Plus

Een plantsoen voor Albert (en Janna) Wittenberg in Oost

In Oost wordt woensdag een plantsoen vernoemd naar verzetsman Albert Wittenberg. Het initiatief komt van Betty Mock, die tijdens de oorlog als baby in het gezin Wittenberg werd opgevangen nadat haar ouders waren gedeporteerd.

Van links naar rechts Albert Wittenberg sr., Albert Wittenberg jr., Tine Wittenberg en Janna Wittenberg-Jetten.Beeld Prive

Het is vooral een gelukkige dag, zegt Betty Mock-Rijxman, ondanks de gruwelen die onlosmakelijk met het eerbetoon verbonden zijn. Vandaag wordt in de Transvaalbuurt het naamloze plantsoen tussen de President Brandstraat en de Joubertstraat vernoemd naar Albert Wittenberg, verzetsman en in de laatste jaren van de oorlog samen met zijn vrouw Janna onderduikouders voor Betty, nu 77 jaar, toen een baby van net zes weken. “Albert en Janna namen een groot risico door mij in huis te nemen,” vertelt Mock. “Ze hebben geen moment geaarzeld.”

Het gezin Wittenberg woonde in de oorlogsjaren in de Brandstraat, boven de Joodse Louis en Schoontje Sarlui die eind 1942 een kindje hadden gekregen. Louis had de geboorte van Betty niet meegemaakt: hij zat in een werkkamp. Mock: “Mijn moeder kreeg zes weken na mijn geboorte een oproep zich in de Hollandsche Schouwburg te melden. Ze heeft dat gedaan, in de hoop dat de scheiding tijdelijk was. Ze is nooit meer teruggekomen. Janna was de beste vriendin van mijn moeder en heeft zich liefdevol over mij ontfermd.”

Surinaams

Betty kwam de oorlogsjaren veilig door. Het werkte in haar voordeel dat ze als klein meisje heel blond en blank oogde. In haar nadeel was het gegeven dat Albert van Surinaamse afkomst was en de kinderen uit zijn huwelijk met Janna allebei een donkere teint hadden. “Ze hebben mij via een kennis in de ondergrondse als derde kind laten bijschrijven in hun trouwboekje. Als mensen vragen stelden, gaf Janna schoorvoetend toe dat ze was vreemdgegaan. Dat hoorde ik tenminste later van mijn toenmalige zus Tine.”

Want na de bevrijding verhuisde Mock naar het Gooi om als pleegkind te worden opgenomen in een ander gezin. “Dat had de familie van mijn biologische ouders geregeld. Ik ben opgegroeid in Laren en heb pas heel veel later, na de dood van mijn pleegouders, vernomen hoe ik de oorlogsjaren ben doorgekomen. Dat was tien jaar geleden. Janna was overleden, maar van haar dochter Tine heb ik het hele verhaal gehoord. Ook hoeveel verdriet Janna heeft gehad van mijn vertrek. En ook hoe vreselijk Albert aan zijn einde is gekomen.”

Neuengamme

Die informatie komt mede van het Verzetsmuseum, dat onderzoek heeft ingesteld naar de oorlogsjaren van Wittenberg. Als medewerker van de ondergrondse werd hij in mei 1944 opgepakt en naar een werkkamp in Duitsland gestuurd. In april 1945 gingen de gevangenen per trein op transport naar Neuengamme. Halverwege kon de trein niet verder rijden vanwege vijandelijk vuur. Een groep van duizend gevangenen, onder wie Wittenberg, werd opgesloten in een graanloods die daarna in brand werd gestoken. Enkele uren later waren de Amerikanen ter plaatse.

Voor Betty was de ontdekking van het verhaal van haar eerste jaren aanleiding om in actie te komen. In 2011 werd eerst haar aanvraag gehonoreerd om Albert en Janna te laten opnemen in de boeken van Yad Vashem, het eerbetoon aan niet-Joden die tijdens de oorlog Joden een veilig onderkomen boden. Nu nog een straatnaam, dacht ze, en klopte aan bij de gemeente Amsterdam om dat te regelen. En ook dat is gelukt, zij het wel alleen voor Albert Wittenberg, vanwege zijn aandeel in het verzet. Mock kan er goed mee leven: “In mijn gedachten staat Janna er gewoon bij.”

Onthulling van het Albert Wittenbergplein met links Willem Gunzeln, de oudste kleinzoon van Albert en Janna, en rechts Betty Mock.Beeld Patrick Meershoek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden