Herdenking

Een prettig gesprek over Theo van Gogh

In Spui 25, het academisch cultureel podium, werd zaterdagavond Theo van Gogh herdacht. Precies vijftien jaar nadat de filmer-columnist-interviewer werd vermoord. Het ging vooral over de vrijheid van meningsuiting. De moordenaar van Van Gogh werd doodgezwegen.

Theo van Gogh. Beeld ANP Kippa

Het werd een avond, mede georganiseerd door deze krant, waarop echt bij Theo van Gogh werd stilgestaan. Onder de titel Een prettig gesprek. 15 jaar na de dood van Theo van Gogh werd gesproken over de kracht van zijn films, zijn vileine, erop in rammende manier van columns schrijven, en natuurlijk de vrijheid van meningsuiting. De bijna complete mens Van Gogh (er was, letterlijk, nogal veel van), om het maar wat zijig te zeggen, kwam voor het voetlicht.

Al vroeg op de avond, nadat Parool-columnist Massih Hutak mooi had gesproken over solidariteit en beschaving als bouwstenen van de vrijheid van meningsuiting, werd Theo van Gogh doodgeschoten. Dat gebeurde in een oud filmpje van Max Pam, een sketch waarin hij als dokter die zijn patiënt – die beweerde niet te roken, nauwelijks te drinken en niet vet at – toebeet: “Weet u wat we doen met saaie patiënten?”

De zaal lachte, en men leek even niet te beseffen dat het doodschieten een voorafschaduwing was van wat later echt zou gebeuren. Maar goed, Pam vertelde daarna dat de avond op de Dam, waarin onder leiding van burgemeester Job Cohen op potten en pannen werd geslagen, de zogenoemde lawaaidemonstratie, niet het idee was van vrienden van Van Gogh. “Intertoys zal die avond niet vergeten,” zei Pam, refererend aan de vele fluitjes waarop die avond werd geblazen.

Behalve dan dat Rita Verdonk sprak, met wie, zo vertelde vriend en Parool-columnist Theodor Holman, Theo een afairette had gehad. Tenminste, hij had tegen Holman gesproken over ‘de verrukkelijk romige armen van Rita’. Hilariteit in de zaal. Dat was trouwens in een door Parool-hoofdredacteur Ronald Ockhuysen, presentator van de avond, geleid gesprek met Holman en de producer van Van Goghs films Gijs van de Westelaken.

Van de Westelaken, die ook nog vertelde dat die avond op de Dam gekaapt was door een PvdA-gezind pr-bureau en dat de naasten en vrienden niets in te brengen hadden. En Holman zei dat hij ervoor had gezorgd dat de toenmalige VVD-politicus Verdonk toch had kunnen spreken.

Op de vraag wat de erfenis van Theo van Gogh was, antwoordde Van de Westelaken: “Het gebrek aan Van Gogh.” Hij mist hem elke dag in het debat, en ook zijn ironie. En Holman vond de angst de erfenis van Van Gogh. “Theo stond voor een bepaalde hoeveelheid moed. Daar denk ik heel fijn aan terug. De vrijheid van meningsuiting ging hem boven alles. Daar is nu een enorm tekort aan, aan zeggen zoals het is. Het wordt steeds moeilijker om moedig te zijn in deze overgevoelige maatschappij.”

De twee roemden ook Van Goghs stijl van filmen: snel draaien, met drie camera’s, zijn uitstekende neus voor casten (Katja Schuurman in Interview!). En had hij een idee, dan draaide hij vijf dagen later al. Om daarna weer rusteloos alweer verder te denken.

En toen was daar, na een column van Natascha van Weezel over hoe Van Gogh haar moeder (journalist Anet Bleich) had beledigd, burgemeester Femke Halsema, die de vrijheid van meningsuiting niet al te veel wenste te begrenzen. “Niet beklemmen, maar ruimte geven aan het woord.” En ook zij roemde de ironie van Van Gogh, met wie ze aanvaringen had gehad, die haar toch dierbaar waren, juist door die ironie.

Doesjka van Hoogdalem, jarenlang de regie-assistent van Van Gogh, was benieuwd welke films Van Gogh nog had gemaakt. “Hij wilde het liefst 355 dagen per jaar filmen. Hij was een hele lieve man, loyaal en trouw. Ik zou graag nog een film willen maken over Theo de acteursregisseur Van Gogh. Want hij kon zo ongelofelijk goed met acteurs omgaan. Iedereen die met hem heeft gewerkt vind dat hij zo’n goede regisseur was…”

Tot slot keek het publiek nog naar een interview waarin Theo van Gogh Theo van Gogh interviewde. En werd verduidelijkt wat de hele avond al merkbaar was: wat een gemis dat Theo Van Gogh niet meer onder ons is. Fijn was het ook dat het op deze avond geen seconde over de moordenaar van Theo van Gogh ging. Hij werd doodgezwegen. Ook een meningsuiting.

Een prettig gesprek over Theo van Gogh in Spui 25. Beeld Maarten Brante
Burgemeester Femke Halsema en Parool-hoofdredacteur Ronald Ockhuiysen. Beeld Maarten Brante
Het was zaterdag precies vijftien jaar geleden dat Theo van Gogh werd vermoord. Beeld Maarten Brante
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden