging het ook goed. Zelfs twee keer achtereen. Eerst bij de huldiging van Ajax voor de winst in de Champions League, vervolgens voor de Wereldbeker.

Grimmige sfeer

Hoe anders was dat vandaag precies acht jaar geleden, bij de viering van het landskampioenschap in het seizoen 2010/11. Die voltrok zich in een grimmige sfeer, op een plein gedomineerd door jonge mannen tussen de 17 en 25 jaar, vol drank en drugs. Lange tijd leek het met een sisser af te lopen, maar aan het einde namen hooligans het heft in handen. Ze smeten met hekwerk, gingen elkaar te lijf en gooiden vuurwerk op het podium. In het gedrang vielen tientallen gewonden, van wie een tiental naar het ziekenhuis moest. Achter het podium werd een noodhospitaal ingericht.

Deze keer kreeg Van der Laan wel een fluitconcert over zich heen, waar hij zich weinig van aantrok: “We staan hier volgend jaar weer!”

Het zou anders lopen. Toen de rookwolken waren opgetrokken, bleek er voor tonnen schade te zijn aangericht aan het Stedelijk Museum en het Van Gogh Museum. De teller stond op 50 gewonden en 64 arrestaties.

De autoriteiten waren volledig overvallen geweest door de hoge opkomst. Waar gerekend was op 50.000 fans, kwam het dubbele aantal opdagen. Daar kwam bij dat het op het Museumplein lastig manoeuvreren is voor de mobiele eenheid. In een menigte die door bebouwing is ingesloten, is het risico levensgroot dat mensen in de verdrukking komen als de massa op drift raakt. De politie moet zich daarom beperken tot ‘het beheersen van de massa’.

Hopen en bidden

Mede daarom had de politie vooraf een voorkeur gehad voor een huldiging bij de Arena. Jan Pronker, algemeen commandant bij de huldiging, lichtte het een paar dagen later toe: “De Arena is toegerust voor een huldiging. De openbare ruimte in de stad niet. Die kunnen we hooguit een beetje geschikt maken. Maar als het dan misgaat, is het een kwestie van hopen en bidden.”

Een complicatie was ook dat veel Ajaxfans onder invloed van drank en/of drugs waren, waar het Oranjelegioen doorgaans braver is. Toch waren er ook problemen bij de huldiging van Oranje in 1988, als Europees kampioen. Daar dreigden supporters te worden platgedrukt tegen de hekken. Niemand luisterde toen burgemeester Ed van Thijn riep: “Mensen, wilt u naar achter gaan?” Oranjeaanvoerder Ruud Gullit legde meer gewicht in de schaal: “Dus even niet aanvalluhhhh, maar naar achteruuhhhh! Want anders gaan we weg.”

In Andere Tijden Sport zei Van Thijn er later over: “Ruud Gullit heeft de zaak gered.”

Het kampioensfeest in 1968, toen Ajax per open koets van de Doelenstraat naar ­hotel Krasnapolsky ging voor een ­receptie. Beeld ANP

Ajaxfeesten in de binnenstad hebben veel vaker een rumoerig verloop. Waar in de jaren zestig de Ajacieden zonder wanklank in een open koets door het centrum reden, waren er in 1973 – na de derde winst op rij van de Europacup I – op tal van plekken in de binnenstad matpartijtjes. Echt mis ging het in 1987, na de winst van de Europacup II tegen Lokomotiv Leipzig. Er volgden hevige rellen op het Leidseplein en omgeving. Geplunderde winkels, een uitgebrande auto, kapotgeslagen ruiten en de geur van traangas resteerden die nacht. Aan politiezijde vielen twaalf gewonden.

‘Gebruikelijke vernielingen’

In 1995, op de avond van de winst van de Champions League – dus niet bij de officiële huldiging – was het weer raak. De politie sprak nadien van de ergste vernielingen in de binnenstad in jaren, waarbij 35 arrestaties werden verricht en honderd gewonden vielen.

In 2002 ontspoorde het binnen een paar dagen zelfs twee keer op het Leidseplein (eerst wegens de titelwinst, daarna voor de beker), met respectievelijk 70 en 20 arrestaties.

Toen de ME in 2006 het Leidseplein moest schoonvegen, had burgemeester Job Cohen er genoeg van. Het jaar daarop moest de bekerwinnaar uitwijken naar het Museumplein. Na afloop was toch weer hommeles. Het Parool schreef gelaten over ‘de gebruikelijke vernielingen rond het Leidseplein’.

Na de huldiging van 2011 was ook het Museumplein uit de gratie als feestlocatie voor Ajax. In 2012, 2013 en 2014 werden de kampioenen toegejuicht bij de Arena. Van der Laan beet van zich af toen de fans hem daarom uitfloten. “Ik had al een seizoenskaart toen jullie allemaal nog Sesamstraat keken in jullie pyjamaatjes.”

In 2017 wilde hij de Ajaxfans ter wille zijn; als Ajax de Europa Leaguefinale tegen Manchester United zou winnen, mocht de huldiging weer op het Museumplein plaatsvinden. Als er geen heel gekke dingen gebeuren, is het morgen echt zo ver. Crowdcontrol – betere afscheiding van het terrein, opvang in vakken, waarschuwingen bij te grote drukte – in combinatie met het vroege tijdstip geeft de autoriteiten vertrouwen in een feest zonder ongelukken.

Opkomst cruciaal

Anno 2019 is er geen reden te beden­ken waarom de huldiging van Ajax zou uitmonden in onlusten. “Koningsdag is ook druk. Het gaat om crowdmanagement,” zegt Otto Adang, bijzonder hoogleraar veiligheid en collectief gedrag aan de Rijksuniversiteit Groningen en lector aan de Politieacademie.

De grote onbekende is het aantal mensen dat komt opdagen. “Inschattingen maken daarvan is heel moeilijk. Het weer is van invloed. Maar de keuze voor het Museumplein is op zichzelf mogelijk. Je wil de supporters wat bieden, die vinden de stad aantrekkelijker dan de Arena. Daar staat tegenover dat de Arena een beter te controleren omgeving vormt. Als je denkt dat je het aankan op het Museumplein, is dat prima.”

Ook voor veiligheidsdeskundige Syan Schaap is de opkomst cruciaal. “Als die binnen de perken blijft en de autoriteiten verstandig opereren, waarbij de politie niet al te opzichtig aanwezig is, kan het een gezellig feestje worden. Amsterdam heeft de nodige ervaring met het stroomlijnen van grote evenementen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.