PlusExclusief

Een stop op toeristenwinkels: wat doen al die snoepzaken dan in de binnenstad?

Vanaf het Leidseplein tot aan de Heiligeweg stuit de bezoeker achtereenvolgens op Candy Station, Snoop, Candy Pirates (in aanbouw) en de Jamin. Beeld Jakob van Vliet
Vanaf het Leidseplein tot aan de Heiligeweg stuit de bezoeker achtereenvolgens op Candy Station, Snoop, Candy Pirates (in aanbouw) en de Jamin.Beeld Jakob van Vliet

Na de Nutellawinkels zijn het nu snoepwinkels die in de binnenstad als paddenstoelen uit de grond schieten. Tot ergernis van Amsterdammers, want was er niet een verbod op toeristenwinkels?

Raounak Khaddari en Tahrim Ramdjan

Jelly Beans, suikerspinnen, gigantische fluorescerende gummy bears, familiezakken Cheetos, een meter opgerold drop, verkocht als ‘real dutch candy’, Fluffy Stuff: de Leidsestraat wordt beetje bij beetje de Suikerstraat door alle snoepwinkels die er in rap tempo achter elkaar opduiken.

Vanaf het Leidseplein tot aan de Heiligeweg stuit de bezoeker achtereenvolgens op Candy Station, Snoop, Candy Pirates (in aanbouw) en de Jamin. Aan de Heiligeweg is er nog een Candy Cat en op de hoek in de Kalverstraat nóg een Snoop en verderop weer een Jamin. In totaal zijn er nu 20 winkels die louter zoetigheid verkopen te vinden in dit stukje binnenstad. Exacte cijfers over de groei zijn er niet, maar zowel gebiedsmakelaren, straatmanagers als bewoners signaleren een toename.

Tonnen snoep

Bij de Candy Cat mag iedereen zelf snoep scheppen uit tonnen. Maar er zijn ook chips en verpakt snoepgoed. Zure bommen en lolly’s doen het goed. Bij Candy Station zijn het juist de Cheetos en drop die en masse over de toonbank gaan, zegt een medewerker. Ze werkt er drie weken, nadat ze ontdekt had dat ze er meer kon verdienen dan bij haar vorige werkgever.

“Bij Julia’s op het station moest ik heel hard werken voor weinig. Ik kreeg 10,20 euro per uur. Hier hoef ik minder hard te werken voor meer: 11,35 per uur.” Volgens de medewerker kopen alleen toeristen in de snoepwinkel. “Vooral ’s avonds en in het weekend.”

Plan Winkeldiversiteit

Bij veel buurtbewoners en andere Amsterdammers gaat het er niet in dat ondanks een stop op toeristenwinkels snoepwinkels nog wél welkom zijn in het centrum. Met het plan ‘Winkeldiversiteit Centrum 1’ wijzigde de gemeente in 2018 in een keer een aantal bestemmingsplannen voor de binnenstad. Er kwam een verbod op nieuwe winkels met een toeristische functie, zoals souvenirwinkels, smartshops en minisupermarkten. Maar ook op zogeheten toeristenwinkels en eetwinkels, waar men Nutellawafels of ijsjes kan halen.

Dat verbod ging in oktober 2017 al in door middel van een ‘voorbereidingsbesluit’: het werd door de gemeente in het geheim voorbereid, zodat slimme ondernemers niet konden inspelen op het naderende verbod. Afgelopen december kwam er een uitbreiding met ‘Winkeldiversiteit Centrum 2’, waarin nog eens 165 panden zijn aangewezen die nu een niet-toeristische functie vervullen of leegstaan. Het plan is breder geformuleerd: op sommige adressen worden bepaalde horecavoorzieningen, zoals een bar of restaurant, ook geweerd.

Leidestraat toeristengoot

Maar, zo laat een woordvoerder van stadsdeel Centrum weten, de snoepwinkels vallen buiten dat verbod op toeristenzaken. “Dit staat toch haaks op wat de gemeente roept,” reageert de Amsterdamse Geke Lensink. “De Leidsestraat is al een toeristengoot, ze willen de drukte aanpakken en vervolgens mag wel de hele straat vol snoepwinkels. Het lijkt alsof de Amsterdammers geen prioriteit meer zijn en toeristen des te meer.”

Een andere Amsterdammer die in het centrum woont en naar het treinstation loopt, begrijpt niet dat viswinkel The Seafood Shop jarenlang gestreden heeft voor een plek in de straat en weg moest van de gemeente. “We kwamen hier ook weleens een visje halen met vrienden. Dan hoefde je niet helemaal naar de Albert Cuyp te lopen. Of het nu een snackbar was of niet, The Seafood Shop was er óók voor de buurt, de snoepwinkel die hier binnenkort opengaat is dat niet. Zonde.”

‘Genoeg negativiteit’

De eigenaar van Snoop is zich bewust van de negatieve reacties op de oprukkende snoepwinkels in de stad. Hij wil niet met zijn naam in de krant, het liefst wil hij dit verhaal helemaal niet in de krant ‘want er is al genoeg negativiteit om deze business. Ik hoor soms mensen langslopen, zeggen: ‘Weer een snoepwinkel’. Ja, dat is vervelend.”

Toch opende hij nog geen maand geleden zijn tweede vestiging. Die in de Kalverstraat is ook van hem. “Die heb ik vijf jaar geleden geopend. Dat is een goed concept, een echt mooie winkel. Daarna pas kwamen de andere snoepwinkels. Iedereen die hiermee bezig is, weet dat achter de schermen wordt gewerkt aan een beleidswijziging waardoor je straks ook geen snoepwinkel meer mag openen, daarom zie je er zoveel verschijnen nu.” De gemeente ontkent dat overigens met klem.

De eigenaar had geen plannen om een tweede vestiging te openen, tot hij hoorde dat op de plek waar eerst The Body Shop zat een andere ondernemer snoep zou gaan verkopen. “Dan kan ik beter zelf erin gaan. Nu concurreer ik zelf tegen mijn eigen winkel verderop, anders zou een ander dat doen.”

Hij weet niet wat hij kan doen om het vervelende gevoel van buurtbewoners weg te nemen. “Ik doe niets verkeerds.”

Het Zwarte Fietsenplan

Juridisch gezien heeft hij een punt. Advocaat Anna Tsheichvili van Wieringa Advocaten, gespecialiseerd in omgevingsrecht, legt uit dat de bestemmingsplannen eigenlijk nog te onduidelijk zijn om helder te onderscheiden wat wel en wat niet een toeristenwinkel is. “Je kunt goed verdedigen dat The Seafood Shop niet enkel op toeristen gericht was,” zegt ze.

Of neem de casus van Het Zwarte Fietsenplan. Onder het plan Winkeldiversiteit Centrum 1 moesten fietsverhuurbedrijven in de binnenstad hun activiteiten staken: zo ook Het Zwarte Fietsenplan aan de Prins Hendrikkade, vond de gemeente. Maar daar dacht het bedrijf anders over, niet in de laatste plaats omdat slechts 15 procent van zijn omzet uit fietsverhuur kwam. De Raad van State (Afdeling bestuursrechtspraak) veegde het besluit van de gemeente van tafel, onder meer omdat Het Zwarte Fietsenplan ook buiten Amsterdam actief is en zich daar ook niet richt op uitsluitend toeristen.

Cheese Company

“De kernvraag is of je je richt op toeristen en dagjesmensen,” zegt Tsheichvili, “en dat moet je heel specifiek toetsen. Voor winkeltjes die Nutellawafels of wietspullen verkopen is het klip-en-klaar, maar vaak is dat niet zo.”

Denk aan de Cheese Company, een kaaswinkel waarvan de eigenaar in juli 2017 een huurovereenkomst voor 15 jaar getekend had, tot hij zichzelf drie maanden later plots geconfronteerd zag met het verbod op (onder meer) toeristische kaaswinkels. Maar was de Cheese Company een toeristische winkel?

Ja, vond de Raad van State: in de winkel én op de kazen vond je afbeeldingen van Vincent van Gogh, tulpen en koeien. Bovendien was de voertaal van de winkel Engels, geschikt voor alle dagjesmensen en toeristen die de winkel aan het Damrak passeerden. De Cheese Company mocht wel blijven, vanwege het feit dat het huurcontract al afgesloten was, maar ook omdat de winkel al verbouwd was.

Geen beleidswijziging

Criteria om te beoordelen of het een toeristenwinkel betreft gaan over het assortiment, de bedrijfsvoering, de reclame en de presentatie. En zo gezien vallen snoepwinkels niet onder die noemer, zegt de stadsdeelwoordvoerder. “Ook Amsterdammers kopen snoep in een snoepwinkel.” Al noemt ze het, in het kader van gezond eten, geen goede ontwikkeling dat het aandeel snoepwinkels in de binnenstad snel groeit.

Op de vraag of de gemeente het beleid gaat wijzigen ten aanzien van snoepwinkels, is het antwoord: “Nee.”

Bestemmingsplannen niet duidelijk

Advocaat Tsheichvili zou niet willen stellen dat het huidige verbod niet werkt. “De hardcore toeristenwinkels worden zeker beperkt. Daar geloof ik wel in.” De stadsdeelwoordvoerder zegt dat er na Winkeldiversiteit Centrum 1 geen toeristen- of eetwinkels meer bij zijn gekomen in de binnenstad.

Het is onduidelijk wat er gaat gebeuren met de snoepwinkels zodra het stadsbestuur vindt dat ze toch teveel toeristen en dagjesmensen trekken, zegt Tsheichvili. Ze vindt de bestemmingsplannen daarom op dit moment niet duidelijk genoeg. “Ik kan me voorstellen dat hier rechtspraak over komt,” zegt de advocaat.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden